Những lưu ý trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

01/10/2020 16:27:00

Ở người cao tuổi (NCT), quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch bị suy giảm. Ngoài ra, NCT thường mắc nhiều bệnh mạn tính kèm theo như tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen suyễn, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh thận mạn, ung thư, thoái hóa khớp, béo phì… Các bệnh lý này nếu không được kiểm soát tốt sẽ dẫn đến tình trạng miễn dịch suy giảm hơn, do đó cơ thể chống đỡ kém hơn và dễ suy giảm chức năng các cơ quan hơn. Bên cạnh đó, đối với NCT mắc nhiều bệnh lý và phải dùng nhiều loại thuốc, đặc biệt là dùng kéo dài thuốc có chứa corticosteroids, thuốc điều trị ung thư, thuốc gây ức chế hệ miễn dịch… cũng khiến hệ miễn dịch của NCT càng giảm sút. Do đó, những lưu ý về chế độ ăn uống, tập luyện, sử dụng thuốc cho NCT rất quan trọng, giúp nâng cao hệ miễn dịch, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính đi kèm cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống.

NCT cần thực hiện chế độ dinh dưỡng như thế nào để tăng sức đề kháng?

- Uống đủ nước mỗi ngày:
Nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh, cơ thể con người đủ nước sẽ hỗ trợ hệ bài tiết đào thải các chất cặn bã, giúp cho hệ thống miễn dịch khỏe mạnh và làm việc hiệu quả hơn, đồng nghĩa với việc hệ miễn dịch sẽ sớm phát hiện và tiêu diệt mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể. Ngoài nước lọc, NCT có thể uống theo sở thích các loại nước trái cây, sữa, tuy nhiên cần tránh các đồ uống có chất kích thích như cà phê, bia rượu… Cần đảm bảo ăn chín uống sôi, đủ chất, nên uống nước ấm thay vì nước lạnh.

Đặc biệt trong trường hợp bị sốt, cơ thể NCT rất nhạy cảm với việc mất nước, do đó việc bổ sung nước bằng đường uống là vô cùng cần thiết. Song song là việc bổ sung các chất điện giải (có sẵn trong các loại nước bù điện giải như Oresol – thuốc hay sử dụng trong tiêu chảy …) hoặc bổ sung từ nước trái cây, rau củ.

- Ăn các loại thực phẩm giàu đạm:
Hệ miễn dịch được xây dựng phần lớn từ chất đạm mà cơ thể không thể tự tổng hợp được. Với NCT nên ưu tiên các loại chất đạm dễ tiêu hóa, có đầy đủ các acid amin thiết yếu, các loại thực phẩm giàu đạm ít chất béo như ức gà, thịt bò, cá hồi, tôm, trứng gà, sữa… Ngoài ra, để kích thích vị giác hơn, NCT có thể bổ sung các loại rau, củ, gia vị vào món ăn. Chẳng hạn, tăng cường sử dụng hành, tỏi, gừng, sả, chanh và các loại rau thơm (bạc hà, kinh giới, tía tô…) trong các bữa ăn hàng ngày vì những thực phẩm này có tính kháng khuẩn cao. Việc chú ý tới khẩu vị, sở thích sẽ giúp NCT ăn ngon miệng, ăn đủ số lượng. Nếu ăn không đủ nên uống thêm các loại sữa bổ sung dinh dưỡng (từ 1-2 ly mỗi ngày).

- Bổ sung vitamin và khoáng chất:
Nguồn vitamin, khoáng chất tốt nhất là từ rau xanh và hoa quả tươi giúp cho hệ thống miễn dịch hoạt động tích cực và hiệu quả tối ưu. Cụ thể, vitamin C giúp tăng cường sức đề kháng, vitamin nhóm B hỗ trợ chuyển hoá chất đường, tổng hợp protein, Vitamin A giúp xây dựng hàng rào phòng thủ, tái tạo, phục hồi niêm mạc đường hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu bị tổn thương, vitamin D để chuyển hoá canxi cho các hoạt động của tế bào… Chính vì thế, NCT nên ăn đa dạng thực phẩm, xây dựng khẩu phần hợp lý và lưu ý tăng cường các loại rau xanh, trái cây.

Nếu không có bệnh nền hay lưu ý khác về thức ăn do vấn đề sức khỏe, NCT nên ăn đa dạng nhiều loại thực phẩm, không nên ăn kiêng, ăn các loại thực phẩm nhiều màu sắc và dinh dưỡng phong phú. Hạn chế các thức ăn dầu mỡ, chiên xào, có vị ngọt. Thực ra, những thực phẩm này cung cấp nhiều năng lượng nhưng gây đầy bụng, khó tiêu, không cung cấp đủ đạm và các vitamin cần thiết cho hệ miễn dịch của cơ thể. Bên cạnh đó, cần đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Các loại thịt, cá, trứng phải được nấu chín hoàn toàn. Nên hạn chế thức ăn nhanh, hoặc đi ăn ngoài hàng quán. Lưu ý rửa tay trước và sau khi ăn.

NCT nên duy trì chế độ tập luyện như thế nào để vừa tăng sức đề kháng?

Nếu có nhà riêng, có sân vườn trồng cây kiểng, NCT có thể tập vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát như bình thường. NCT có thể tham khảo các bài tập thể dục trên truyền hình, Thái cực quyền, yoga, thể dục nhịp điệu hay các bài tập thể dục khác tùy theo khả năng và lời khuyên của bác sĩ điều trị. Các bài tập có thể từ đơn giản đến phức tạp, tùy vào khả năng và lứa tuổi. NCT có thể nhờ huấn luyện viên, chuyên viên vật lý trị liệu tư vấn bài tập phù hợp với khả năng và sức khỏe của mình. Nếu sống tại chung cư, NCT có thể tận dụng phòng khách vào sáng sớm, mở cửa ban công để lấy ít nắng nhẹ, gió mát buổi sớm và thoáng khí. Các bài tập tương tự như trên.

