Nhiễm trùng sau tiêm chủng, thủ thuật: Dấu hiệu cảnh báo

Nhận biết sớm dấu hiệu nhiễm trùng giúp bảo vệ sức khỏe sau tiêm chủng và thủ thuật

Sau khi tiêm chủng hoặc trải qua một thủ thuật y tế, cơ thể cần thời gian để phục hồi. Tuy nhiên, đôi khi có thể xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng không mong muốn. Việc nhận biết sớm những triệu chứng này là vô cùng quan trọng để có thể xử lý kịp thời, tránh các biến chứng nghiêm trọng và đảm bảo an toàn cho sức khỏe. Bài viết này sẽ giúp người bệnh hiểu rõ hơn về các dấu hiệu cảnh báo cần chú ý.

1. Triệu chứng nhiễm trùng tại chỗ

Nhiễm trùng tại chỗ tiêm hoặc vị trí thực hiện thủ thuật thường là dấu hiệu đầu tiên và dễ nhận biết nhất.

Dấu hiệu sưng, nóng, đỏ, đau

Các triệu chứng viêm nhiễm tại chỗ tiêm/thủ thuật như sưng, đỏ, đau, nóng là phản ứng bình thường của cơ thể, nhưng nếu chúng trở nên nghiêm trọng hoặc kéo dài hơn dự kiến, đó có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng [3, 4].

Sưng: Vùng da xung quanh vết tiêm hoặc vết mổ có thể sưng to hơn bình thường và không giảm sau vài ngày [3].
Đỏ: Vùng da bị đỏ lan rộng, không chỉ giới hạn ở vị trí tiêm/thủ thuật ban đầu, và có thể kèm theo các vệt đỏ chạy dài từ vết thương [3].
Đau: Cơn đau tăng lên theo thời gian, không thuyên giảm khi dùng thuốc giảm đau thông thường hoặc trở nên dữ dội hơn, đặc biệt khi chạm vào vùng bị ảnh hưởng [3].
Nóng: Vùng da xung quanh vết tiêm/thủ thuật có cảm giác nóng hơn các vùng da khác trên cơ thể [3].

Các triệu chứng khác tại vết tiêm/thủ thuật

Ngoài các dấu hiệu trên, cần chú ý đến các triệu chứng khác như:

Chảy mủ hoặc dịch bất thường: Vết thương có thể chảy dịch màu vàng, xanh, hoặc có mùi hôi khó chịu [3].
Vết thương không lành: Vết mổ hoặc vết tiêm không có dấu hiệu lành lại, thậm chí tệ hơn theo thời gian [3].
Có cục cứng hoặc áp xe: Xuất hiện khối cứng, đau hoặc áp xe tại vị trí tiêm/thủ thuật [3, 4].

2. Triệu chứng nhiễm trùng toàn thân

Nhiễm trùng có thể lan ra toàn thân, gây ra các triệu chứng ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

Sốt

Sốt là một trong những dấu hiệu phổ biến nhất của nhiễm trùng toàn thân. Sốt cao (trên 38°C) hoặc sốt kéo dài cần được chú ý đặc biệt [3]. Tuy nhiên, cần phân biệt với sốt nhẹ thông thường sau tiêm vắc-xin, thường tự khỏi trong vài ngày [1].

Mệt mỏi, đau nhức cơ thể

Cảm giác mệt mỏi, uể oải, đau nhức cơ thể hoặc ớn lạnh không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng [3].

Các dấu hiệu toàn thân khác

Đau đầu, buồn nôn, nôn: Các triệu chứng này có thể xuất hiện khi nhiễm trùng trở nên nghiêm trọng hơn [1].
Nổi hạch: Các hạch bạch huyết gần vùng bị nhiễm trùng có thể sưng to và đau [3].
Sốc nhiễm trùng: Trong những trường hợp cực kỳ nghiêm trọng, nhiễm trùng có thể dẫn đến sốc nhiễm trùng, với các triệu chứng như huyết áp thấp, tim đập nhanh, thở nhanh và lú lẫn [4].

3. Phân biệt phản ứng bình thường và nhiễm trùng

Việc phân biệt giữa phản ứng bình thường của cơ thể và nhiễm trùng là rất quan trọng để tránh lo lắng không cần thiết hoặc bỏ qua các dấu hiệu nguy hiểm.

