H. pylori và hành trình từ viêm dạ dày đến ung thư: Góc nhìn Giải phẫu bệnh

Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) là nguyên nhân phổ biến gây ra các bệnh về dạ dày, từ viêm loét đến ung thư [1, 4]. Khoa Giải phẫu bệnh đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định sự có mặt của vi khuẩn, đánh giá mức độ tổn thương niêm mạc dạ dày và theo dõi các thay đổi có thể dẫn đến ung thư. Hiểu rõ quá trình này sẽ giúp chúng ta phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1. H. pylori: Vi khuẩn gây bệnh và cơ chế tác động

H. pylori là một loại vi khuẩn sống trong dạ dày, có khả năng tồn tại trong môi trường axit khắc nghiệt [4, 6].

• Đặc điểm và lây truyền:

   + H. pylori lây qua đường ăn uống, tiếp xúc với nước bọt hoặc qua thức ăn, nước uống bị nhiễm khuẩn [4, 5].

   + Vi khuẩn này rất phổ biến, ảnh hưởng đến hơn một nửa dân số thế giới [4].

• Cơ chế gây viêm dạ dày:

   + H. pylori tạo ra các chất giúp nó sống sót trong axit dạ dày [6].

   + Nó còn tiết ra độc tố và enzyme gây tổn thương niêm mạc dạ dày, đồng thời kích hoạt phản ứng viêm của cơ thể, dẫn đến viêm dạ dày mạn tính [1, 8, 9].

2. Từ viêm dạ dày mạn tính đến ung thư: Các giai đoạn theo Giải phẫu bệnh

Nhiễm H. pylori mạn tính có thể gây ra một chuỗi thay đổi trong niêm mạc dạ dày, gọi là "thác nước Correa", có thể dẫn đến ung thư [10, 11].

• Viêm dạ dày mạn tính:

   + Là giai đoạn đầu, niêm mạc dạ dày bị viêm kéo dài do sự tấn công của H. pylori [11].

   + Dưới kính hiển vi, bác sĩ Giải phẫu bệnh sẽ thấy các tế bào viêm trong niêm mạc dạ dày [11].

• Các tổn thương tiền ung thư:

   + Teo niêm mạc dạ dày: Các tuyến dạ dày bị tổn thương và giảm số lượng, cuối cùng làm giảm chức năng dạ dày [11].

   + Chuyển sản ruột: Các tế bào dạ dày bị thay đổi, trông giống như tế bào ở ruột. Đây là một tổn thương quan trọng, có nguy cơ tiến triển thành ung thư [11].

   + Loạn sản: Là tình trạng tế bào tăng sinh bất thường, có những đặc điểm gần giống tế bào ung thư nhưng chưa xâm lấn. Loạn sản mức độ cao có nguy cơ cao chuyển thành ung thư [11].

• Ung thư dạ dày liên quan H. pylori:

   + H. pylori là nguyên nhân chính gây ra khoảng 92% các trường hợp ung thư dạ dày và đã được WHO xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư loại I [1, 7].

   + Chẩn đoán ung thư dạ dày được xác định qua việc phân tích mô học từ mẫu sinh thiết [12].

3. Vai trò của Giải phẫu bệnh trong chẩn đoán và theo dõi

Khoa Giải phẫu bệnh đóng vai trò then chốt trong việc chẩn đoán, đánh giá và theo dõi các bệnh lý dạ dày liên quan đến H. pylori [13].

• Chẩn đoán H. pylori trên mẫu sinh thiết:

   + Khi nội soi, bác sĩ sẽ lấy mẫu sinh thiết (mô nhỏ) từ dạ dày.

   + Bác sĩ Giải phẫu bệnh sẽ kiểm tra mẫu mô này dưới kính hiển vi, sử dụng các phương pháp nhuộm đặc biệt (như H&E, Giemsa) hoặc hóa mô miễn dịch để tìm vi khuẩn H. pylori và đánh giá tình trạng viêm [1, 13].

• Đánh giá tổn thương tiền ung thư và ung thư:

   + Bác sĩ Giải phẫu bệnh sẽ phân loại mức độ viêm, teo niêm mạc, chuyển sản và loạn sản để xác định nguy cơ phát triển ung thư và hướng dẫn kế hoạch theo dõi phù hợp [11].

  + Đối với ung thư, giải phẫu bệnh không chỉ xác định có tế bào ung thư hay không, mà còn phân loại loại ung thư, mức độ biệt hóa, mức độ xâm lấn, giúp bác sĩ lâm sàng lựa chọn phương pháp điều trị tốt nhất [12].

• Theo dõi và quản lý bệnh nhân:

   + Giải phẫu bệnh giúp đánh giá hiệu quả điều trị H. pylori và theo dõi định kỳ các tổn thương tiền ung thư để phát hiện sớm ung thư, nếu có [11, 14, 15].

4. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• H. pylori có phải lúc nào cũng gây ung thư không? Không, chỉ một phần nhỏ người nhiễm H. pylori (khoảng 1-3%) phát triển ung thư dạ dày. Nguy cơ này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủng vi khuẩn, di truyền, chế độ ăn uống [16, 17].

