Kỹ thuật đo chỉ số ABI (Ankle Brachial Index) và TBI (Toe Brachial Index) là một công cụ đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả. Đây là phương pháp không đau, nhanh chóng giúp đánh giá tình trạng lưu thông máu đến chi dưới, từ đó phát hiện sớm bệnh động mạch ngoại biên và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về hai chỉ số quan trọng này và tầm quan trọng của chúng trong việc bảo vệ sức khỏe đôi chân và toàn bộ cơ thể.
1. Bệnh động mạch ngoại biên chi dưới là gì?
Bệnh động mạch ngoại biên (BĐMNB) chi dưới là tình trạng các mạch máu mang máu từ tim đến chân bị hẹp hoặc tắc nghẽn. Điều này thường xảy ra do sự tích tụ mảng bám xơ vữa (chất béo và cholesterol) bên trong thành động mạch, làm giảm lưu lượng máu cần thiết đến cơ và các mô ở chân và bàn chân.
2. Nguyên nhân và đối tượng nguy cơ
BĐMNB thường phát triển chậm theo thời gian và phổ biến hơn ở những người có các yếu tố nguy cơ sau [1]:
Tuổi tác: Nguy cơ tăng lên đáng kể sau tuổi 50, đặc biệt là trên 65 tuổi [1].
Hút thuốc lá: Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu, làm tổn thương mạch máu và tăng tốc độ xơ vữa [1].
Bệnh đái tháo đường: Đường huyết cao liên tục gây hại cho mạch máu nhỏ và lớn, làm tăng nguy cơ BĐMNB [1, 3].
Huyết áp cao (tăng huyết áp): Gây áp lực lên thành động mạch, thúc đẩy quá trình xơ vữa [1].
Rối loạn mỡ máu (cholesterol cao): Lượng cholesterol xấu (LDL cholesterol) cao góp phần hình thành mảng bám trong động mạch [1].
Tiền sử gia đình: Nếu có người thân trong gia đình mắc BĐMNB hoặc bệnh tim mạch, nguy cơ của bạn cũng cao hơn.
2.1. Dấu hiệu nhận biết sớm
Nhiều người mắc BĐMNB không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, bạn có thể nhận thấy các dấu hiệu sau [1]:
Đau cách hồi: Đây là triệu chứng điển hình nhất, cảm thấy đau hoặc chuột rút ở bắp chân, đùi hoặc mông khi đi bộ hoặc vận động, và thuyên giảm khi nghỉ ngơi.
Tê hoặc yếu ở chân.
Lạnh ở một chân hoặc bàn chân so với chân kia.
Vết loét ở chân hoặc bàn chân lâu lành.
Thay đổi màu da ở chân (xanh xao, tím tái) hoặc da khô, bóng.
Rụng lông chân.
Mạch ở chân hoặc bàn chân yếu hoặc không bắt được.
Chỉ số ABI và TBI: "Thước đo" sức khỏe mạch máu chân
Chỉ số ABI (Ankle Brachial Index) và TBI (Toe Brachial Index) là hai phương pháp đo lường không xâm lấn, đơn giản nhưng rất hiệu quả để đánh giá lưu lượng máu đến chân và phát hiện BĐMNB.
Chỉ số ABI (Ankle Brachial Index: Chỉ số cổ chân – cánh tay) là gì?
ABI là phép so sánh huyết áp tâm thu ở mắt cá chân và huyết áp tâm thu ở cánh tay. Huyết áp ở chân thường bằng hoặc cao hơn một chút so với huyết áp ở cánh tay. Nếu huyết áp ở chân thấp hơn đáng kể, đó có thể là dấu hiệu của sự tắc nghẽn [1].
Cách đo: Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên sẽ dùng bao hơi huyết áp để đo huyết áp ở cả hai cánh tay và hai mắt cá chân của bạn. Sau đó, họ sẽ tính toán tỷ lệ giữa huyết áp cao nhất ở mắt cá chân và huyết áp cao nhất ở cánh tay.
Ý nghĩa của các mức chỉ số [1]:
+ ABI từ 0.9 đến 1.4: Bình thường. Điều này cho thấy lưu lượng máu đến chân của bạn đủ tốt.
+ ABI dưới 0.9: Có thể là dấu hiệu của BĐMNB. Chỉ số càng thấp, mức độ tắc nghẽn càng nghiêm trọng.
+ ABI trên 1.4: Cho thấy động mạch có thể bị cứng do vôi hóa (thường gặp ở người lớn tuổi hoặc bệnh nhân đái tháo đường). Trong trường hợp này, chỉ số ABI có thể không chính xác và cần phải đo TBI để đánh giá thêm [3].
Chỉ số TBI (Toe Brachial Index: Chỉ số ngón chân cái – cánh tay) là gì?
