Đau chuyển dạ không được kiểm soát có thể ảnh hưởng đến mẹ và bé như thế nào?

Hành trình vượt cạn là một trải nghiệm thiêng liêng, nhưng những cơn đau trong chuyển dạ có thể rất khó chịu. Nếu không được kiểm soát tốt, cơn đau có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần của người mẹ và cả thai nhi. Việc hiểu rõ những tác động này sẽ giúp mẹ bầu và gia đình có sự chuẩn bị tốt nhất cho một hành trình sinh nở an toàn và tích cực.

1. Đau chuyển dạ là gì?

1.1. Định nghĩa

Đau chuyển dạ là cảm giác khó chịu mà mẹ bầu trải qua khi cơ thể chuẩn bị đón bé chào đời. Cơn đau này chủ yếu xuất hiện do tử cung co bóp mạnh, cổ tử cung giãn nở và áp lực của bé lên vùng chậu. Đây là một phần tự nhiên của quá trình sinh nở, nhưng mức độ và cường độ đau có thể khác nhau ở mỗi người và ở mỗi lần sinh khác nhau với tỷ lệ như sau:

• Không đau: 5%
• Đau nhẹ: 10%
• Đau vừa: 30%
• Đau nặng: 40%
• Đau không thể chịu đựng nổi: 15% 

1.2. Nguyên nhân và vị trí cơn đau theo giai đoạn

Cơn đau chuyển dạ không cố định mà thay đổi theo từng giai đoạn, phản ánh những diễn biến sinh lý bên trong cơ thể mẹ:

Giai đoạn 1: Chuyển dạ sớm và chuyển dạ tích cực

• Chuyển dạ sớm (Giai đoạn tiềm thời): Đây là lúc bạn bắt đầu cảm nhận những cơn co thắt tử cung. Ban đầu, cơn co có thể nhẹ nhàng, không đều đặn và thường xuất hiện ở vùng bụng dưới, thắt lưng và xương cùng [1]. Cảm giác đau âm ỉ, khó chịu, chủ yếu do các cơn co thắt tử cung và sự giãn nở của cổ tử cung.
• Chuyển dạ hoạt động: Sau giai đoạn tiềm thời, cơn co thắt sẽ trở nên mạnh hơn, đều đặn hơn và đến gần nhau hơn. Lúc này, cơn đau trở nên dữ dội, sắc nét và có thể khu trú rõ ràng hơn ở vùng bụng dưới, âm đạo, trực tràng và tầng sinh môn [1].

Giai đoạn 2 - Sinh bé: Đây là giai đoạn bạn sẽ bắt đầu rặn để đưa bé chào đời. Cảm giác muốn rặn lúc này rất rõ ràng và mạnh mẽ, tương tự như khi muốn đi đại tiện [1]. Áp lực lớn nhất sẽ dồn vào vùng tầng sinh môn và âm đạo khi đầu bé di chuyển ra ngoài, đòi hỏi sự tập trung và phối hợp nhịp nhàng từ mẹ.

Giai đoạn 3 - Sinh nhau thai: Sau khi bé chào đời, bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhõm rất nhiều, nhưng vẫn còn một việc nhỏ là sinh nhau thai. Bạn có thể vẫn cảm nhận những cơn co thắt nhẹ nhàng, ít đau hơn để giúp đẩy nhau thai ra ngoài, và bạn sẽ rặn nhẹ một lần nữa để hoàn tất quá trình này.

1.3. Yếu tố tâm lý

Ngoài các yếu tố thể chất, cảm giác lo lắng, sợ hãi hoặc căng thẳng cũng đóng vai trò quan trọng, có thể làm tăng cường độ cảm nhận cơn đau. Một tâm lý thoải mái, được chuẩn bị tốt và có sự hỗ trợ tích cực sẽ giúp mẹ bầu vượt qua cơn đau dễ dàng hơn và có trải nghiệm sinh nở tốt đẹp hơn.

2. Tác động của đau chuyển dạ không được kiểm soát

Khi cơn đau chuyển dạ không được kiểm soát tốt, nó có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và bé theo nhiều cách không mong muốn, từ sức khỏe thể chất đến tinh thần.

2.1. Đối với người mẹ

• Cảm xúc và tinh thần: Cơn đau quá mức gây ra sự lo lắng, sợ hãi và căng thẳng tột độ cho người mẹ [1, 3]. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm sinh nở mà còn có thể dẫn đến các vấn đề tâm lý sau sinh như rối loạn căng thẳng hậu sang chấn (PTSD) hoặc trầm cảm sau sinh [1-3].
• Sức khỏe thể chất: Đau gây ra sự tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, dẫn đến nồng độ catecholamine trong huyết tương cao hơn [1]. Điều này có thể làm tăng cung lượng tim của mẹ, tăng sức cản mạch máu ngoại vi và giảm tưới máu tử cung-nhau thai [1]. Cơn đau cũng làm tăng tính axit và thể tích dạ dày, chậm làm rỗng bàng quang [1].
• Hồi phục sau sinh: Mẹ trải qua cơn đau dữ dội trong chuyển dạ có nguy cơ cao hơn bị đau cấp tính sau sinh, thậm chí là đau mạn tính [4]. Điều này ảnh hưởng đến khả năng hồi phục và chăm sóc bé.
• Khả năng can thiệp y tế: Đau không kiểm soát có thể làm tăng khả năng phải can thiệp y tế trong quá trình sinh nở (sinh giúp hoặc mổ lấy thai) do mẹ khó phối hợp nhịp thở và rặn đúng lúc [1].

