Ngừng thuốc huyết áp trước mổ: Cảnh báo nguy hiểm

Việc chuẩn bị cho phẫu thuật là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và đội ngũ y tế. Trong đó, việc quản lý thuốc huyết áp đóng vai trò tối quan trọng. Tuy nhiên, nhiều người bệnh có xu hướng tự ý ngưng hoặc điều chỉnh liều thuốc huyết áp trước mổ mà không tham khảo ý kiến bác sĩ, điều này tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng. Bài viết này sẽ cảnh báo về những nguy hiểm khôn lường của hành động này và đưa ra khuyến nghị từ góc nhìn của bác sĩ gây mê hồi sức.

1. Đối tượng có nguy cơ

Những đối tượng sau đây cần đặc biệt lưu ý về việc quản lý thuốc huyết áp trước phẫu thuật:

1.1. Người bệnh đang sử dụng thuốc hạ huyết áp (đặc biệt là thuốc chẹn beta, ACEI/ARB)

Những người bệnh đang dùng thuốc điều trị tăng huyết áp mãn tính cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ. Các loại thuốc như thuốc ức chế men chuyển (ACEI) và thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB) đặc biệt cần được xem xét cẩn trọng trước phẫu thuật [1, 5].

1.2. Người bệnh cao tuổi hoặc có nhiều bệnh lý nền

Người cao tuổi và những người bệnh có các bệnh lý nền như đái tháo đường, bệnh tim mạch, hoặc bệnh thận thường có phản ứng phức tạp hơn với việc thay đổi thuốc huyết áp và dễ gặp biến chứng hơn [2].

1.3. Người bệnh chưa được tư vấn kỹ lưỡng về việc dùng thuốc trước mổ

Sự thiếu hụt thông tin hoặc không hiểu rõ về tầm quan trọng của việc dùng thuốc đúng cách có thể dẫn đến những quyết định sai lầm từ phía người bệnh.

2. Nguy cơ khi tự ý ngưng thuốc huyết áp trước mổ

Việc tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc huyết áp trước phẫu thuật có thể dẫn đến nhiều nguy cơ nghiêm trọng:

2.1. Hội chứng cai thuốc

Ngừng đột ngột một số loại thuốc huyết áp có thể gây ra "hội chứng cai thuốc", dẫn đến tình trạng tăng huyết áp cấp tính (rebound hypertension) [2]. Điều này đặc biệt nguy hiểm với các thuốc chẹn beta và một số thuốc tác động lên hệ thần kinh giao cảm như clonidine, methyldopa [2]. Tăng huyết áp đột ngột có thể gây nhồi máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp tim [2].

2.2. Huyết áp không kiểm soát được trong phẫu thuật

Việc huyết áp dao động thất thường, đặc biệt là tăng cao, trong quá trình gây mê và phẫu thuật có thể gây khó khăn cho bác sĩ gây mê trong việc duy trì trạng thái ổn định cho người bệnh. Điều này làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và mạch máu não [1, 2].

Một nghiên cứu cho thấy, việc ngưng thuốc ức chế hệ renin-angiotensin (RAS inhibitors), bao gồm ACEI và ARB, trước phẫu thuật không làm giảm tổn thương cơ tim, mà còn có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp cấp tính có ý nghĩa lâm sàng [3].

3. Hậu quả và biến chứng khôn lường

Huyết áp không được kiểm soát tốt trước và trong phẫu thuật có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của người bệnh:

3.1. Tăng nguy cơ biến cố tim mạch và mạch máu não

Tăng huyết áp đột ngột hoặc kéo dài có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, suy tim cấp hoặc đột quỵ [2].

3.2. Ảnh hưởng đến quá trình gây mê và phẫu thuật

Huyết áp không ổn định làm tăng độ phức tạp của ca phẫu thuật, có thể gây khó khăn trong việc kiểm soát chảy máu và tăng nguy cơ tổn thương các cơ quan khác.

3.3. Kéo dài thời gian hồi phục và nằm viện

Các biến chứng phát sinh do huyết áp không ổn định thường yêu cầu thời gian điều trị và hồi phục lâu hơn, kéo dài thời gian nằm viện của người bệnh.

3.4. Tăng nguy cơ tử vong trong và sau phẫu thuật

Các biến cố tim mạch và mạch máu não do huyết áp không kiểm soát được là nguyên nhân hàng đầu làm tăng tỷ lệ tử vong ở người bệnh phẫu thuật [3].

4. Khuyến nghị hành động từ bác sĩ gây mê

Để đảm bảo an toàn tối đa cho ca phẫu thuật, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các khuyến nghị sau đây từ đội ngũ y tế, đặc biệt là bác sĩ gây mê:

4.1. Luôn thông báo đầy đủ tiền sử bệnh và thuốc đang dùng cho bác sĩ

Người bệnh cần cung cấp danh sách đầy đủ tất cả các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm cả thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng và thảo dược, cho bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ gây mê.

4.2. Không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều thuốc huyết áp

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Mọi quyết định về việc dùng thuốc cần có sự chỉ định và giám sát của bác sĩ.