TBI là phép so sánh huyết áp tâm thu ở ngón chân cái và huyết áp tâm thu ở cánh tay. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi động mạch ở mắt cá chân bị xơ cứng (vôi hóa) khiến chỉ số ABI không đáng tin cậy [3]. Động mạch ở ngón chân thường ít bị vôi hóa hơn, do đó TBI có thể cung cấp một đánh giá chính xác hơn về lưu lượng máu thực sự đến bàn chân.
Cách đo: Tương tự như ABI, nhưng vòng bít huyết áp nhỏ hơn sẽ được đặt ở ngón chân cái.
Ý nghĩa: TBI dưới 0.7 gợi ý có BĐMNB [3]. Một số nghiên cứu cho thấy TBI có độ nhạy cao hơn ABI trong việc chẩn đoán BĐMNB ở bệnh nhân đái tháo đường [3].
Tại sao cần đo chỉ số ABI và TBI?
Việc kiểm tra ABI và TBI mang lại nhiều lợi ích quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe của bạn:
Phát hiện sớm bệnh động mạch ngoại biên
Các chỉ số này giúp phát hiện BĐMNB ngay cả khi bạn chưa có triệu chứng rõ ràng. Phát hiện sớm cho phép can thiệp kịp thời, làm chậm tiến trình bệnh và giảm nguy cơ biến chứng [1, 2].
Đánh giá nguy cơ tim mạch
BĐMNB là một dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ về sự hiện diện của bệnh xơ vữa động mạch ở các bộ phận khác của cơ thể, bao gồm động mạch vành (gây bệnh tim) và động mạch não (gây đột quỵ) [1, 2]. Một chỉ số ABI thấp có thể là tín hiệu sớm cho thấy bạn có nguy cơ cao mắc các bệnh tim mạch trong tương lai, ngay cả khi bạn chưa có triệu chứng tim mạch nào.
Theo dõi hiệu quả điều trị
Sau khi được chẩn đoán BĐMNB và bắt đầu điều trị, việc đo ABI/TBI định kỳ giúp bác sĩ đánh giá mức độ cải thiện của lưu lượng máu và điều chỉnh phác đồ điều trị nếu cần.
Ai nên thực hiện đo chỉ số ABI và TBI?
Việc tầm soát bằng ABI và TBI được khuyến nghị cho các đối tượng sau [1]:
Các đối tượng có nguy cơ cao
Người trên 65 tuổi.
Người từ 50-64 tuổi có tiền sử hút thuốc lá hoặc mắc bệnh đái tháo đường.
Người dưới 50 tuổi nhưng có bệnh đái tháo đường và ít nhất một yếu tố nguy cơ khác của xơ vữa động mạch (ví dụ: huyết áp cao, cholesterol cao, béo phì).
Người có tiền sử gia đình mắc BĐMNB hoặc bệnh tim mạch sớm.
Khi có các triệu chứng nghi ngờ
Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào của BĐMNB đã nêu ở trên (đau chân khi đi bộ, tê bì, vết loét khó lành), bạn nên đi khám và được chỉ định đo ABI/TBI.
Quy trình đo chỉ số ABI và TBI diễn ra như thế nào?
Quy trình đo ABI và TBI rất đơn giản, không gây đau và thường chỉ mất khoảng 05-10 phút.
Phương pháp đo không xâm lấn, nhanh chóng
Bạn sẽ được yêu cầu nằm ngửa trên giường. Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên sẽ đặt các bao hơi đo huyết áp quanh cánh tay và mắt cá chân (để đo ABI), và có thể cả quanh ngón chân cái (để đo TBI). Một thiết bị siêu âm Doppler cầm tay nhỏ sẽ được sử dụng để nghe tiếng mạch máu đập và xác định huyết áp tâm thu [1].
Công nghệ đo tự động hiện đại
Nhiều cơ sở y tế hiện nay sử dụng các thiết bị đo ABI/TBI tự động. Các thiết bị này giúp quá trình đo nhanh hơn, chính xác hơn và giảm thiểu sai số do người thực hiện. Chúng có thể đo huyết áp đồng thời ở nhiều vị trí, cung cấp kết quả đáng tin cậy để bác sĩ đưa ra chẩn đoán và kế hoạch điều trị [2].
Những điều cần chuẩn bị trước khi đo
Để đảm bảo kết quả chính xác nhất, bạn nên lưu ý một số điều sau [1]:
Tránh hút thuốc lá hoặc uống cà phê trong vòng ít nhất 30 phút trước khi đo.
Mặc quần áo rộng rãi, thoải mái.
Nghỉ ngơi yên tĩnh khoảng 10-15 phút trước khi bắt đầu đo.
Thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc bạn đang dùng, đặc biệt là các thuốc điều trị huyết áp.