2.2. Đối với thai nhi

• Thiếu oxy máu tới thai: Đau của mẹ không được kiểm soát tốt có thể ảnh hưởng đến lượng oxy cung cấp cho bé do thay đổi lưu lượng máu tử cung–nhau thai, biểu hiện qua biên đổi nhịp tim thai trong một số trường hợp [1]. 
• Sức khỏe tổng thể của bé: Mặc dù các nghiên cứu thường chỉ ra rằng không có sự khác biệt lớn về điểm số sức khỏe ban đầu của bé (điểm Apgar) giữa các trường hợp mẹ có và không có giảm đau [1, 2, 4], việc giữ cho mẹ bầu thoải mái nhất có thể vẫn là điều quan trọng để bé có một khởi đầu khỏe mạnh.

3. Tầm quan trọng của việc chuẩn bị kiến thức và thảo luận sớm

Việc chuẩn bị kiến thức kỹ lưỡng và thảo luận sớm với đội ngũ y tế là yếu tố then chốt để bạn có một trải nghiệm sinh nở tích cực.

• Hiểu biết giúp giảm lo lắng: Khi bạn hiểu rõ về sinh lý cơn đau, các giai đoạn chuyển dạ và các lựa chọn giảm đau, bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn và giảm bớt nỗi sợ hãi về những điều mình sẽ trải qua [5].
• Chủ động đưa ra quyết định: Kiến thức giúp bạn chủ động tham gia vào quá trình ra quyết định, từ đó tăng cường cảm giác kiểm soát và sự hài lòng với trải nghiệm sinh nở [5].
• Thảo luận với đội ngũ y tế: Điều quan trọng là phải trao đổi với bác sĩ sản khoa và bác sĩ gây mê từ sớm trong thai kỳ. Họ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe của bạn và tư vấn phương pháp giảm đau an toàn, phù hợp nhất [5].

4. Khi nào nên cân nhắc sử dụng các phương pháp giảm đau?

Quan điểm hiện đại trong sản khoa khuyến khích việc chủ động quản lý đau sớm. Không nên đợi đến khi cơn đau trở nên quá sức chịu đựng, vì việc giảm đau sớm có thể giúp sản phụ có một trải nghiệm sinh nở tích cực hơn [5].

• Khi bạn có nhu cầu: Mọi sản phụ đều có quyền yêu cầu giảm đau bất cứ khi nào họ cảm thấy cần trong quá trình chuyển dạ. Không có ngưỡng đau cụ thể nào phải đạt đến hoặc cổ tử cung phải nở bao nhiêu phân hay bạn phải chuyển dạ đến mức nào trước khi yêu cầu các phương pháp giảm đau hiệu quả này. Bạn là người duy nhất có mọi quyền quyết định khi nào mình muốn dùng các biện pháp giảm đau.
• Khi kiệt sức: Cơn đau kéo dài có thể làm bạn kiệt sức. Giảm đau giúp bạn nghỉ ngơi, lấy lại năng lượng cần thiết cho giai đoạn cuối của cuộc sinh.
• Linh hoạt và cởi mở: Kế hoạch sinh nở có thể thay đổi tùy thuộc vào diễn biến thực tế của cuộc chuyển dạ để đảm bảo an toàn tối đa cho cả mẹ và bé. Việc thay đổi lựa chọn giảm đau không phải là "yếu đuối", mà là lắng nghe cơ thể và sử dụng các công cụ sẵn có để giúp bạn vượt cạn một cách tốt nhất.

5. Tài liệu tham khảo

• [1] Pan PH, Eisenach JC. (2016). The Pain of Childbirth and Its Effect on the Mother and the Fetus. Chapter 20. Elsevier eBook. https://elsevier-elibrary.com/contents/fullcontent/82175/epubcontent_v2/OEBPS/xhtml/chp0020.html.
• [2] Deng, Y., Lin, Y., Yang, L., Liang, Q., Fu, B., Li, H., Zhang, H., & Liu, Y. (2021). A comparison of maternal fear of childbirth, labor pain intensity and intrapartum analgesic consumption between primiparas and multiparas: A cross-sectional study. Int J Nurs Sci, 8(4), 380-387.
• [3] Ray-Griffith, S. L., Wendel, M. P., Stowe, Z. N., & Magann, E. F. (2018). Chronic pain during pregnancy: a review of the literature. Int J Womens Health, 10, 153-164. Truy cập: 2025-12-10.
• [4] Li, X., Wu, C., Zhou, X., Zhang, J., Lu, H., Chen, S., Xu, X., & Wu, H. (2021). Influence of painless delivery on the maternal and neonatal outcomes under the guidance of new concept of labor. Am J Transl Res, 13(11), 12973-12979. Truy cập: 2025-12-10.
• [5] Obstetric analgesia and anesthesia. ACOG Practice Bulletin No. 209. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstet Gynecol 2019;133:e208–25.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.