Bảo vệ con yêu "Checklist Vàng" vắc xin mẹ bầu không nên bỏ lỡ
Mang thai là một hành trình 9 tháng 10 ngày đầy diệu kỳ nhưng cũng không ít lo lắng. Bên cạnh việc siêu âm, xét nghiệm, thì tiêm vắc xin chính là một trong những "hạng mục" quan trọng nhất để mẹ chuẩn bị cho con một khởi đầu khỏe mạnh.
Nhiều mẹ vẫn còn băn khoăn, thậm chí ông bà ở nhà hay bảo: "Ngày xưa có ai tiêm đâu mà!"... Nhưng mẹ ơi, y học hiện đại đã chứng minh, tiêm vắc xin trong thai kỳ không chỉ bảo vệ mẹ, mà còn là món quà miễn dịch đầu đời vô giá mẹ truyền cho con qua nhau thai.
Chúng ta hãy cùng BS. Nguyễn Hiền Minh - Phó trưởng Đơn nguyên Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Y dược TP. Hồ Chí Minh tìm hiểu xem "tấm khiên" này gồm những gì và vì sao lại quan trọng đến vậy, dựa trên khuyến cáo từ các tổ chức y tế uy tín nhất như WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), CDC Hoa Kỳ, và Bộ Y tế (BYT) Việt Nam.
1. Vắc xin Cúm (Influenza)
- Tại sao phải tiêm? Mẹ bầu là đối tượng "ưu tiên" của virus Cúm. Khi mang thai, hệ miễn dịch của mẹ thay đổi, khiến mẹ dễ bị Cúm nặng, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, phải nhập viện, thậm chí ảnh hưởng đến thai nhi. (1)
- Lợi ích cho con: Vắc xin Cúm bảo vệ bé yêu khỏi Cúm trong 6 tháng đầu đời, vì trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi chưa thể tiêm vắc xin này. (1)
- Khi nào tiêm? Bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Tốt nhất là tiêm vào đầu mùa cúm (ở Việt Nam là quanh năm, nhưng cao điểm vào mùa Đông - Xuân).
- Lưu ý: Mẹ bầu chỉ tiêm vắc xin Cúm bất hoạt (dạng tiêm), không dùng dạng xịt qua mũi (vắc xin sống). (1)
2. Vắc xin Tdap (Uốn ván - Bạch hầu - Ho gà)
Đây là mũi tiêm "3 trong 1" CỰC KỲ quan trọng mà y học hiện đại nhấn mạnh.
- Tại sao phải tiêm? Mũi tiêm này tập trung vào việc bảo vệ em bé sơ sinh khỏi Bệnh Ho gà. Vi khuẩn Ho gà rất nguy hiểm, có thể gây suy hô hấp và tử vong ở trẻ sơ sinh, khi các bé chưa đủ tuổi tiêm. Hiện nay lịch tiêm phòng bệnh ho gà bắt đầu lúc 2 tháng tuổi trong các vắc xin 6 trong 1 hoặc 5 trong 1. (2, 3)
- Lợi ích cho con: Kháng thể Ho gà từ mẹ truyền sang con sẽ bảo vệ con trong "khoảng trống miễn dịch" 2 tháng đầu đời. (3)
- Khi nào tiêm? Thời điểm VÀNG là từ tuần 27 đến 36 của thai kỳ. (1, 3) Đây là lúc cơ thể mẹ tạo ra nhiều kháng thể nhất và truyền sang con hiệu quả nhất.
- Lưu ý: Mẹ bầu cần tiêm Tdap trong MỖI LẦN mang thai, bất kể trước đó mẹ đã tiêm hay chưa. (1, 2)
3. Vắc xin Uốn ván (TT) và "bản nâng cấp" Tdap
Ở Việt Nam, các mẹ thường quen thuộc với lịch tiêm 2 mũi vắc xin Uốn ván (TT) để phòng uốn ván rốn cho con so. Vậy Tdap và TT khác gì nhau?
- Lịch cũ (TT): Tập trung phòng Uốn ván. (4)
- Lịch mới (Tdap): Bao gồm cả Uốn ván, Bạch hầu và Ho gà.
Hiện nay, theo hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế Việt Nam (3), các mẹ bầu được khuyến khích thay thế 1 mũi Uốn ván bằng vắc xin Tdap (vào giai đoạn 27-36 tuần) để con được bảo vệ thêm khỏi bệnh Ho gà. Lịch tiêm cụ thể mẹ sẽ được bác sĩ tư vấn dựa trên tiền sử tiêm chủng của mình. (5)
4. Vắc xin RSV (Virus hợp bào hô hấp) - Vắc xin mới rất quan trọng!
Đây là khuyến cáo mới nhất và được xem là một bước tiến lớn để bảo vệ trẻ sơ sinh.
- Tại sao phải tiêm? RSV là nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện ở trẻ nhỏ, đặc biệt là gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi nặng ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. (6)
- Lợi ích cho con: Tương tự Tdap, mẹ tiêm vắc xin (loại Abrysvo của Pfizer) sẽ tạo kháng thể truyền cho con, giúp bảo vệ con khỏi bệnh RSV nặng trong 6 tháng đầu đời. (6, 7)
- Khi nào tiêm? Tiêm 1 mũi duy nhất trong khoảng tuần 32 đến 36 của thai kỳ, thường tiêm trong mùa RSV lưu hành. Mẹ cần hỏi bác sĩ về thời điểm tại địa phương mình). (6, 7)
Mẹ bầu luôn luôn phải tham khảo ý kiến của bác sĩ sản khoa và bác sĩ tiêm chủng đang theo dõi cho mình để có lịch tiêm phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe.
Đừng ngần ngại đặt câu hỏi cho bác sĩ. Tiêm vắc xin là hành động yêu thương thiết thực nhất, là "tấm khiên" vững chắc mẹ dành tặng con ngay từ những ngày đầu thai nghén.
5. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo
Tư vấn chuyên môn:
- ThS BS. Nguyễn Hiền Minh - Phó trưởng Đơn nguyên Tiêm chủng, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.
Tài liệu tham khảo
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Vaccines During Pregnancy. CDC.
https://www.cdc.gov/vaccines/pregnancy/index.html - Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Pertussis: Summary of WHO Position (2015). WHO.
https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/policies/position-papers/pertussis - Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định số 1563/QĐ-BYT ban hành Hướng dẫn tạm thời sử dụng vắc xin Tdap (Uốn ván - Bạch hầu - Ho gà) cho phụ nữ có thai. Ban hành ngày 28/4/2023.
- Bộ Y tế Việt Nam. Thông tư số 38/2017/TT-BYT ban hành Danh mục bệnh truyền nhiễm, phạm vi và đối tượng phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế bắt buộc. Ban hành ngày 17/10/2017.
- Hệ thống tiêm chủng VNVC. Lịch tiêm chủng cho phụ nữ mang thai. VNVC.
https://vnvc.vn/lich-tiem-chung-cho-phu-nu-mang-thai/ - Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). RSV Vaccine Guidance for Pregnant Women. CDC.
https://www.cdc.gov/rsv/hcp/vaccine-clinical-guidance/pregnant-people.html - Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Respiratory Syncytial Virus (RSV) - Immunization, Vaccines and Biologicals. WHO.
https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/diseases/respiratory-syncytial-virus-(rsv)
Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.