Non-stress test là gì? Quy trình và ý nghĩa quan trọng khi mang thai

Non-stress test (NST) là một phương pháp kiểm tra không xâm lấn, an toàn và không gây đau đớn, được sử dụng rộng rãi trong thai kỳ để đánh giá sức khỏe của thai nhi trong tử cung [1]. Kỹ thuật này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, đảm bảo thai kỳ diễn ra an toàn và giúp mẹ bầu chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe của mình và bé yêu [1].

1. Định nghĩa Non-stress test (NST)

Non-stress test là gì?

Non-stress test là một xét nghiệm theo dõi tim thai (Cardiotocography - CTG) nhằm ghi lại nhịp tim của thai nhi và các cơn co thắt tử cung khi em bé cử động hoặc khi có những cơn gò tử cung [1, 2]. Tên gọi "non-stress" (không căng thẳng) xuất phát từ việc kỹ thuật này không gây bất kỳ áp lực hay rủi ro nào cho thai nhi trong quá trình thực hiện [1].

Mục đích của Non-stress test

Mục đích chính của NST là đánh giá tình trạng sức khỏe của thai nhi trước khi sinh [1]. NST dựa trên nguyên tắc rằng ở một thai nhi khỏe mạnh, không bị thiếu oxy hay có vấn đề thần kinh, nhịp tim sẽ tăng lên khi có cử động [3, 4]. Việc theo dõi phản ứng này giúp các bác sĩ sản khoa nhận định về tình trạng cung cấp oxy và chức năng tim mạch của thai nhi. Nếu kết quả NST cho thấy nhịp tim thai nhi không bình thường, điều đó có thể gợi ý rằng thai nhi không nhận đủ oxy, và cần thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc can thiệp y tế [1].

2. Khi nào cần thực hiện Non-stress test? (Chỉ định)

NST thường được thực hiện trong ba tháng cuối của thai kỳ, phổ biến nhất là sau tuần thứ 28 [1]. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể và tần suất thực hiện NST sẽ được cá nhân hóa dựa trên tình trạng sức khỏe của mẹ và bé, cũng như các yếu tố nguy cơ khác [2].

Các trường hợp được khuyến nghị

Bạn có thể cần thực hiện NST nếu:

Thai nhi có vẻ ít cử động hơn bình thường [1, 2].
Thai kỳ quá ngày dự sinh (từ 42 tuần trở lên) [1].
Bạn có các tình trạng bệnh lý mãn tính khiến thai kỳ có nguy cơ cao, như cao huyết áp, tiểu đường, bệnh tim, hoặc rối loạn đông máu [1, 2].
Bạn đã từng có biến chứng trong thai kỳ trước [1].
Bạn có yếu tố Rh âm tính và thai nhi có Rh dương tính (bất đồng nhóm máu Rh) [1].
Bạn mang đa thai (sinh đôi, sinh ba trở lên) [1, 2].
Các tình trạng khác như thai chậm tăng trưởng, đa ối hoặc thiểu ối, hoặc các bất thường về thai nhi [2].

Thời điểm thực hiện Non-stress test

Các chuyên gia thường khuyến nghị bắt đầu theo dõi sức khỏe thai nhi từ tuần 32 của thai kỳ đối với hầu hết các trường hợp, vì đến thời điểm này, NST thường cho kết quả "phản ứng" ở hầu hết các thai nhi [2]. Đối với những thai kỳ có nguy cơ cao, việc theo dõi có thể bắt đầu sớm hơn tùy theo đánh giá của bác sĩ [2].

3. Quy trình thực hiện Non-stress test

NST là một thủ thuật đơn giản, an toàn và không gây đau đớn cho cả mẹ và bé [1].

Chuẩn bị trước khi đo

Bạn không cần chuẩn bị đặc biệt gì cho NST [1]. Tuy nhiên, bác sĩ có thể yêu cầu bạn đi tiểu trước khi làm xét nghiệm để làm rỗng bàng quang [1]. Một số trường hợp, bạn có thể được khuyến nghị ăn nhẹ hoặc uống nước ngọt trước khi làm xét nghiệm để khuyến khích thai nhi cử động [1].

