Tiết dịch núm vú

Định nghĩa
Tiết dịch hay chảy dịch núm vú là tình trạng chảy bất cứ một thứ dịch nào ra ngoài núm vú ở nữ giới không mang thai hoặc đang không cho con bú và đôi khi có thể cả ở nam giới. Điều này ở nữ giới không nhất thiết là bất thường, ngay cả ở những người chưa bao giờ có con hoặc đã mãn kinh, tuy nhiên vẫn cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá thêm. Tiết dịch núm vú ở nam giới thì bao giờ cũng là bất thường cả và cần được khám xét cẩn thận, xác định rõ căn nguyên.
 

Tiết dịch núm vú có thể từ một bên hay cả 2 bên vú, chảy tự phát hoặc chỉ khi bóp nặn vú hay núm vú mới chảy ra. Dịch tiết ra có thể giống sữa, nhưng cũng có thể sáng, vàng, xanh lá cây, nâu hay lẫn máu. Độ đặc của dịch có thể thay đổi - đặc sệt, nhầy nhớt, loãng hoặc như nước.
 

Sinh lý bệnh
Tiết dịch ở núm vú có thể là sữa hay một chất dịch khác sinh ra trong một số hoàn cảnh.
 

Sự tiết sữa không thích hợp ở phụ nữ không mang thai và không cho con bú (y học gọi là galactorrhea) có liên quan điển hình đến mức độ cao của prolactin làm kích thích mô tuyến vú. Tuy vậy, chỉ có vài người bệnh với prolactin cao là có tiết sữa.
 

Nguyên nhân
Tiết sữa là điều bình thường ở phụ nữ khi mang thai hay cho con bú. Cũng có thể do các thay đổi nội tiết tố trong chu kỳ kinh. Tiết sữa sau khi cho con bú có thể tiếp tục bình thường đến 2 năm sau khi ngừng nuôi con. Đôi khi sau thai nghén, màu của dịch chảy ra có thể lẫn máu và thường tự khỏi.
 

U nhú trong ống vú là một u lành, không phải ung thư, có thể kèm với chảy dịch lẫn máu hoặc có màu nâu hay đen. Nó xuất hiện tự phát và liên quan đến một ống đơn độc. Mặc dù chảy dịch lẫn máu có thể tự khỏi thì vẫn cần khảo sát siêu âm vùng sau núm vú và quầng vú. Khi siêu âm thấy có tổn thương, cần làm sinh thiết để chắc chắn đó là u nhú.
 

Thông thường nhất, tiết dịch có nguồn gốc lành tính. Tuy vậy, cũng có thể là ung thư vú, nhất là khi:

+ Bạn có một u lồi ở vú
+ Chỉ bị một bên vú
+ Dịch tiết có lẫn máu
+ Tiết dịch tự phát
+ Tiết dịch chỉ liên quan đến một ống đơn độc
 

 

Các nguyên nhân có thể của tiết dịch bao gồm:

+ Áp xe.
+ Ung thư vú.
+ Nhiễm trùng vú.
+ Carcinom ống vú tại chỗ .
+ Kích thích vú quá mức.
+ U tuyến sợi.
+ U bọc sợi của vú.
+ Sự tiết sữa không thích hợp ở phụ nữ (không mang thai và không cho con bú) – galactorrhea.
+ Mất thăng bằng nội tiết tố.
+ Thương tổn hay chấn thương của vú.
+ U nhú trong ống dẫn của vú.
+ Dãn ống dẫn của vú.
+ Sử dụng một số thuốc.
+ Các thay đổi nội tiết tố trong chu kỳ kinh.
+ Bệnh Paget của núm vú
+ Thai nghén hoặc cho con bú.
+ U chế tiết prolactin.
 

 

Thông thường nhất, rỉ dịch núm vú có nguyên nhân lành tính.

