Nhận diện sớm dấu hiệu ung thư ống tiêu hóa: Khi nào cần nội soi?

1. Câu chuyện cảnh báo 1: Triệu chứng tiêu hóa trên và nguy cơ ung thư ống tiêu hoá trên

Từ những khó chịu tưởng chừng vô hại: Trường hợp của Anh A

Anh A, 45 tuổi, một nhân viên văn phòng, thường xuyên cảm thấy đau thượng vị, nuốt nghẹn sau mỗi bữa ăn. Gần đây, anh còn sụt cân nhẹ mà không hề cố gắng ăn kiêng hay tập luyện. Anh A cho rằng đây chỉ là những vấn đề do căng thẳng công việc và thói quen ăn uống thất thường nên chỉ tự mua thuốc tiêu hóa về dùng. Khi đến khám tại bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, anh A được chỉ định thực hiện kỹ thuật "vàng" là nội soi thực quản - dạ dày - tá tràng. Trên hình ảnh nội soi tại thực quản vị trí 1/3 giữa có tổn thương chồi sùi bề mặt, bờ không đều, kích thước 2x3cm. Bệnh nhân được sinh thiết 4 mảnh bờ ổ làm giải phẫu bệnh. Kết quả sinh thiết kết luận: Carcinoma vảy. Bệnh nhân được chẩn đoán xác định K thực quản.

2. Câu chuyện cảnh báo 2: Thay đổi thói quen đi tiêu và nguy cơ ung thư đại tràng

Khi thói quen sinh hoạt thay đổi: Trường hợp của Chị B

Chị B, 50 tuổi đến khám tại bệnh viện Đại học Y dược với các triệu chứng đau bụng âm ỉ và thói quen đi tiêu thay đổi rõ rệt trong vài tháng gần đây với triệu chứng táo bón kéo dài, sau đó lại xen kẽ những đợt tiêu chảy bất thường. Đôi khi, chị thấy phân có lẫn máu tươi hoặc có màu sẫm hơn bình thường. Chị B nghĩ rằng mình bị trĩ hoặc do ăn uống không điều độ tuổi tiền mãn kinh nên không mấy bận tâm. Để chẩn đoán chính xác nguyên nhân, bệnh nhân được chỉ định nội soi đại tràng.Kết quả nội soi đại tràng có những tổn thương sùi với kích thước chiếm gần hết lòng đại tràng, bề mặt nham nhở, chạm vào dễ chảy máu. Các bác sĩ nội soi đã tiến hành sinh thiết 4 mảnh tại bờ khối sùi làm giải phẫu bệnh cho kết quả: Carcinoma tuyến biệt hóa mức độ vừa. Bệnh nhân có chẩn đoán xác định là K đại tràng.

3. Ung thư đường tiêu hóa “ủ bệnh” có thể kéo dài nhiều năm- Làm gì để chủ động phòng ngừa và tầm soát

Nhiều bệnh lý tiêu hóa, bao gồm ung thư dạ dày và ung thư đại trực tràng, có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, với các triệu chứng ban đầu không rõ ràng hoặc dễ bị nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa thông thường. Nếu phát hiện muộn, việc điều trị sẽ phức tạp hơn và ảnh hưởng lớn đến sức khỏe lâu dài. Vì vậy, việc phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư, hoặc ung thư sớm đường tiêu hóa là rất quan trọng, vì càng giai đoạn muộn thì tỷ lệ ung thư di căn, cũng như tỷ lệ tử vong càng cao. Các tổn thương tiền ung thư dạ dày như loạn sản dạ dày độ thấp thì tỷ lệ tiến triển thành ung thư dạ dày hàng năm là 0.6%, còn loạn sản dạ dày độ cao tỷ lệ tiến triển thành ung thư hàng năm lên tới 6%. 

Đối với ung thư đại tràng, hầu hết đều tiến triển bắt đầu từ polyp đại tràng, thời gian để một polyp đại tràng tiến triển thành ung thư trung bình khoảng 5-10 năm. Polyp càng lớn, số lượng polyp càng nhiều thì nguy cơ tiến triển thành ung thư đại tràng càng cao.

3.1. Khi nào nên nội soi tiêu hóa?

Nội soi tiêu hóa là phương pháp giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc đường tiêu hóa, từ đó phát hiện chính xác nguyên nhân gây triệu chứng.

Nội soi đặc biệt hữu ích khi:

• Triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần
• Xuất hiện dấu hiệu báo động nghi ngờ bệnh lý nghiêm trọng
• Cần tầm soát sớm các bệnh lý tiền ung thư hoặc ung thư tiêu hóa

Thông qua nội soi, bác sĩ có thể phát hiện và đánh giá mức độ của nhiều bệnh lý như viêm dạ dày, loét, trào ngược, viêm ruột, polyp và ung thư đường tiêu hóa.