Các bước tiến hành Non-stress test

Quá trình thực hiện NST thường diễn ra tại phòng khám hoặc khu vực tiền sản của bệnh viện và bao gồm các bước sau [1]:

Tư thế nằm: Bạn sẽ được yêu cầu nằm ngửa trên ghế tựa hoặc bàn khám, thường là nghiêng sang một bên (thường là bên trái) hoặc tư thế nửa nằm nửa ngồi (semi-Fowler) để tránh chèn ép tĩnh mạch chủ [2, 5].
Đặt thiết bị: Một loại gel đặc biệt sẽ được thoa lên vùng bụng của bạn. Sau đó, hai thiết bị giống như đai sẽ được đặt quanh bụng. Một thiết bị sẽ đo nhịp tim của thai nhi (sử dụng đầu dò Doppler siêu âm), và thiết bị còn lại sẽ ghi lại các cơn co thắt tử cung [1, 2].
Theo dõi và ghi nhận: Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên sẽ di chuyển đầu dò trên bụng bạn cho đến khi tìm thấy nhịp tim của thai nhi. Nhịp tim và các cơn co thắt sẽ được ghi lại trên màn hình hoặc giấy in [1].
Ghi nhận cử động: Bạn có thể được yêu cầu nhấn một nút trên thiết bị mỗi khi cảm thấy thai nhi cử động. Điều này giúp bác sĩ ghi nhận mối liên hệ giữa cử động thai và sự tăng nhịp tim [1].
Kích thích thai nhi (nếu cần): Nếu thai nhi không hoạt động hoặc đang ngủ trong quá trình xét nghiệm (thường kéo dài khoảng 20-30 phút), bác sĩ có thể sử dụng một thiết bị rung âm thanh nhỏ (vibroacoustic stimulator) đặt trên bụng để đánh thức bé. Việc này không gây hại cho thai nhi [1, 2].

Thời gian thực hiện

NST thường kéo dài khoảng 20 đến 30 phút [1]. Tuy nhiên, nếu thai nhi đang ngủ hoặc ít cử động, quá trình này có thể kéo dài đến 40 phút để chờ đợi các chu kỳ thức giấc của bé [2].

4. Ý nghĩa của kết quả Non-stress test

Kết quả NST được phân loại chủ yếu thành "phản ứng" (reactive) hoặc "không phản ứng" (non-reactive) [1].

Kết quả phản ứng (Reactive)

Đây là kết quả bình thường và đáng tin cậy, cho thấy thai nhi khỏe mạnh [1]. Một NST được coi là phản ứng khi nhịp tim thai nhi tăng ít nhất 15 nhịp/phút so với nhịp nền và kéo dài ít nhất 15 giây, xảy ra ít nhất hai lần trong vòng 20 phút [1, 6]. Đối với thai nhi dưới 32 tuần, tiêu chí này có thể thay đổi nhẹ, với mức tăng nhịp tim ít nhất 10 nhịp/phút trong ít nhất 10 giây [2].

Kết quả không phản ứng (Non-reactive)

Kết quả không phản ứng có nghĩa là nhịp tim thai nhi không tăng đủ mức hoặc không có đủ số lần tăng nhịp tim theo tiêu chí "phản ứng" trong khoảng thời gian theo dõi [1]. Kết quả này không nhất thiết có nghĩa là thai nhi có vấn đề sức khỏe. Thai nhi có thể đang ngủ, hoặc mẹ đang dùng một số loại thuốc nhất định có thể ảnh hưởng đến hoạt động của thai nhi [1, 2]. Tuy nhiên, nếu kết quả là không phản ứng, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm khác như siêu âm, hồ sơ sinh vật lý (Biophysical Profile - BPP) hoặc nghiệm pháp gắng sức bằng cơn co tử cung (Contraction Stress Test - CST) để đánh giá kỹ hơn tình trạng của thai nhi [1].

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả

Một số yếu tố có thể làm NST trở nên không phản ứng hoặc khó đánh giá chính xác, bao gồm:

Chu kỳ giấc ngủ của thai nhi: Thai nhi có chu kỳ ngủ và thức. Nếu xét nghiệm được thực hiện khi bé đang ngủ sâu, nhịp tim có thể ít thay đổi [1].
Thuốc men: Một số loại thuốc mà mẹ đang sử dụng (ví dụ: thuốc an thần, thuốc hạ huyết áp) có thể làm giảm hoạt động của thai nhi và ảnh hưởng đến kết quả [2].
Tuổi thai: Thai nhi non tháng (trước 32 tuần) thường có NST không phản ứng do hệ thần kinh chưa trưởng thành hoàn toàn [2].
Tình trạng sức khỏe của mẹ: Sốt hoặc các bệnh lý khác của mẹ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả [2].

