Người bệnh & Cộng đồngChuyên gia y tếUMCers
Đặt lịch khám|Đấu thầu|Liên hệ
Logo
logo pre header
ỨNG DỤNG UMC CARE
Đặt lịch khámĐấu thầu
Tiếng việt
English

Chế độ ăn cho người bệnh đái tháo đường: Kiểm soát đường huyết hiệu quả

|
Khoa Dinh dưỡng, Tiết chế
Tìm hiểu chế độ ăn khoa học giúp người bệnh đái tháo đường ổn định đường huyết, giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc quản lý bệnh đái tháo đường, không chỉ giúp ổn định đường huyết mà còn góp phần ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Một kế hoạch dinh dưỡng khoa học sẽ cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết, duy trì cân nặng hợp lý và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

1. Bạn nên biết về chế độ ăn cho người bệnh đái tháo đường

Vai trò của chế độ ăn trong kiểm soát đường huyết

Thực phẩm chúng ta ăn có ảnh hưởng trực tiếp đến lượng đường trong máu. Carbohydrate (chất bột đường), chất béo và protein (chất đạm) đều có vai trò riêng trong việc cung cấp năng lượng và duy trì các chức năng của cơ thể, nhưng carbohydrate đặc biệt ảnh hưởng đến đường huyết. Việc lựa chọn loại carbohydrate, số lượng và thời điểm ăn uống có thể giúp người bệnh đái tháo đường giữ mức đường huyết ổn định, tránh các biến động đột ngột.

Mục tiêu của chế độ ăn cho người đái tháo đường

Mục tiêu chính của chế độ ăn cho người bệnh đái tháo đường là:

  • Kiểm soát đường huyết: Giữ mức đường huyết trong phạm vi mục tiêu được khuyến nghị.
  • Duy trì cân nặng khỏe mạnh: Giúp đạt được hoặc duy trì cân nặng lý tưởng, điều này rất quan trọng trong quản lý đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường type 2.
  • Giảm nguy cơ biến chứng: Ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển các biến chứng liên quan đến tim mạch, thận, mắt, thần kinh.
  • Cung cấp đầy đủ dưỡng chất: Đảm bảo cơ thể nhận đủ vitamin, khoáng chất và năng lượng cần thiết để hoạt động khỏe mạnh.
  • Nâng cao chất lượng cuộc sống: Cho phép người bệnh thưởng thức các món ăn yêu thích một cách điều độ và duy trì lối sống năng động.

2. Nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng

2.1. Thực phẩm nên ưu tiên trong bữa ăn hàng ngày

Một chế độ ăn lành mạnh cho người bệnh đái tháo đường nên tập trung vào các thực phẩm toàn phần, ít chế biến, giàu chất xơ và dinh dưỡng.

  • Rau không tinh bột: Nên chiếm một nửa đĩa ăn của bạn. Ví dụ: bông cải xanh, rau bina, đậu xanh, xà lách, ớt chuông, cà rốt.
  • Protein nạc: Các nguồn protein như thịt gà bỏ da, cá, đậu phụ, đậu lăng, trứng, các sản phẩm từ sữa ít béo.
  • Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, bánh mì nguyên cám, yến mạch, quinoa, lúa mạch.
  • Trái cây tươi: Cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ. Nên ăn trái cây có chỉ số đường huyết thấp.
  • Chất béo lành mạnh: Có trong quả bơ, các loại hạt, dầu ô liu, dầu cải, dầu mè.
  • Sản phẩm từ sữa hoặc sữa thực vật: Chọn loại ít đường hoặc không đường.
  • Nước: Uống đủ nước lọc thay vì đồ uống có đường.

2.2. Thực phẩm cần hạn chế

Một số thực phẩm có thể làm tăng đường huyết nhanh chóng hoặc gây hại cho sức khỏe tim mạch, cần được hạn chế hoặc tránh hoàn toàn [1].

  • Đường bổ sung và ngũ cốc tinh chế: Bánh mì trắng, bánh ngọt, kẹo, nước ngọt, đồ uống có đường.
  • Chất béo bão hòa và chất béo trans: Có thực phẩm chiên rán, đồ ăn nhanh, bơ thực vật.
  • Thực phẩm chế biến sẵn: Thường chứa nhiều đường, muối và chất béo không lành mạnh.
  • Thực phẩm giàu natri: Hạn chế các thực phẩm đóng hộp, chế biến sẵn có hàm lượng muối cao.
  • Rượu bia: Có thể làm giảm đường huyết quá mức ở người dùng insulin hoặc một số loại thuốc tiểu đường khác.

3. Kiểm soát khẩu phần ăn

Kiểm soát khẩu phần ăn là yếu tố quan trọng để quản lý cân nặng và đường huyết. Khẩu phần ăn ở nhà hàng thường lớn hơn nhiều so với khẩu phần khuyến nghị.

Lượng thức ăn 1 bữa ăn có thể áp dụng đơn giản theo quy tắc bàn tay (Zimbabwe hand jive)

Quy tắc bàn tay là một phương pháp trực quan và tiện lợi để ước lượng khẩu phần ăn mà không cần dụng cụ đo lường.