Nếu không có ban công hoặc sân vườn, việc tập thể dục vào buổi sáng hoặc chiều mát tầm 30 - 45 phút mỗi ngày vẫn có tác dụng tốt. Nên tìm nơi vắng người, thoáng đãng, khoảng cách ít nhất 2m giữa mỗi người để làm giảm nguy cơ tiếp xúc với vi rút gây bệnh. Ngoài ra, làm các công việc nhà, lên xuống cầu thang, chăm sóc cây cảnh cũng là các bài tập thể dục đơn giản nhưng không kém phần hiệu quả. Về đêm, NCT có thể tham khảo các bài tập xoa bóp, yoga tại giường nhẹ nhàng.

Với những NCT không thể đi lại, người nhà nên hỗ trợ các bài tập vật lí trị liệu được hướng dẫn bởi các kỹ thuật viên tại bệnh viện. Các bài tập có thể đơn giản tại giường hoặc chung quanh phòng.

Làm thế nào để sử dụng thuốc an toàn cho NCT?
Để việc sử dụng thuốc an toàn hơn, NCT cần 4 nguyên tắc sau đây:
– Sử dụng thuốc được kê đơn từ bác sĩ theo đúng chỉ dẫn: không tự ý bẻ, nghiền thuốc, ngưng thuốc, giảm liều hoặc tự ý mua thêm thuốc mà không hỏi ý kiến bác sĩ.
– Giữ lại các đơn thuốc và xếp theo thứ tự thời gian: đảm bảo người nhà và tất cả các bác sĩ (kể cả trường hợp điều trị với nhiều bác sĩ khác nhau) biết được tất cả các thuốc mà người cao tuổi đang dùng (gồm tên thuốc, liều lượng) cũng như các thực phẩm chức năng, thảo dược và những thay đổi về việc dùng thuốc gần đây. Điều này đặc biệt hữu ích trong trường hợp cấp cứu, đi du lịch hoặc có dị ứng thuốc.
– Lưu ý về những tương tác và tác dụng phụ có thể xảy ra: Tương tác thuốc có thể xảy ra khi một loại thuốc nào đó hoặc đồ uống, thức ăn, các loại thảo dược, thực phẩm chức năng ảnh hưởng đến tác dụng của một thuốc khác hoặc một tình trạng bệnh lý làm cho một loại thuốc trở nên gây hại.

Việc đọc thông tin kê toa của mỗi loại thuốc hoặc tham vấn với bác sĩ hoặc dược sĩ sẽ giúp biết thêm về thuốc, hạn sử dụng, cách bảo quản đúng và hạn chế được những tác dụng phụ có thể xảy ra. Ví dụ việc sử dụng nitroglycerin là một thuốc điều trị đau thắt ngực có chống chỉ định dùng cùng với thuốc điều trị rối loạn cương dương như Sildenafil (Viagra) vì tương tác thuốc nghiêm trọng có thể xảy ra dẫn đến hạ huyết áp quá mức, nguy hiểm đến tính mạng. Cần luôn chủ động thông báo cho bác sĩ, dược sĩ biết về những bất thường trong quá trình dùng thuốc.

– Cùng bác sĩ, dược sĩ trao đổi về tất cả các thuốc, chế phẩm bổ sung, thảo dược đang dùng trong mỗi lần thăm khám: để xác nhận lại các thuốc có còn cần thiết dùng tiếp không hay có thể ngưng được; chế phẩm bổ sung hoặc loại thảo dược đang dùng có phù hợp không. Nếu thấy thuốc vượt quá khả năng chi trả, có thể hỏi bác sĩ, dược sĩ về loại thuốc thay thế, vẫn hiệu quả nhưng chi phí thấp hơn. Cần thông báo cho bác sĩ, dược sĩ khi cảm thấy một loại thuốc nào đó không thật sự hiệu quả (ví dụ, nếu thuốc giảm đau không giúp giảm đau tốt như đã mong đợi). Việc trao đổi này giúp hạn chế các tương tác thuốc, tác dụng phụ và chi phí.



Làm thế nào để giúp NCT không quên dùng thuốc?
Có thể hạn chế việc quên dùng thuốc ở NCT bằng những biện pháp sau:
– Dán nhãn nhắc nhở: có thể nhờ quầy thuốc cho nhãn phóng to, dán lên các hộp, lọ thuốc các thông tin về tên thuốc, liều dùng.
– Sử dụng hộp chia thuốc: nếu phải dùng nhiều thuốc khác nhau, có thể cho thuốc trong các hộp chia thuốc theo ngăn, theo giờ như hộp chia thuốc 1 ngày 4 ngăn (sáng – trưa – chiều – tối); đồng thời đảm bảo điều kiện bảo quản thuốc phù hợp, tránh ánh sáng, nóng, ẩm.
– Tạo thói quen dùng thuốc gắn liền với các hoạt động trong ngày: như sau ăn sáng, buổi tối trước khi đi ngủ …
– Nên cài đặt chuông báo trong điện thoại, đồng hồ để nhắc nhở NCT việc uống thuốc theo đúng giờ.

Theo TS BS. Thân Hà Ngọc Thể - Trưởng Khoa Lão – Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM

 

Các tin đã đăng