• Việc điều trị H. pylori có giúp ngăn ngừa ung thư dạ dày không? Có, điều trị diệt trừ H. pylori có thể giảm đáng kể nguy cơ ung thư dạ dày, đặc biệt ở những người có tổn thương tiền ung thư [14, 15].

• Tôi cần làm gì nếu được chẩn đoán có tổn thương tiền ung thư dạ dày? Bạn cần thảo luận với bác sĩ về kế hoạch theo dõi định kỳ, thường bao gồm nội soi dạ dày và sinh thiết lặp lại để phát hiện sớm bất kỳ thay đổi nào [11].

• Giải phẫu bệnh có thể phát hiện H. pylori mà không cần nội soi không? Không, để chẩn đoán H. pylori bằng Giải phẫu bệnh, cần phải lấy mẫu mô sinh thiết thông qua nội soi. Tuy nhiên, có các xét nghiệm không xâm lấn khác như xét nghiệm hơi thở, xét nghiệm phân hoặc xét nghiệm máu [13].

5. Tài liệu tham khảo

• [1] Baj, J., Forma, A., Sitarz, M., Portincasa, P., Garruti, G., Krasowska, D., & Maciejewski, R. (2020). Helicobacter pylori Virulence Factors—Mechanisms of Bacterial Pathogenicity in the Gastric Microenvironment. Cells, 10(1), 27. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7824444/.

• [2] Amieva, M. (2015). Pathobiology of Helicobacter pylori-induced Gastric Cancer. PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4691563/.

• [3] Craanen, M. E. (1994). Helicobacter pylori and early gastric cancer. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7959189/.

• [4] Öztekin, M., Yılmaz, B., Ağagündüz, D., & Capasso, R. (2021). Overview of Helicobacter pylori Infection: Clinical Features, Treatment, and Nutritional Aspects. Diseases, 9(4), 66. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8544542/.

• [5] Mayo Clinic. (n.d.). Helicobacter pylori (H. pylori) infection - Symptoms & causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/h-pylori/symptoms-causes/syc-20356171.

• [6] Ansari, S., & Yamaoka, Y. (2017). Survival of Helicobacter pylori in gastric acidic territory. Helicobacter, 22(2). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28402047/.

• [7] Stolte, M. (2000). Helicobacter pylori gastritis of the gastric carcinoma. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10779227/.

• [8] Chmiela, M., & Gonciarz, W. (2017). Molecular mimicry in Helicobacter pylori infections. World Journal of Gastroenterology, 23(22), 3964–3977. 

  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5473117/.

• [9] Naito, Y., & Yoshikawa, T. (2002). Molecular and cellular mechanisms involved in Helicobacter pylori-induced inflammation and oxidative stress. Free Radical Biology and Medicine, 33(3), 323–336. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12126754/.

• [10] Polk, D. B., & Peek, R. M. (2010). Helicobacter pylori: Gastric cancer and beyond. Nature Reviews Cancer, 10(6), 403–414. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2957472/.

• [11] Watari, J. (2014). Helicobacter pylori associated chronic gastritis, clinical syndromes, precancerous lesions, and pathogenesis of gastric cancer development. World Journal of Gastroenterology, 20(18), 5461. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4017061/.

• [12] Correa, P. (1995). Helicobacter pylori and gastric carcinogenesis. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7762738/.

• [13] Zendehdel, M., & Kazemi, S. (2015). Diagnostic Methods for Helicobacter pylori Infection. Gastroenterology and Hepatology From Bed to Bench, 8(3), 177–185. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4509637/.

• [14] Fukase, K., Kato, M., Kikuchi, S., Inoue, K., Uemura, N., Okamoto, S., Terao, S., Amagai, K., Hayashi, S., & Asaka, M. (2008). Effect of eradication of Helicobacter pylori on incidence of metachronous gastric carcinoma after endoscopic resection of early gastric cancer: An open-label, randomised controlled trial. The Lancet, 372(9647), 392–397. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18675689/.

• [15] Yoon, S. B., Park, J. M., Lim, C. H., Cho, Y. K., & Choi, M. G. (2014). Effect of Helicobacter pylori eradication on metachronous gastric cancer after endoscopic resection of gastric tumors: A meta-analysis. Helicobacter, 19(4), 243–248. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25056262/.

• [16] Eslick, G. D., Lim, L. L., Byles, J. E., Xia, H. H. T., & Talley, N. J. (2006). Association of Helicobacter pylori infection with gastric carcinoma: A meta-analysis. American Journal of Gastroenterology, 101(11), 2636–2643. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17032190/.

• [17] Uemura, N., Okamoto, S., Yamamoto, I., Matsumura, N., Yamaguchi, S., Yamakido, M., Taniyama, K., Sasaki, N., & Kuwata, H. (2020). Helicobacter pylori infection and the development of gastric cancer: A 10-year follow-up study. The New England Journal of Medicine, 345(11), 784–789. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11556306/.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.