4.3. Thảo luận chi tiết với bác sĩ gây mê về phác đồ dùng thuốc

• Thuốc ức chế men chuyển (ACEI) và thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB): Các nghiên cứu gần đây cho thấy việc ngưng ACEI/ARB trước phẫu thuật không làm giảm tổn thương cơ tim mà còn có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp cấp tính sau mổ [3]. Tuy nhiên, một số khuyến cáo vẫn gợi ý có thể tạm ngưng thuốc này 24 giờ trước phẫu thuật ngoài tim để giảm nguy cơ hạ huyết áp trong mổ [1, 5]. Quyết định cuối cùng sẽ do bác sĩ gây mê đưa ra dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh và loại phẫu thuật. Nếu ngưng, cần dùng lại sớm sau mổ [1].
• Thuốc chẹn beta: Thường nên tiếp tục sử dụng trong suốt giai đoạn quanh phẫu thuật (trước, trong và sau mổ) [1].
• Các loại thuốc khác: Quyết định sẽ tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

4.4. Tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của đội ngũ y tế

Nghe theo mọi hướng dẫn của bác sĩ và điều dưỡng về các loại thuốc cần uống hoặc ngưng trước phẫu thuật.

4.5. Liên hệ ngay với bác sĩ nếu có dấu hiệu bất thường

Nếu có bất kỳ lo lắng hay dấu hiệu bất thường nào về sức khỏe, đặc biệt là huyết áp, trước ngày phẫu thuật, hãy liên hệ ngay với bác sĩ để được tư vấn kịp thời.

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Tôi nên làm gì nếu quên uống thuốc huyết áp vào buổi sáng trước phẫu thuật? Bạn cần liên hệ ngay với bác sĩ gây mê hoặc điều dưỡng để được hướng dẫn cụ thể. Tuyệt đối không tự ý uống bù liều hoặc bỏ qua liều.
• Tại sao việc ngưng thuốc huyết áp lại nguy hiểm đến vậy? Ngưng thuốc đột ngột có thể gây tăng huyết áp cấp tính (hội chứng cai thuốc), dẫn đến các biến cố tim mạch nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ trong hoặc sau phẫu thuật, làm tăng nguy cơ tử vong và kéo dài thời gian hồi phục [2, 3].
• Có phải tất cả các loại thuốc huyết áp đều cần được quản lý khác nhau trước mổ không? Đúng vậy. Mỗi nhóm thuốc có đặc tính riêng và cách quản lý trước mổ khác nhau. Ví dụ, thuốc chẹn beta thường được tiếp tục, trong khi thuốc ACEI/ARB có thể cần cân nhắc tạm ngưng tùy trường hợp [1, 3]. Bác sĩ gây mê sẽ đưa ra quyết định phù hợp nhất.
• Bác sĩ gây mê sẽ làm gì để đảm bảo huyết áp của tôi ổn định trong quá trình phẫu thuật? Bác sĩ gây mê sẽ theo dõi huyết áp của bạn liên tục, sử dụng các thuốc để duy trì huyết áp ổn định trong suốt quá trình phẫu thuật và hồi sức, nhằm giảm thiểu các biến chứng.
• Tôi có thể làm gì để giúp ổn định huyết áp trước phẫu thuật? Ngoài việc tuân thủ chỉ định thuốc của bác sĩ, bạn nên duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống điều độ, tránh căng thẳng, ngủ đủ giấc và thông báo mọi thay đổi sức khỏe cho đội ngũ y tế.

6. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn: 

• ThS BS. Nguyễn Đức Nam - Khoa Gây mê - Hồi sức, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
• Ngày cập nhật: 2025-11-14

Tài liệu tham khảo:

• [1] Legrand, M. (2024). Should renin-angiotensin system inhibitors be held prior to major surgery?. British Journal of Anaesthesia, 132(5), 831-834. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38642964/. Truy cập: 2025-11-14.
• [2] Singh, B., Cusick, A. S., Goyal, A., & Patel, P. (2025). ACE Inhibitors. StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430896/. Truy cập: 2025-11-14.
• [3] Ackland, G. L., Patel, A., Abbott, T. E. F., Begum, S., Dias, P., Crane, D. R., ... & Pearse, R. M. (2024). Discontinuation vs. continuation of renin-angiotensin system inhibition before non-cardiac surgery: the SPACE trial. European Heart Journal, 45(13), 1146-1155. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37935833/. Truy cập: 2025-11-14.
• [4] Ackland, G. L., Patel, A., Abbott, T. E. F., Begum, S., Dias, P., Crane, D. R., ... & Pearse, R. M. (2023). Discontinuation vs. continuation of renin–angiotensin system inhibition before non-cardiac surgery: the SPACE trial. Eur Heart J. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10984566/. Truy cập: 2025-11-14.
• [5] Twersky, R. S., Goel, V., Narayan, P., & Weedon, J. (2014). The risk of hypertension after preoperative discontinuation of angiotensin-converting enzyme inhibitors or angiotensin receptor antagonists in ambulatory and same-day admission patients. Anesthesia & Analgesia, 118(5), 938-944. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24681657/. Truy cập: 2025-11-14.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.