5. Lợi ích và hạn chế của Non-stress test

Lợi ích chính

Không xâm lấn và an toàn: NST là một phương pháp an toàn tuyệt đối cho cả mẹ và bé, không gây đau đớn hay rủi ro [1].
Phát hiện sớm nguy cơ: Giúp phát hiện sớm các dấu hiệu suy thai hoặc các vấn đề về cung cấp oxy cho thai nhi, từ đó có thể can thiệp kịp thời [1, 3].
Đáng tin cậy: Một kết quả NST "phản ứng" thường rất đáng tin cậy trong việc xác định thai nhi khỏe mạnh [2].
Đơn giản, dễ thực hiện: Quy trình thực hiện tương đối đơn giản và nhanh chóng [1].

Hạn chế và rủi ro

Tỷ lệ dương tính giả: Một kết quả "không phản ứng" không phải lúc nào cũng chỉ ra vấn đề sức khỏe nghiêm trọng của thai nhi, có thể do thai nhi đang ngủ hoặc các yếu tố khác [1]. Điều này có thể dẫn đến các xét nghiệm bổ sung không cần thiết, gây lo lắng cho mẹ bầu và tăng chi phí y tế [2].
Không dự đoán được các sự kiện cấp tính: NST kém hiệu quả trong việc dự đoán các sự kiện cấp tính đột ngột như bong nhau non hoặc sa dây rốn [2].
Không phải là phương pháp duy nhất: NST thường được kết hợp với các phương pháp theo dõi khác như siêu âm, BPP để có cái nhìn toàn diện hơn về sức khỏe thai nhi [1].

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Non-stress test có đau không?
Non-stress test là một xét nghiệm hoàn toàn không gây đau đớn cho cả mẹ và bé. Bạn chỉ cảm thấy các đai quấn quanh bụng và có thể cảm thấy một chút áp lực nhẹ từ đầu dò siêu âm.
Tôi có cần chuẩn bị gì đặc biệt trước khi làm NST không?
Thông thường không cần chuẩn bị đặc biệt. Tuy nhiên, bạn nên đi vệ sinh trước khi làm xét nghiệm. Bác sĩ có thể khuyên bạn ăn nhẹ hoặc uống nước ngọt trước đó để khuyến khích thai nhi hoạt động.
Kết quả NST không phản ứng có đáng lo ngại không?
Kết quả không phản ứng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu nguy hiểm. Thai nhi có thể đang ngủ hoặc chịu ảnh hưởng của thuốc. Bác sĩ sẽ đánh giá thêm và có thể yêu cầu các xét nghiệm khác để xác định nguyên nhân.
Non-stress test có thể phát hiện tất cả các vấn đề của thai nhi không?
NST là một công cụ sàng lọc quan trọng nhưng không thể phát hiện tất cả các vấn đề của thai nhi. Nó tập trung vào việc đánh giá nhịp tim và cử động thai nhi để phát hiện các dấu hiệu suy thai liên quan đến thiếu oxy.
Tôi nên làm NST bao lâu một lần?
Tần suất thực hiện NST phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của bạn và thai nhi. Đối với thai kỳ nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện hàng tuần hoặc hai lần mỗi tuần. Đối với thai kỳ bình thường, NST chỉ được thực hiện khi có chỉ định cụ thể.

7. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn:

CN. Trực Thanh Mai - Khoa Phụ sản, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Tài liệu tham khảo:

[1] MedlinePlus. Nonstress Test. https://medlineplus.gov/lab-tests/nonstress-test/. Truy cập: 2025-11-20.
[2] Umana OD, Vadakekut ES, Siccardi MA. (2024). Antenatal Fetal Surveillance. StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537123/. Truy cập: 2025-11-20.
[3] Jhirwal M, Sharma C, Shekhar S, Singh P, Meena SP. (2021). Decreasing the Duration of Point of Decision to Getting Non-stress Test Done: A Quality Improvement Study. J Obstet Gynaecol India. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8487224/. Truy cập: 2025-11-20.
[4] Raouf S, Sheikhan F, Hassanpour S, Bani S, Torabi R, Shamsalizadeh N. (2014). Diagnostic Value of Non Stress Test in Latent Phase of Labor and Maternal and Fetal Outcomes. Glob J Health Sci. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4796344/. Truy cập: 2025-11-20.
[5] Willis DC, Blanco JD, Hamblen KA, Stovall DW. (1990). The nonstress test. Criteria for the duration of fetal heart rate acceleration. J Reprod Med. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2231567/. Truy cập: 2025-11-20.
[6] Patel R, Smitha MV, Jena SK, Jacob J, John J. (2022). Do different positions during a non-stress test affect the maternofetal physiological parameters and comfort in pregnant women?. J Educ Health Promot. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9818695/. Truy cập: 2025-11-20.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.