Lợi ích của việc tầm soát sớm bằng ABI/TBI
Tầm soát sớm BĐMNB thông qua chỉ số ABI/TBI mang lại những lợi ích to lớn:
Phòng ngừa biến chứng nghiêm trọng
Phát hiện sớm giúp bác sĩ can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ phát triển các biến chứng nguy hiểm của BĐMNB như:
Đau chân dữ dội khi nghỉ ngơi.
Vết loét không lành, nhiễm trùng.
Hoại tử mô, có thể dẫn đến cắt cụt chi [1].
Đau tim, đột quỵ do xơ vữa động mạch toàn thân [1].
Cải thiện chất lượng cuộc sống
Với chẩn đoán và điều trị sớm, bạn có thể kiểm soát các triệu chứng, duy trì khả năng vận động, giảm đau và nâng cao chất lượng cuộc sống hàng ngày.
Khi nào cần trao đổi với bác sĩ?
Việc chủ động theo dõi sức khỏe và tham khảo ý kiến bác sĩ là rất quan trọng:
Các dấu hiệu cần chú ý sau khi đo
Nếu kết quả ABI/TBI của bạn bất thường, bác sĩ sẽ giải thích ý nghĩa và đề xuất các bước tiếp theo. Bạn cần tuân thủ lịch hẹn tái khám và các chỉ định của bác sĩ.
Tầm quan trọng của việc tái khám định kỳ
Ngay cả khi chỉ số ABI/TBI của bạn bình thường, nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể khuyến nghị kiểm tra định kỳ để theo dõi sức khỏe mạch máu. Đừng ngần ngại hỏi bác sĩ về bất kỳ lo lắng hay thay đổi nào trong sức khỏe của bạn.
Thông tin về dịch vụ đo ABI/TBI tại bệnh viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
Bệnh viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (UMC) luôn tiên phong trong việc áp dụng các kỹ thuật chẩn đoán và điều trị tiên tiến, trong đó có dịch vụ đo chỉ số ABI và TBI. Với đội ngũ y bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại, UMC cam kết mang đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện và chính xác nhất cho người bệnh. Việc tầm soát sớm BĐMNB tại UMC giúp phát hiện bệnh kịp thời, từ đó xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa, giảm thiểu biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.
3. Câu hỏi thường gặp
Chỉ số ABI/TBI được đo như thế nào? Chỉ số ABI/TBI được đo bằng cách đặt vòng bít huyết áp ở cánh tay, mắt cá chân và ngón chân cái. Sau đó, dùng một thiết bị siêu âm Doppler nhỏ để nghe tiếng mạch máu và tính toán tỷ lệ huyết áp giữa các vị trí này. Máy đo ABI-TBI tự động có thể giúp quá trình đo nhanh hơn, chính xác hơn và giảm thiểu sai số do người thực hiện.
Đo ABI/TBI có đau không? Không. Đây là một phương pháp không xâm lấn và không gây đau. Bạn chỉ có thể cảm thấy hơi tức nhẹ khi vòng bít được bơm căng.
Tôi có cần nhịn ăn trước khi đo ABI/TBI không? Thông thường không cần nhịn ăn. Tuy nhiên, bạn nên tránh hút thuốc lá hoặc uống cà phê ít nhất 30 phút trước khi đo để đảm bảo kết quả chính xác nhất.
Nếu chỉ số ABI/TBI của tôi bất thường thì sao? Nếu chỉ số bất thường, bác sĩ sẽ trao đổi với bạn về ý nghĩa của nó và có thể đề xuất các xét nghiệm chẩn đoán sâu hơn hoặc bắt đầu kế hoạch điều trị phù hợp để bảo vệ sức khỏe mạch máu của bạn.
Tôi nên đo ABI/TBI bao lâu một lần? Tần suất đo phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ của bạn. Bác sĩ sẽ tư vấn lịch kiểm tra định kỳ phù hợp nhất.
4. Thông tin kiểm duyệt & tài liệu tham khảo
Tư vấn chuyên môn:
LÊ HOÀNG BẢO - Khoa Nội tiết, Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
Tài liệu tham khảo:
[1] Kaylan N. McClary; Patrick Massey (2023). Ankle Brachial Index. National Center for Biotechnology Information (NCBI). Truy cập: 2025-12-07.
[2] Julia E Friberg et al. (2022). Ankle- and Toe-Brachial Index for Peripheral Artery Disease Identification: Unlocking Clinical Data Through Novel Methods. National Center for Biotechnology Information (NCBI). Truy cập: 2025-12-07.
[3] Pankaj Singhania et al. (2024). Toe brachial index and not ankle brachial index is appropriate in initial evaluation of peripheral arterial disease in type 2 diabetes. National Center for Biotechnology Information (NCBI). Truy cập: 2025-12-07.
Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.