• Các ung thư (thường là carcinom trong ống vú nằm dưới núm vú hay carcinom ống vú xâm nhập) chiếm < 10% các trường hợp. Đôi khi gặp bệnh Paget của vú, là một ung thư hiếm của núm vú, đầu tiên ảnh hưởng đến các ống dẫn sữa nhỏ của núm vú, sau lan ra khắp núm vú và quầng vú. Núm và quầng vú trở nên có vảy, đỏ, ngứa và bị kích ứng. Chiếm 5% số ung thư vú ở Hoa Kỳ. Cần chú ý là số đông người bệnh Paget (> 97%) có một ung thư xâm nhập khác ở vú.
• Các bệnh lành tính của ống vú chiếm đa số (ví dụ: u nhú trong ống, dãn ống vú, các thay đổi u bọc sợi), các rối loạn nội tiết, hay các áp xe vú hoặc nhiễm trùng. Trong các nguyên nhân này, u nhú trong ống vú có thể là hay gặp nhất; nó cũng có thể là nguyên nhân hay gặp nhất của chảy dịch lẫn máu mà không có u vú. Dãn ống dẫn sữa có thể là nguyên nhân phổ biến thứ hai, thường gặp ở các phụ nữ tiền mãn kinh, tình trạng này có thể dẫn đến viêm và gây tắc nghẽn ống dẫn nằm bên dưới núm vú gây nhiễm trùng hoặc áp xe vú.
• Các nguyên nhân nội tiết bao gồm tăng mức độ prolactin, do các nguyên nhân như: sự tiết sữa không thích hợp (galactorrhea) ở phụ nữ không mang thai hoặc không cho con bú có liên quan điển hình đến mức độ cao của prolactin, u chế tiết prolactin của thùy trước tuyến yên (prolactinoma) cũng ít gặp.
 

 


 

Khi nào cần đi khám bác sĩ

+ Tiết dịch là dấu hiệu hiếm của ung thư vú. Tuy nhiên, tiết dịch cũng có thể là dấu hiệu của một bệnh cơ bản nào đó cần được điều trị.
+ Nếu bạn vẫn còn có kinh nguyệt và tiết dịch không tự hết sau kỳ kinh tiếp theo, tiết dịch lượng ít và guaiac test (-), chảy từ nhiều ống dẫn và cả hai bên vú: bạn không phải quá lo lắng vì ung thư ít khi bị ở cả hai vú hoặc biểu hiện trên nhiều ống dẫn, bệnh thường là lành tính và có nguyên nhân nội tiết. Tuy nhiên, cần đi khám để được đánh giá thêm.
+ Nếu bạn đã mãn kinh và thấy tiết dịch tự phát, chỉ liên quan đến một vú và một ống dẫn đơn độc, loại tiết dịch này có thể là ung thư, nhất là khi có lẫn máu (hay guaiac test +): cần làm thêm các thử nghiệm chẩn đoán, đến gặp ngay bác sĩ chuyên khoa để được khám xét cẩn thận.


 

+ Khi có một khối u ở vú, rỉ dịch lẫn máu (hay guaiac test +), hay trong bệnh sử có bất thường trên chụp nhũ ảnh hay siêu âm: cần được theo rõi bởi một phẫu thuật viên có kinh nghiệm về các bệnh của vú.
+ Một số điểm cần đặc biệt quan tâm: tiết dịch tự phát, tuổi ≥ 40, tiết dịch một bên vú, tiết dịch từ một hay từ nhiều ống dẫn của núm vú, dịch tiết lẫn máu hay guaiac test +, sờ thấy một khối u của vú, người bệnh là nam giới.
+ Trong khi chưa có chẩn đoán cụ thể, chú ý tránh kích thích núm vú – kể cả việc thường xuyên nặn kiểm tra chảy dịch – vì điều này làm cho tiết dịch tiếp diễn.
 

 

Khám thực thể
Tập trung vào khám vú. Khảo sát sự cân đối của hai vú, chỗ lõm của da, ban đỏ, phù, các thay đổi màu sắc ở núm vú, da và vỏ cứng, loét, hoặc thụt vào của núm vú. Nắn vú để tìm các khối của vú, các hạch nách hoặc trên đòn. Nếu không có tiết dịch tự phát, khám một cách hệ thống vùng quanh các núm vú để kích thích sự chảy dịch và xác định một vị trí đặc biệt nào đó liên quan đến tiết dịch. Ánh sáng tốt và dùng lúp phóng đại có thể giúp đánh giá tiết dịch từ một ống hay từ nhiều ống.
 

