Nhận Biết Về Suy Giảm Nhận Thức Và Sa Sút Trí Tuệ

17/09/2019 20:35:00

Dưới ảnh hưởng của tuổi tác và/hoặc các bệnh lý tác động lên não bộ, hoạt động não bộ sẽ suy giảm từ từ và gây ra chứng hay quên, suy giảm nhận thức (SGNT) và thậm chí sa sút trí tuệ (SSTT). Hay quên, suy nghĩ chậm chạp, giảm khả năng tính  toán,  lên kế hoạch, khó khăn trong giao tiếp… là những than phiền hay gặp của nhóm bệnh lý này. Làm thế nào để nhận biết sớm quá trình bệnh lý này và điều trị kịp thời cho người bệnh?
 
SUY GIẢM NHẬN THỨC
SGNT là trung gian giữa quá trình lão hóa bình thường và bệnh lý SSTT. Theo tiêu chuẩn chẩn đoán của Peterson 2001, SGNT là quá trình giảm trí nhớ và/hoặc các chức năng nhận thức khác (như ngôn ngữ, tính tập trung, khả năng lập kế hoạch, định hướng cấu trúc không gian…) nhưng chưa ảnh hưởng đến hoạt động sống hàng ngày (tức là hoạt động có kém hiệu quả hơn so với trước kia, nhưng vẫn còn tính độc lập).
 
Các yếu tố nguy cơ của suy giảm nhận thức
Khi bị chẩn đoán SGNT, người bệnh cần được tầm soát các yếu tố nguy cơ gây ra SGNT bao gồm các yếu tố bên ngoài (stress, thuốc gây giảm nhận thức, trầm cảm gây kém tập trung…) và các yếu tố bên trong (rối loạn bệnh lý nội khoa như suy giáp, suy thượng thận, thiếu vitamin…; các yếu tố nguy cơ tổn thương mạch máu não như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu…; các tổn thương thực thể trong não như u, tụ máu…).
 
Điều trị suy giảm nhận thức
Hiện nay, quá trình điều trị SGNT bao gồm: điều trị phòng ngừa (dinh dưỡng hợp lý, thể dục đều đặn và loại trừ yếu tố nguy cơ) và điều trị gia tăng chức năng nhận thức (tập luyện nhận thức và sử dụng một số nhóm thuốc hỗ trợ quá trình dinh dưỡng và dẫn truyền thần kinh).
 
SA SÚT TRÍ TUỆ
SSTT là một rối loạn của não bộ khiến con người mất đi những chức năng trí nhớ và nhận thức bình thường trước đây của mình. Người bị SSTT gặp khó khăn trong ghi nhớ, học tập và giao thiệp. SSTT cũng có thể làm người bệnh thay đổi khí sắc và cá tính. Sau một thời gian, bệnh diễn tiến nặng hơn khiến họ không tự săn sóc được bản thân và có thể tử vong do té ngã, suy kiệt hoặc các bệnh đi kèm.
 
Các triệu chứng của sa sút trí tuệ
Người bệnh thường quên và không nhớ, có thể quên ngay những điều vừa mới nghe hoặc những điều vừa mới dự định làm.
Khó khăn trong việc thực hiện các công việc quen thuộc. Khi bệnh nặng hơn, họ không thể tự làm vệ sinh cá nhân, cần phải có sự giúp đỡ của gia đình.
 

  • Người bệnh có thể quên những từ đơn giản hoặc dùng từ không đúng khiến người khác khó hiểu được ý họ muốn nói.

  • Người bệnh có thể bị lạc ở một nơi từng rất quen thuộc với họ, hoặc không nhớ được vì sao họ đến được nơi đó hay làm sao quay trở về nhà.

  • Người bệnh có thể không nhận ra được các con số hoặc không thực hiện được các phép tính đơn giản. Khả năng điều hành và sắp xếp công việc cũng bị giảm sút.

  • Quên vị trí đồ vật. Người bệnh có thể để đồ vật vào chỗ hoàn toàn không thích hợp.

  • Người bệnh có thể thay đổi khí sắc một cách nhanh chóng, từ bình tĩnh sang khóc lóc âu sầu hay giận dữ trong vòng vài phút.

  • SSTT làm cá tính người bệnh thay đổi trầm trọng. Họ có thể trở nên dễ kích động, nghi ngờ hoặc sợ sệt.

  • Người bệnh có thể trở nên thụ động. Họ có thể mất đi sự say mê công việc, không quan tâm đến các thú vui của mình.

 

 


Diễn tiến nặng dần
Triệu chứng lâm sàng của SSTT rất đa dạng tùy từng giai đoạn bệnh. Ban đầu là chứng hay quên, rối loạn về ngôn ngữ, giảm khả năng tính toán, quản lý, rối loạn định hướng dẫn đến bị đi lạc… Tiếp theo là các biểu hiện nặng thêm như rối loạn hành vi, hoang tưởng, trầm cảm… Cuối cùng, người bệnh sẽ mất dần các chức năng quan trọng của con người, không còn tự ăn uống tiêu tiểu được.
 
Chẩn đoán sa sút trí tuệ
Việc chẩn đoán SSTT cần kết hợp 4 yếu tố: bệnh sử SGNT, khám lâm sàng tổng quát và thần kinh, đánh giá các chức năng nhận thức tâm thần và đánh giá hoạt động sống hàng ngày.
Tiêu chuẩn chẩn đoán SSTT theo DSM IV(1) bao gồm: giảm trí nhớ và giảm thêm ít nhất một chức năng nhận thức đủ nặng ảnh hưởng đến hoạt động sống hàng ngày.
 
Chẩn đoán nguyên nhân sa sút trí tuệ
Có nhiều  nguyên  nhân  gây  ra  SSTT, trong đó 60 - 80% là do bệnh Alzheimer. Người ta chia làm nhóm thoái hóa não (như bệnh sa sút tuổi già Alzheimer, bệnh do tổn thương mạch máu não...) và nhóm không do thoái hóa (như u não, tụ máu trong sọ, thiếu vitamin...). Khi tìm ra nguyên nhân có thể điều trị được (ví dụ phẫu thuật khối máu tụ, bổ sung vitamin bị thiếu…), quá trình điều trị sẽ thuận lợi hơn.
Chẩn đoán nguyên nhân bao gồm bệnh sử, thăm khám các dấu hiệu thần kinh và hình ảnh học. Bên cạnh đó, các cận lâm sàng cao cấp như tìm các đột biến gien, các chất đánh dấu trong dịch não tủy hoặc chụp positron cắt lớp (PET scan) cũng được chỉ định trong các trường hợp khó và trong các nghiên cứu.
 
Điều trị sa sút trí tuệ
Điều trị SSTT càng sớm càng hiệu quả. Điều trị bao gồm: điều trị phòng ngừa (giống phòng ngừa SGNT), điều trị theo nguyên nhân (đối với nhóm nguyên nhân điều trị được), điều trị cải thiện nhận thức (bằng thuốc như nhóm kháng men cholinesterase - galantamine, donepezil, rivastigmine và không bằng thuốc như tập luyện nhận thức) và điều trị các rối loạn hành vi tâm thần (mất ngủ, hoang tưởng…).
 

TS BS. TRẦN CÔNG THẮNG – KHOA THẦN KINH

Các tin đã đăng