Đừng để đôi mắt phải trả giá: Cảnh báo lạm dụng thuốc nhỏ mắt Corticoid
Khi mắt bị đỏ, ngứa hay khó chịu, nhiều người thường tìm đến thuốc nhỏ mắt như một giải pháp cấp tốc. Tuy nhiên, việc tự ý dùng các loại thuốc chứa corticoid mà không có chỉ định từ bác sĩ có thể khiến đôi mắt người bệnh phải trả một cái giá rất đắt. Bài viết này sẽ cảnh báo người bệnh về những mối nguy hại tiềm ẩn và cách bảo vệ thị lực khỏi nguy cơ mù lòa do lạm dụng thuốc.
1. Đối tượng nguy cơ
Việc lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid có thể gây hại cho bất kỳ ai, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn cần đặc biệt lưu ý [1, 5, 8]:
1.1. Người tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt corticoid
Đây là nhóm nguy cơ hàng đầu do không có sự giám sát y tế, dễ dàng mua thuốc không kê đơn hoặc dùng lại đơn thuốc cũ, dẫn đến sử dụng sai liều lượng hoặc kéo dài thời gian. Việc bán thuốc nhỏ mắt chứa corticoid không cần kê đơn ở nhiều nơi cũng góp phần làm tăng tình trạng này [2, 8].
1.2. Người có tiền sử bệnh lý mắt
Những người có tiền sử hoặc gia đình có tiền sử mắc các bệnh lý mắt như Glaucoma góc mở nguyên phát (POAG) có nguy cơ cao hơn gấp nhiều lần (khoảng 90% người bệnh POAG có phản ứng tăng nhãn áp với corticoid) [1, 5, 8]. Ngoài ra, người bị cận thị nặng hoặc đã từng phẫu thuật mắt (như LASIK, DSEK, thay thủy tinh thể) cũng dễ bị ảnh hưởng [1, 8].
1.3. Trẻ em và người lớn tuổi
Cả trẻ em và người lớn tuổi đều là nhóm dễ bị tổn thương. Trẻ em có thể có phản ứng tăng nhãn áp nghiêm trọng hơn so với người lớn và thường biểu hiện triệu chứng không rõ ràng, dẫn đến chẩn đoán muộn [1, 5, 8]. Người lớn tuổi cũng có nguy cơ cao hơn do các yếu tố sinh lý và bệnh lý nền [1, 8].
2. Dấu hiệu sớm cảnh báo
Các biến chứng do lạm dụng thuốc nhỏ mắt corticoid thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, một số dấu hiệu sau có thể là cảnh báo sớm [4]:
2.1. Tăng nhãn áp
Đây là biến chứng phổ biến nhất và nguy hiểm nhất. Ban đầu, tăng nhãn áp thường không có triệu chứng. Khi nhãn áp tăng cao kéo dài, người bệnh có thể cảm thấy mờ mắt, đau nhức mắt hoặc đau đầu (hiếm gặp) [4, 5].
2.2. Đục thủy tinh thể
Biến chứng này thường xuất hiện dưới dạng đục thủy tinh thể dưới bao sau. Người bệnh có thể nhận thấy các triệu chứng như nhìn mờ, nhìn lóa, khó nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc khi nhìn vào nguồn sáng [4, 8].
2.3. Các dấu hiệu khác
Ngoài ra, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như viêm mắt, nhìn mờ không rõ nguyên nhân, đau mắt, khô, ngứa, rát mắt hoặc thay đổi thị lực [3, 4].
3. Hậu quả khó lường
Lạm dụng thuốc nhỏ mắt corticoid có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng và vĩnh viễn cho thị lực:
3.1. Glaucoma (Thiên đầu thống)
Tăng nhãn áp do corticoid có thể gây tổn thương thần kinh thị giác vĩnh viễn, dẫn đến Glaucoma (thiên đầu thống) [1, 5]. Glaucoma là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa không thể đảo ngược trên toàn thế giới [5]. Tổn thương thần kinh thị giác một khi đã xảy ra thì không thể phục hồi.
3.2. Mù lòa vĩnh viễn
Nếu tình trạng tăng nhãn áp không được phát hiện và điều trị kịp thời, liên tục trong thời gian dài, nó có thể dẫn đến mất thị lực hoàn toàn và mù lòa vĩnh viễn [1, 5].
3.3. Nhiễm trùng mắt
Thuốc nhỏ mắt corticoid có khả năng ức chế hệ miễn dịch tại chỗ, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mắt thứ phát do vi khuẩn, virus hoặc nấm, khiến tình trạng mắt trở nên phức tạp hơn [3].
4. Khuyến nghị hành động
Để bảo vệ đôi mắt khỏi những hiểm họa do lạm dụng thuốc nhỏ mắt corticoid, người bệnh nên thực hiện các hành động sau:
4.1. Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt corticoid
Tuyệt đối không mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt không rõ nguồn gốc, không có nhãn mác rõ ràng hoặc không có chỉ định của bác sĩ [1, 5]. Tránh dùng chung thuốc nhỏ mắt với người khác hoặc tự ý dùng lại đơn thuốc cũ.