Chẩn đoán
Chẩn đoán tiết dịch núm vú hoàn toàn không đơn giản. Triệu chứng này có thể là biểu hiện của một tình trạng sinh lý bình thường (như mang thai, cho con bú – sau khi ngừng cho con bú vẫn có thể tiếp tục chảy sữa đến 2 năm), hoặc có thể là biểu hiện một bệnh nào đó của chính tuyến vú hay của các bệnh tại các nơi khác làm tăng prolactin-máu tác động đến việc tiết sữa của vú…
 

Cần chú ý tại 2 vú: tiết dịch một hay 2 bên, từ một ống dẫn đơn độc hay từ nhiều ống, màu gì, có từ bao lâu, tự chảy hay phải nặn và có kèm theo khối u vú và có đau hay không?
 

Việc xem xét một cách hệ thống toàn cơ thể là rất cần thiết để tìm các triệu chứng gợi ý các nguyên nhân có thể của tiết dịch núm vú, bao gồm: sốt (viêm hay áp xe vú); không chịu được lạnh, táo bón, hay tăng cân (thiểu năng tuyến giáp); vô kinh, vô sinh, đau đầu hay rối loạn thị giác (u tuyến yên); báng bụng hay vàng da (các bệnh của gan).
 

Tìm hiểu bệnh sử trước đây xem có các nguyên nhân làm tăng prolactin-máu như: suy thận mạn, các bệnh gan và các bệnh tuyến giáp, cũng như bệnh sử vô sinh, cao huyết áp, trầm uất, tình trạng kinh nguyệt và ung thư. Cần đặc biệt quan tâm đến việc sử dụng các thuốc có thể gây ra tiết prolactin như các thuốc uống ngừa thai, một số thuốc chữa cao huyết áp, các thuốc kháng H2, opioids…
 

Chẩn đoán tiết dịch núm vú ở nam giới:
Tiết sữa ở nam giới có thể do thiếu hụt testosterone (thiểu năng sinh dục nam) và thường kèm theo chứng vú to ở nam (gynecomastia).
 

Ung thư vú ở nam giới rất hiếm gặp. Ở Hoa Kỳ, năm 1991, chỉ có 900 trường hợp với 300 ca tử vong, trong khi đó ở phụ nữ mỗi năm tại Hoa Kỳ có khoảng 181.000 trường hợp mới được chẩn đoán với 46.000 ca tử vong.
 

Để chẩn đoán carcinom trong ống dẫn của vú ở nam giới, có thể tiến hành chọc hút kim nhỏ hoặc khảo sát tế bào học dịch tiết.
 

Có thể u đặc hiệu duy nhất của vú nam giới là chứng vú to ở nam giới (gynecomastia) và của vú ở nữ giới là u tuyến nhỏ. Mặc dù triệu chứng thường gặp nhất của carcinom vú ở nam giới là một khối nằm dưới quầng vú, chỉ có khoảng 20% là có tiết dịch núm vú. Tiết dịch lẫn máu ở vú nam giới phải được xem là rất đáng nghi ngờ một carcinom.
 

Các u vú hay gặp nhất ở nam giới là: u nhú trong ống dẫn, carcinom nhú, các u di căn.
 

Ở nam giới, mọi loại dịch tiết núm vú phải được xem là có nhiều khả năng do carcinom và cần được đánh giá đầy đủ toàn diện.
 

Các thử nghiệm
Có nhiều thử nghiệm có thể giúp ích cho chẩn đoán:

• Prolactin – máu.
• Thyroid - stimulating hormone (TSH) – máu.
• Tế bào học dịch tiết.
• Siêu âm vú khi sờ thấy khối u, phân biệt nang với u đặc…
• Chọc hút và sinh thiết.
• Chụp vú.
• Chụp ống dẫn của vú với chất tương phản.
 

 

PGS Hứa Thị Ngọc Hà

Scroll To Top