Phản ứng thông thường sau tiêm/thủ thuật

Sau khi tiêm chủng, các phản ứng nhẹ tại chỗ tiêm như đau, đỏ, sưng nhẹ là phổ biến và thường tự khỏi trong vài ngày [1]. Ví dụ, tiêm vắc-xin DTaP có thể gây đau, sưng, sốt nhẹ, khó chịu, mệt mỏi, chán ăn hoặc nôn mửa [1]. Tiêm vắc-xin cúm cũng có thể gây đau, đỏ, sưng tại chỗ tiêm, sốt, đau cơ và đau đầu [1]. Tiêm cortisone có thể gây đau, sưng và kích ứng trong 1-2 ngày sau tiêm [7].

Khi nào cần nghi ngờ nhiễm trùng

Người bệnh nên nghi ngờ nhiễm trùng nếu các triệu chứng sau tiêm/thủ thuật:

Kéo dài hơn vài ngày và không có dấu hiệu thuyên giảm [1, 3].
Trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian (ví dụ: vết đỏ lan rộng nhanh chóng, đau dữ dội, sốt cao kéo dài) [3].
Kèm theo các triệu chứng toàn thân nghiêm trọng như sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi cực độ, buồn nôn, nôn hoặc xuất hiện mủ từ vết thương [3, 4].

4. Các yếu tố tăng nguy cơ nhiễm trùng

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng sau tiêm chủng hoặc thủ thuật y tế.

Yếu tố liên quan đến người bệnh (tuổi, bệnh nền, miễn dịch)

Hệ miễn dịch suy yếu: Những người có hệ miễn dịch yếu do bệnh nền (như tiểu đường, HIV/AIDS) hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn [4, 5].
Tuổi tác: Người cao tuổi và trẻ sơ sinh có thể có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc suy giảm, làm tăng khả năng nhiễm trùng [4].
Bệnh nền: Các bệnh mãn tính như tiểu đường có thể làm chậm quá trình lành vết thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng [4].

Yếu tố liên quan đến thủ thuật (vị trí, kỹ thuật)

Vị trí tiêm/thủ thuật: Một số vị trí trên cơ thể có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn do khó giữ vệ sinh hoặc dễ bị tổn thương [4].
Kỹ thuật tiêm/thủ thuật không đảm bảo vô trùng: Việc không tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc vô trùng trong quá trình tiêm hoặc thực hiện thủ thuật là nguyên nhân chính dẫn đến nhiễm trùng [3].
Sử dụng kim tiêm không đúng cách hoặc tái sử dụng: Dùng kim tiêm không đúng kích thước hoặc tái sử dụng kim tiêm có thể gây tổn thương mô và đưa vi khuẩn vào cơ thể [4, 6].

5. Khi nào cần quay lại bệnh viện?

Việc nhận biết thời điểm cần tìm kiếm sự trợ giúp y tế là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng.

Các triệu chứng nặng dần hoặc xuất hiện mủ là dấu hiệu cần được thăm khám y tế kịp thời

Dấu hiệu cần khám ngay lập tức

Người cần đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế khẩn cấp nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

Sốt cao trên 38.5°C kéo dài hoặc sốt kèm theo ớn lạnh, run rẩy [3].
Vết sưng, đỏ, đau tại vị trí tiêm/thủ thuật lan rộng nhanh chóng và không giảm sau 24-48 giờ [3].
Chảy mủ hoặc dịch có mùi hôi từ vết thương [3].
Vết thương nóng, cứng, đau dữ dội khi chạm vào [3].
Mệt mỏi cực độ, lú lẫn, hoặc cảm giác rất yếu [4].
Khó thở, tim đập nhanh, huyết áp thấp (có thể là dấu hiệu của sốc nhiễm trùng) [4].

Dấu hiệu cần theo dõi và tái khám

Nếu các triệu chứng nhẹ hơn nhưng không thuyên giảm hoặc có xu hướng xấu đi, người nên liên hệ với bác sĩ để được tư vấn:

Đau nhẹ hoặc sưng đỏ kéo dài hơn vài ngày mà không có dấu hiệu cải thiện [1].
Vết thương có vẻ lành chậm hoặc không lành như mong đợi [3].
Xuất hiện bất kỳ triệu chứng mới hoặc bất thường nào khác [1].

6. Phòng ngừa nhiễm trùng sau tiêm/thủ thuật

Phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để tránh nhiễm trùng.