4.2. Tuân thủ chỉ định của bác sĩ
Chỉ sử dụng thuốc nhỏ mắt corticoid khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa mắt và phải tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng, tần suất cũng như thời gian sử dụng được hướng dẫn [1]. Trong quá trình điều trị, hãy thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc người bệnh đang sử dụng, bao gồm cả các loại thuốc nhỏ mắt hay thuốc bổ sung khác [5].
4.3. Khám mắt định kỳ
Nếu người bệnh đang sử dụng thuốc nhỏ mắt corticoid theo chỉ định của bác sĩ, việc tái khám mắt định kỳ là vô cùng quan trọng. Bác sĩ sẽ theo dõi nhãn áp và phát hiện sớm bất kỳ dấu hiệu biến chứng nào [4]. Điều này đặc biệt cần thiết đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao.
5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
- Thuốc nhỏ mắt corticoid là gì và được dùng để làm gì? Thuốc nhỏ mắt corticoid là loại thuốc chứa hoạt chất corticosteroid, có tác dụng chống viêm và giảm dị ứng mạnh mẽ. Chúng thường được dùng để điều trị các tình trạng viêm, sưng, đỏ, ngứa mắt do dị ứng, viêm kết mạc, viêm màng bồ đào, hoặc sau phẫu thuật mắt [2, 8].
- Tại sao thuốc nhỏ mắt corticoid lại nguy hiểm nếu lạm dụng? Nếu lạm dụng, thuốc nhỏ mắt corticoid có thể gây tăng nhãn áp, dẫn đến bệnh Glaucoma (thiên đầu thống) và đục thủy tinh thể, thậm chí gây mù lòa vĩnh viễn [1, 5]. Thuốc còn làm suy yếu hệ miễn dịch tại mắt, tăng nguy cơ nhiễm trùng [3].
- Làm thế nào để nhận biết mình có đang bị ảnh hưởng bởi thuốc nhỏ mắt corticoid? Các dấu hiệu sớm thường khó nhận biết. Tuy nhiên, nếu người bệnh đang dùng thuốc và có triệu chứng như mờ mắt, nhìn lóa, đau nhức mắt, hoặc thay đổi thị lực, hãy đến khám bác sĩ ngay lập tức. Việc khám mắt định kỳ là cách tốt nhất để phát hiện sớm [4].
- Nếu đã lỡ tự ý dùng thuốc nhỏ mắt corticoid thì phải làm sao? Ngừng ngay việc tự ý sử dụng và đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt càng sớm càng tốt để được thăm khám, đánh giá tình trạng mắt và có hướng điều trị phù hợp. Tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà [1, 5].
- Có loại thuốc nhỏ mắt nào an toàn hơn để thay thế corticoid không? Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), thuốc kháng histamin, hoặc các loại thuốc khác có tác dụng tương tự nhưng ít tác dụng phụ hơn. Tuy nhiên, mọi loại thuốc đều cần được bác sĩ kê đơn và hướng dẫn sử dụng [8].
6. Tài liệu tham khảo
- [1] Sonia Phulke, Sushmita Kaushik, Savleen Kaur, SS Pandav (2017). Steroid-induced Glaucoma: An Avoidable Irreversible Blindness. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5577123/. Truy cập: 2025-12-12.
- [2] Benjamin S Daniel, David Orchard (2015). Ocular side-effects of topical corticosteroids: what a dermatologist needs to know. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26077320/. Truy cập: 2025-12-12.
- [3] Chengzhi Liu, Xinyu Wang, Xusheng Cao (2024). Ophthalmic corticosteroids-related adverse events: the FDA adverse event reporting system (FAERS) database pharmacovigilance study. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38200679/. Truy cập: 2025-12-12.
- [4] Prednisolone (ophthalmic route) - Side effects & dosage. Mayo Clinic.
- https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/prednisolone-ophthalmic-route/side-effects/drg-20072036. Truy cập: 2025-12-12.
- [5] Benjamin H K Teo, Jonathan T W Au Eong, Kah Guan Au Eong (2023). Steroid-induced glaucoma: an avoidable cause of irreversible blindness. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10605158/. Truy cập: 2025-12-12.
- [6] Kaberi B. Feroze; Marco Zeppieri; Leila Khazaeni (2023). Steroid-Induced Glaucoma.
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430903/. Truy cập: 2025-12-12.
- [7] M Elizabeth Fini, Stephen G Schwartz, Xiaoyi Gao, Shinwu Jeong, Nitin Patel, Tatsuo Itakura, Marianne O Price, Francis W Price Jr, Rohit Varma, W Daniel Stamer (2016). Steroid-Induced Ocular Hypertension/Glaucoma: Focus on Pharmacogenomics and Implications for Precision Medicine. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5237612/. Truy cập: 2025-12-12.
- [8] CS Lam, MN Umi Kalthum, MD Norshamsiah, MLC Bastion (2018). Case series of children with steroid-Induced glaucoma. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6382086/. Truy cập: 2025-12-12.
Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.