  • Bàn tay xòe: Một phần protein nạc (thịt, cá, gia cầm) có kích thước bằng lòng bàn tay của bạn (không tính các ngón tay).
  • Nắm tay: Một phần carbohydrate (cơm, khoai tây, bánh mì) có kích thước bằng nắm tay của bạn.
  • Hai bàn tay khum lại: Một phần rau không tinh bột có thể bằng lượng rau bạn có thể giữ trong hai bàn tay khum lại.
  • Ngón cái: Một phần chất béo (dầu, bơ, hạt) có kích thước bằng đầu ngón cái của bạn.
quy tắc bàn tay (Jimbabwe hand jive).webp

4. Chỉ số đường huyết (GI) và tải lượng đường huyết của thực phẩm (GL) 

Chỉ số đường huyết (Glycemic Index - GI) là thước đo khả năng làm tăng đường huyết sau khi ăn của một loại thực phẩm so với thực phẩm chuẩn (như bánh mì trắng hoặc đường glucose). Thực phẩm có GI càng thấp thì càng ít ảnh hưởng lên lượng đường huyết sau khi ăn. Người bệnh đái tháo đường nên chọn dùng thực phẩm có GI thấp và trung bình, hạn chế các thực phẩm có GI cao.

Glycemic Index (GI) của thực phẩm:

  • Nhóm thực phẩm GI thấp (GI ≤ 55)
  • Nhóm thực phẩm GI trung bình (GI = 56 – 69)
  • Nhóm thực phẩm GI cao (GI ≥ 70)
GI.png

Tải lượng đường huyết của thực phẩm (Glycemic Load – GL) là chỉ số cho biết đường huyết sẽ tăng nhiều hay ít sau khi ăn một phần thức ăn (thực phẩm) có chứa một lượng chất bột đường (Carbohydrate) nhất định.

Hầu hết người bệnh đái tháo đường khi biết về GI sẽ nghĩ rằng thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp chắc chắn sẽ không làm tăng cao lượng đường huyết sau bữa ăn, vì vậy có thể ăn bao nhiêu cũng được. Tuy nhiên, thực tế ăn (uống) một lượng lớn thực phẩm có GI thấp có thể làm tăng lượng đường trong máu tương đương với một lượng nhỏ thực phẩm có GI cao. 

Vì vậy, ngoài việc chọn thực phẩm có GI thấp, người bệnh đái tháo đường cần biết về tải lượng đường huyết (Glycemic Load – GL) của thực phẩm để biết cách kiểm soát tổng tải đường (GL) của thực đơn một ngày, điều này mang lại lợi ích quan trọng cho người bệnh đái tháo đường: 

  • Kiểm soát được đường huyết sau bữa ăn. 
  • Sử dụng được các thực phẩm họ thích ăn nhưng lại có GI cao nhưng ăn với lượng ít vừa phải.

Tham khảo ý kiến của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng để được hướng dẫn cụ thể về cách lựa chọn lượng thực phẩm có thể ăn được để tránh kiêng khem quá mức và có chế độ dinh dưỡng hợp lý.

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

  • Người bệnh đái tháo đường có cần kiêng hoàn toàn đường không? Không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn. Điều quan trọng là kiểm soát lượng đường bổ sung và chọn các nguồn carbohydrate lành mạnh. Bạn vẫn có thể thưởng thức một lượng nhỏ đồ ngọt trong khuôn khổ kế hoạch ăn uống tổng thể, nhưng cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng [1].
  • Người bệnh đái tháo đường có thể ăn trái cây không? Có, trái cây là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ dồi dào. Tuy nhiên, cần lưu ý đến lượng đường tự nhiên trong trái cây. Nên chọn trái cây nguyên quả thay vì nước ép và ăn với khẩu phần hợp lý để tránh làm tăng đường huyết đột ngột [1].
  • Tôi có thể uống rượu bia khi bị đái tháo đường không? Bạn nên hạn chế uống rượu bia. Nếu có uống, cần uống điều độ và không uống khi đói, đặc biệt nếu bạn đang dùng insulin hoặc một số loại thuốc tiểu đường khác, vì rượu có thể làm giảm đường huyết quá mức. Hãy thảo luận với bác sĩ về thói quen uống rượu bia của bạn [1].
  • Ăn vặt có làm tăng đường huyết không? Ăn vặt có thể làm tăng đường huyết nếu bạn chọn thực phẩm không phù hợp. Tuy nhiên, ăn vặt lành mạnh, có kiểm soát khẩu phần có thể giúp duy trì đường huyết ổn định giữa các bữa ăn chính. Nên chọn các món ăn vặt giàu protein và chất xơ như các loại hạt, sữa chua không đường, rau củ quả tươi [1].
  • Có cần bổ sung vitamin hay khoáng chất đặc biệt nào không? Hầu hết người bệnh đái tháo đường có thể nhận đủ vitamin và khoáng chất từ một chế độ ăn cân bằng. Hiện không có bằng chứng rõ ràng rằng các chất bổ sung đặc biệt có thể giúp quản lý đái tháo đường. Tuy nhiên, bác sĩ có thể khuyến nghị bổ sung nếu chế độ ăn của bạn không cung cấp đủ. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ chất bổ sung nào [1].

6. Tài liệu tham khảo

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.

Tags:
Dinh dưỡngTiểu đườngkiểm soát đường huyếtChế độ ăn
Chia sẻ

Bài viết liên quan