Hiểu đúng về đau lưng dưới sau sinh

1. Đau lưng dưới sau sinh là gì?

Tổng quan về đặc điểm và tỷ lệ phổ biến

Đau lưng dưới sau sinh là cảm giác khó chịu, đau nhức hoặc cứng khớp ở vùng lưng phía dưới, có thể lan xuống mông hoặc chân. Đây là một vấn đề sức khỏe rất phổ biến, ảnh hưởng từ 15% đến 70% sản phụ, mặc dù hầu hết các trường hợp sẽ hồi phục sớm sau sinh, có đến 5% đến 40% đau lưng dai dẳng trên sáu tháng [1-3]. Đau lưng dưới gây khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và có thể dẫn đến căng thẳng, lo âu, trầm cảm sau sinh [1-3].

2. Các nguyên nhân gây đau lưng dưới sau sinh

Đau lưng dưới sau sinh là một tình trạng phức tạp, thường bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều thay đổi sinh lý, cơ học trong cơ thể và đôi khi là các yếu tố liên quan đến quá trình sinh nở.

2.1. Nguyên nhân tự nhiên liên quan đến thai kỳ và sinh nở

• Thay đổi nội tiết tố: Trong suốt thai kỳ, cơ thể phụ nữ sản xuất các hormone như relaxin và progesterone. Các hormone này có tác dụng làm lỏng lẻo các dây chằng và khớp ở vùng xương chậu và cột sống, nhằm chuẩn bị cho quá trình sinh nở thuận lợi hơn. Tuy nhiên, sự lỏng lẻo này có thể kéo dài sau sinh, khiến cột sống kém ổn định và dễ bị tổn thương, dẫn đến đau [1, 5].
• Tăng cân và thay đổi trọng tâm cơ thể: Trọng lượng cơ thể tăng lên đáng kể trong thai kỳ, cùng với sự thay đổi trọng tâm do tử cung mở rộng. Điều này gây áp lực lớn lên cột sống và các cơ ở vùng lưng dưới [1, 5]. Ngay cả sau sinh, cơ thể vẫn cần thời gian để hồi phục và trở về trạng thái ban đầu, do đó áp lực này có thể tiếp diễn.
• Yếu cơ bụng và sàn chậu: Các cơ bụng và cơ sàn chậu bị kéo giãn và yếu đi rất nhiều trong thai kỳ và quá trình sinh nở. Điều này làm giảm khả năng hỗ trợ cột sống, dẫn đến mất ổn định vùng thân và gây ra đau lưng dưới [5].
• Chấn thương khi sinh: Quá trình sinh nở, đặc biệt là sinh thường qua đường âm đạo, có thể gây căng thẳng hoặc chấn thương cho các cơ, dây chằng và khớp ở vùng lưng và xương chậu [1]. Trong một số trường hợp, việc sinh có can thiệp dụng cụ hoặc quá trình chuyển dạ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ này [1].
• Tư thế cho con bú và chăm sóc bé: Các tư thế không đúng khi cho con bú, bế bé, thay tã hoặc cúi người thường xuyên có thể gây căng thẳng quá mức lên cơ lưng dưới. Điều này dẫn đến đau hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng đau đã có [5].

2.2. Đối tượng có nguy cơ cao

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ đau lưng dưới sau sinh kéo dài hoặc nghiêm trọng hơn [1, 3, 4]:

• Tiền sử đau lưng dưới trước khi mang thai hoặc trong thai kỳ.
• Tăng cân quá mức trong thai kỳ.
• Béo phì (chỉ số khối cơ thể - BMI > 30 kg/m2).
• Thai kỳ quá ngày (vượt quá ngày dự sinh).
• Sinh mổ.
• Trầm cảm hoặc lo âu sau sinh.

2.3. Mối liên hệ giữa gây tê tủy sống/ngoài màng cứng và đau lưng dưới sau sinh

• Đau tại vị trí tiêm: Một số phụ nữ có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu tại vị trí tiêm kim gây tê. Cơn đau này thường nhẹ, giảm dần và tự khỏi trong vài ngày sau sinh [1].
• Tổn thương thần kinh (hiếm gặp): Các tổn thương thần kinh nghiêm trọng liên quan đến kỹ thuật gây tê là cực kỳ hiếm gặp. Chúng có thể gây ra các triệu chứng như tê bì, yếu cơ hoặc đau kéo dài ở vùng lưng và chân [1].
• Mối liên hệ với đau lưng dưới kéo dài: Nhiều nghiên cứu và phân tích gộp không tìm thấy mối liên hệ giữa gây tê ngoài màng cứng và đau lưng kéo dài sau sinh. Thay vào đó, đau lưng dưới sau sinh thường do các yếu tố khác đã được đề cập ở trên [5].

2.4. Các nguyên nhân khác

• Tiền sử vấn đề cột sống: Phụ nữ có sẵn các tình trạng hoặc bệnh lý liên quan đến cột sống từ trước.
• Yếu tố tâm lý: Các yếu tố như trầm cảm, lo âu hoặc căng thẳng sau sinh có thể làm tăng cảm nhận về cơn đau và ảnh hưởng đến khả năng đối phó với đau lưng dưới [1].