3.2. Các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý ống tiêu hóa cần nội soi sớm

Bạn nên đi khám và cân nhắc nội soi sớm nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu sau kéo dài hoặc tái diễn:

Triệu chứng tiêu hóa trên

• Đau vùng thượng vị kéo dài
• Ợ nóng, ợ chua, trào ngược kéo dài
• Khó nuốt, nuốt nghẹn, cảm giác vướng khi ăn
• Buồn nôn, nôn kéo dài hoặc nôn ra máu

 Triệu chứng tiêu hóa dưới

• Thay đổi thói quen đi tiêu/tiểu tiện không rõ nguyên nhân: Táo bón, tiêu chảy, phân dẹt, phân nhỏ kéo dài.
• Phân có máu, phân đen hoặc sẫm màu
• Đau bụng âm ỉ, đầy bụng kéo dài

Triệu chứng toàn thân

• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Cảm giác no sớm, chán ăn
• Mệt mỏi kéo dài, thiếu máu không rõ nguyên nhân

Các dấu hiệu trên không đồng nghĩa với ung thư, nhưng cần được kiểm tra để loại trừ bệnh lý nghiêm trọng.

Những đối tượng cần nội soi tiêu hóa tầm soát dù chưa có triệu chứng

• Người trên 45 tuổi, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ
• Người có tiền sử gia đình mắc ung thư tiêu hóa: Nếu có người thân (cha, mẹ, anh chị em ruột) mắc ung thư dạ dày hoặc đại trực tràng, bạn có nguy cơ cao hơn và có thể cần tầm soát sớm hơn
• Tiền sử bệnh lý: Các tình trạng như viêm loét dạ dày mạn tính, nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori [4], polyp đại tràng, bệnh viêm ruột (Crohn, viêm loét đại tràng) làm tăng nguy cơ ung thư.
• Người có lối sống nguy cơ cao: hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, chế độ ăn không lành mạnh.

Việc tầm soát định kỳ, đặc biệt là nội soi, có thể giúp phát hiện các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư ở giai đoạn rất sớm ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định lịch tầm soát phù hợp với tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ của bạn.

4. Vì sao nội soi sớm lại quan trọng đến thế? Phát hiện sớm - Cơ hội điều trị thành công cao

Nội soi ống tiêu hóa (nội soi dạ dày, nội soi đại tràng) là phương pháp hiệu quả nhất để phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư (ví dụ: polyp) hoặc ung thư ở giai đoạn đầu, khi khối u còn nhỏ và chưa di căn.

• Chẩn đoán chính xác: Nội soi cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc ống tiêu hóa, phát hiện các bất thường mà các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác có thể bỏ sót.
• Sinh thiết tức thì: Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể lấy mẫu mô (sinh thiết) từ các vùng nghi ngờ để xét nghiệm giải phẫu bệnh, từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác về bản chất của tổn thương.
• Điều trị can thiệp sớm: Đối với các tổn thương tiền ung thư (polyp) hoặc ung thư giai đoạn rất sớm, một số trường hợp có thể được cắt bỏ ngay trong quá trình nội soi, giúp loại bỏ mầm bệnh mà không cần phẫu thuật lớn. Ví dụ, cắt bỏ polyp đại tràng qua nội soi có thể ngăn chặn sự phát triển của ung thư đại trực tràng.
• Cải thiện tỷ lệ sống còn: Phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm giúp tăng đáng kể tỷ lệ chữa khỏi và kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân. Ung thư dạ dày giai đoạn sớm có tỷ lệ sống sót sau 5 năm cao hơn nhiều so với giai đoạn muộn
• Giảm lo lắng và chủ động bảo vệ sức khỏe Việc chủ động nội soi sớm không chỉ giúp phát hiện bệnh mà còn mang lại sự an tâm cho người bệnh. Khi có các triệu chứng nghi ngờ, nội soi là cách nhanh chóng và chính xác để xác định nguyên nhân. Nếu kết quả nội soi bình thường, bạn có thể yên tâm hơn về sức khỏe của mình. Nếu phát hiện bất thường, việc can thiệp kịp thời sẽ giúp bạn chủ động trong quá trình điều trị, tăng cơ hội hồi phục và duy trì chất lượng cuộc sống.

5. Tài liệu tham khảo

[1] Gopal Menon, Sarah El-Nakeep, Hani M. Babiker (2025). Gastric Cancer. StatPearls Publishing. Truy cập: 2025-12-14. 

[2] Mayo Clinic (2025). Stomach cancer - Symptoms and causes. Truy cập: 2025-12-14

[3] MedlinePlus (2025). Stomach Cancer | Gastric Cancer. Truy cập: 2025-12-14. 

[4] Rajarajeshwari Ramachandran, Tyler Grantham, Swetha Parvataneni, Deepa Budh, Sindhu Gollapalli, Madhavi Reddy, Vinaya Gaduputi (2024). Gastric Cancer: Clinical Features, Screening, Diagnosis, Treatment, and Prevention. J Community Hosp Intern Med Perspect. Truy cập: 2025-12-14.

[5] FDA (2023). Ung thư Đại trực tràng. Truy cập: 2025-12-14.

[6] Mayo Clinic (2025). Colon cancer - Symptoms and causes. Truy cập: 2025-12-14.

[7] National Cancer Institute (2025). Colon Polyps. Truy cập: 2025-12-14.

[8] American Cancer Society (2025). Colonoscopy: What It Is, Why You Need It, and What to Expect. Truy cập: 2025-12-14.

[9] Mayo Clinic (2025). Colon cancer treatment: It depends on the size and location. Truy cập: 2025-12-14.

[10] American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE) (2025). Understanding Endoscopy. Truy cập: 2025-12-14.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.