Vệ sinh và chăm sóc vết thương

Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng và nước hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh trước và sau khi chạm vào vết thương [3].
Chăm sóc vết thương đúng cách:
+ Giữ vết thương sạch và khô. Thay băng theo hướng dẫn của nhân viên y tế [3].
+ Tránh chạm tay bẩn vào vết thương [3].
+ Không tự ý bóc vảy, nặn mủ hoặc sử dụng các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc lên vết thương [3].
Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ: Luôn làm theo chỉ dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế về cách chăm sóc vết thương, thời gian thay băng và các loại thuốc cần dùng [3].

Lưu ý khi sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt

Sử dụng thuốc theo chỉ định: Chỉ sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt theo liều lượng và tần suất được khuyến cáo [1].
Không lạm dụng thuốc: Việc lạm dụng thuốc có thể che lấp các triệu chứng nhiễm trùng nghiêm trọng, làm chậm việc phát hiện và điều trị kịp thời [1].

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Phản ứng tại chỗ tiêm kéo dài bao lâu là bình thường? Thông thường, các phản ứng nhẹ như đau, sưng, đỏ tại chỗ tiêm hoặc sau thủ thuật nhỏ sẽ kéo dài từ 1-2 ngày đến vài ngày và tự thuyên giảm [1, 7]. Nếu triệu chứng kéo dài hơn hoặc trở nên nghiêm trọng hơn, cần thăm khám bác sĩ.
Có nên dùng thuốc hạ sốt trước khi tiêm chủng không? Không nên dùng thuốc hạ sốt trước khi tiêm chủng một cách thường xuyên, trừ khi có chỉ định của bác sĩ. Việc này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của vắc-xin [1].
Trẻ nhỏ có dễ bị nhiễm trùng sau tiêm hơn người lớn không? Trẻ nhỏ có thể có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, nhưng nguy cơ nhiễm trùng sau tiêm chủng thường thấp nếu quy trình tiêm được thực hiện đúng cách. Tuy nhiên, cha mẹ cần theo dõi sát sao hơn các phản ứng ở trẻ [4].
Vết tiêm bị sưng cứng có phải là nhiễm trùng không? Vết sưng cứng tại chỗ tiêm có thể là phản ứng viêm bình thường hoặc tụ máu nhỏ. Tuy nhiên, nếu sưng cứng kèm theo đau dữ dội, nóng, đỏ lan rộng hoặc có mủ, đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng và cần được kiểm tra y tế [3].
Nhiễm trùng sau thủ thuật thẩm mỹ có khác gì nhiễm trùng sau tiêm vắc-xin không? Nhiễm trùng sau thủ thuật thẩm mỹ có thể có những đặc điểm tương tự nhiễm trùng sau các thủ thuật y tế khác, nhưng đôi khi nguy cơ có thể cao hơn do tính chất xâm lấn của thủ thuật hoặc việc sử dụng các chất lạ (ví dụ: chất làm đầy). Các dấu hiệu cơ bản như sưng, đỏ, đau, sốt vẫn là cảnh báo chính [3].

8. Tài liệu tham khảo

[1] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Possible Side Effects from Vaccines.
https://www.cdc.gov/vaccines/basics/possible-side-effects.html. Truy cập: 2025-12-17.
[2] Holland, C., Jaeger, L., Smentkowski, U., Weber, B., & Otto, C. (2012). Septic and Aseptic Complications of Corticosteroid Injections: An Assessment of 278 Cases Reviewed by Expert Commissions and Mediation Boards From 2005 to 2009. PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3394381/. Truy cập: 2025-12-17.
[3] Hope, V. D., McVeigh, J., Marongiu, A., Evans-Brown, M., Smith, J., Kimergård, A., Parry, J. V., & Ncube, F. (2014). Injection site infections and injuries in men who inject image- and performance-enhancing drugs: prevalence, risks factors, and healthcare seeking. PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9206780/. Truy cập: 2025-12-17.
[4] Velissaris, D., Matzaroglou, C., Kalogeropoulou, C., Karamouzos, V., Filos, K., & Karanikolas, M. (2009). Sepsis requiring intensive care following intramuscular injections: two case reports. PMC.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2769353/. Truy cập: 2025-12-17.
[5] Yoon, J. P., Jung, Y. S., & Kim, D. H. (2022). Local myofascitis of the deltoid muscle after administration of the AstraZeneca (AZD1222) COVID-19 vaccine: two cases, infectious and inflammatory. PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9085349/. Truy cập: 2025-12-17.
[6] Mayo Clinic. Cortisone shots. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cortisone-shots/about/pac-20384794. Truy cập: 2025-12-17.
[7] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Possible Side Effects from Vaccines.
https://www.cdc.gov/vaccines/basics/possible-side-effects.html. Truy cập: 2025-12-17.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.