3. Khi nào cần cảnh giác với đau lưng dưới sau sinh?

Mặc dù đau lưng dưới sau sinh thường là lành tính và tự cải thiện, nhưng có một số dấu hiệu cảnh báo mà sản phụ cần chú ý và thăm khám bác sĩ ngay lập tức:

• Đau dữ dội hoặc không cải thiện: Cơn đau không thuyên giảm sau vài tuần, trở nên tồi tệ hơn hoặc không đáp ứng với các biện pháp giảm đau thông thường [1].
• Kèm theo sốt, tê bì, yếu chân: Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc tổn thương thần kinh nghiêm trọng cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
• Rối loạn chức năng ruột/bàng quang: Khó tiểu tiện, đại tiện không tự chủ hoặc thay đổi thói quen ruột/bàng quang đột ngột có thể chỉ ra vấn đề thần kinh nghiêm trọng.
• Đau lan xuống một hoặc cả hai chân, đặc biệt là đau nhói: Đây có thể là dấu hiệu của thoát vị đĩa đệm hoặc chèn ép dây thần kinh [1].

4. Phòng ngừa và quản lý đau lưng dưới sau sinh

Việc chủ động phòng ngừa và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp có thể giúp sản phụ giảm thiểu đáng kể tình trạng đau lưng dưới sau sinh.

4.1. Các biện pháp phòng ngừa

Duy trì cân nặng hợp lý: Cố gắng duy trì cân nặng khỏe mạnh trước và trong thai kỳ, cũng như sau sinh để giảm áp lực lên cột sống.

Tập thể dục nhẹ nhàng: Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu để thực hiện các bài tập tăng cường cơ bụng, cơ lưng và cơ sàn chậu một cách an toàn. Các bài tập này giúp cải thiện sự ổn định của cột sống và giảm đau [1].

Giữ tư thế đúng khi mang thai và chăm sóc bé:

• Khi bế bé: Luôn giữ thẳng lưng, gập đầu gối và dùng sức từ chân để nâng bé lên.
• Khi cho con bú: Sử dụng gối hỗ trợ để nâng bé lên ngang tầm ngực, tránh cúi gập người. Ngồi thẳng lưng và tựa vào ghế có lưng tựa tốt.
• Khi ngủ: Nằm nghiêng với một chiếc gối giữa hai chân để giữ thẳng cột sống.

Tránh mang vác vật nặng: Hạn chế mang vác vật nặng trong vài tuần đầu sau sinh và khi cần, hãy chia nhỏ khối lượng hoặc nhờ sự giúp đỡ.

4.2. Phương pháp quản lý khi đau

Khi đã bị đau lưng dưới sau sinh, các phương pháp sau có thể giúp giảm nhẹ triệu chứng:

• Vật lý trị liệu: Một chuyên gia vật lý trị liệu có thể hướng dẫn các bài tập cụ thể để tăng cường cơ bắp hỗ trợ cột sống, cải thiện tư thế và giảm đau [1].
• Chườm nóng/lạnh: Chườm nóng giúp thư giãn cơ bắp và tăng lưu thông máu, trong khi chườm lạnh giúp giảm viêm và tê liệt tạm thời cơn đau. Có thể luân phiên sử dụng cả hai phương pháp.
• Thuốc giảm đau không kê đơn: Các loại thuốc như paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau và viêm. Tuy nhiên, cần tham khảo ý kiến bác sĩ, đặc biệt nếu bạn đang cho con bú [5].
• Các liệu pháp bổ trợ: Một số liệu pháp như yoga, massage hoặc liệu pháp nắn chỉnh cột sống (SMT) đã được chứng minh là có lợi trong việc giảm đau lưng dưới liên quan đến thai kỳ và sau sinh [2]. Tuy nhiên, cần tìm đến các chuyên gia có trình độ và kinh nghiệm.

5. Tài liệu tham khảo:

• [1] Komatsu, R., Ando, K., & Flood, P. D. (2020). Factors associated with persistent pain after childbirth: a narrative review. Br J Anaesth, 124(3), e117–e130. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7187795/. 
• [2] Barega, M. T., Hemba, Y., Redela, A., Girma, T., Wonte, M. M., Dimma, A., Assen, S., & Eanga, S. (2025). Incidence, risk factors, and quality of life of low back pain after cesarean delivery and vaginal delivery at Dilla University General Hospital: a prospective cohort study. Front Med (Lausanne), 12, 1495335. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12133504/. 
• [3] Miladi, S., Makhlouf, Y., Boussaa, H., Ben Abdelghani, K., Fazaa, A., & Laatar, A. (2023). Prevalence and associated factors for persistent low back pain in the postpartum period. Tunis Med, 101(8-9), 688–692. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38445403/. 
• [4] Zhou, L., Li, J., Zhou, Y., Liang, Y., Ma, Q., Yang, L., Pang, Y., Fang, Y., & Guo, Y. (2025). Pain Management for Postpartum Pain: A Narrative Review. J Pain Res, 18, 5617–5626. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12577590/. 
• [5] Crowe G, Drew T. (2024). Neuraxial anaesthesia in the parturient with pre-existing structural spinal pathology. BJA Education. 2024;24(10):361-370. doi:10.1016/j.bjae.2024.05.005

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.