Phục hồi sau nằm viện dài ngày: Hướng dẫn toàn diện cho người bệnh và gia đình

Nằm viện dài ngày có thể khiến thể trạng suy yếu, ảnh hưởng đến khả năng vận động và tăng nguy cơ gặp phải các biến chứng như loét tỳ đè. Việc phục hồi vận động và phòng ngừa loét tỳ đè là vô cùng quan trọng để người bệnh sớm trở lại cuộc sống bình thường. Bài viết này sẽ cung cấp những hướng dẫn chi tiết, giúp người bệnh và gia đình chủ động hơn trong quá trình chăm sóc và hồi phục.

1. Loét tỳ đè là gì?

1.1. Định nghĩa

Loét tỳ đè, còn được gọi là vết loét do áp lực (pressure ulcer) hoặc vết thương tỳ đè (pressure injury), là tình trạng tổn thương khu trú ở da và mô mềm bên dưới, thường xuất hiện ở những vùng xương nhô ra do áp lực kéo dài hoặc áp lực kết hợp với lực cắt và ma sát [2, 5]. Những tổn thương này có thể từ nhẹ (đỏ da không mất màu khi ấn) đến nặng (tổn thương sâu đến xương hoặc cơ) [5].

1.2. Phân loại loét tỳ đè (theo NPIAP)

Hệ thống phân loại của Hội đồng Tư vấn Quốc gia về Tổn thương Áp lực (NPIAP - National Pressure Injury Advisory Panel) được sử dụng rộng rãi để đánh giá mức độ nghiêm trọng của loét tỳ đè [4, 5]:

• Giai đoạn 1: Da còn nguyên vẹn nhưng có vùng da đỏ không mất màu khi ấn. Màu sắc có thể khác biệt ở những người có tông màu da s sẫm hơn [5].
• Giai đoạn 2: Mất một phần độ dày của da với lớp hạ bì bị lộ. Vết thương có nền màu hồng hoặc đỏ ẩm ướt, có thể xuất hiện dưới dạng mụn nước chứa dịch huyết thanh còn nguyên vẹn hoặc đã vỡ. Không nhìn thấy mô mỡ dưới da [5].
• Giai đoạn 3: Mất toàn bộ độ dày của da và mô, nhìn thấy mô mỡ dưới da. Có thể có mô hạt và bờ vết thương cuộn tròn (epibole). Vùng tổn thương có thể có vảy hoặc hoại tử. Độ sâu của tổn thương khác nhau tùy vị trí giải phẫu [5].
• Giai đoạn 4: Mất toàn bộ độ dày của da và mô, lộ ra cân, cơ, gân, dây chằng, sụn hoặc xương. Có thể có vảy hoặc hoại tử. Bờ vết thương cuộn tròn, có thể có túi hoặc đường hầm [5].
• Không phân độ: Mất toàn bộ độ dày của da và mô, nhưng toàn bộ mức độ tổn thương không thể nhìn thấy được do bị che khuất bởi vảy hoặc hoại tử [5].
• Tổn thương mô sâu (Deep Tissue Injury - DTI): Vùng da còn nguyên vẹn hoặc không nguyên vẹn với sự đổi màu đỏ sẫm, màu hạt dẻ hoặc tím kéo dài, không mất màu khi ấn. Có thể có mụn nước chứa đầy máu do áp lực hoặc lực cắt [5].

2. Người bệnh có thể chưa biết về loét tỳ đè và phục hồi vận động

2.1. Loét tỳ đè có thể phát triển nhanh chóng

Loét tỳ đè có thể hình thành chỉ sau vài giờ nằm bất động [2]. Ngay cả việc nằm bất động trong hai giờ cũng đủ để tạo nền tảng cho sự hình thành vết loét tỳ đè [2]. Điều này đặc biệt đúng ở những người bệnh có yếu tố nguy cơ cao như người già, người suy dinh dưỡng hoặc mắc các bệnh lý nền [2].

2.2. Chi phí điều trị loét tỳ đè rất cao

Loét tỳ đè là một vấn đề sức khỏe toàn cầu và gây ra gánh nặng kinh tế đáng kể. Tại Hoa Kỳ, chi phí điều trị loét tỳ đè mắc phải tại bệnh viện (HAPI) có thể vượt quá 26,8 tỷ đô la hàng năm, với hơn 50% chi phí này dành cho việc điều trị các vết loét giai đoạn 3 và 4 [4].

2.3. Phục hồi vận động sớm giúp giảm nguy cơ loét tỳ đè

Việc duy trì và cải thiện khả năng vận động, ngay cả những thay đổi tư thế nhỏ, đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa loét tỳ đè [2]. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thay đổi tư thế thường xuyên, ít nhất 6 giờ một lần, nếu người bệnh không thể tự thực hiện, có thể giảm nguy cơ phát triển loét tỳ đè [10].

3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây loét tỳ đè

Sự phát triển của loét tỳ đè là một quá trình phức tạp và đa yếu tố, bao gồm cả yếu tố bên ngoài và bên trong cơ thể [2].

3.1. Yếu tố cơ học

• Áp lực kéo dài: Áp lực liên tục lên một vùng da có thể làm tắc nghẽn các mao mạch, giảm lưu lượng máu và oxy đến mô. Nếu áp lực vượt quá áp lực mao mạch động mạch (32 mmHg) hoặc áp lực đóng mao mạch tĩnh mạch (8-12 mmHg) trong thời gian dài, sẽ dẫn đến thiếu máu cục bộ và hoại tử mô [2].
• Lực cắt (Shear force): Xảy ra khi da bị kéo căng hoặc biến dạng do xương bên dưới di chuyển nhưng da vẫn giữ nguyên vị trí, ví dụ khi người bệnh trượt xuống giường [2].
• Ma sát (Friction): Là lực cản khi da cọ xát với bề mặt, gây tổn thương lớp biểu bì bên ngoài, ví dụ khi người bệnh được kéo lê trên giường [2].

3.2. Yếu tố sinh lý và bệnh lý

• Giảm khả năng vận động: Người bệnh nằm liệt giường hoặc hạn chế vận động kéo dài không thể tự thay đổi tư thế để giảm áp lực, là yếu tố nguy cơ chính [2, 4].
• Suy dinh dưỡng: Tình trạng dinh dưỡng kém, đặc biệt là thiếu protein, vitamin và khoáng chất, làm suy yếu da và khả năng chữa lành vết thương [2, 4].
• Rối loạn cảm giác: Người bệnh mất cảm giác không nhận biết được sự khó chịu hoặc đau do áp lực, dẫn đến việc không thay đổi tư thế kịp thời [2].
• Độ ẩm da: Da ẩm ướt liên tục (do tiểu tiện, đại tiện không tự chủ, mồ hôi hoặc dịch tiết vết thương) làm mềm da (maceration), tăng nguy cơ tổn thương da [2, 4].
• Tuổi tác cao: Da người lớn tuổi mỏng hơn, kém đàn hồi và dễ bị tổn thương hơn [2, 4].
• Các bệnh lý nền:
  • Bệnh thần kinh: (ví dụ: chấn thương tủy sống, đột quỵ, liệt) làm giảm khả năng vận động và cảm giác [2].
  • Bệnh tim mạch: (ví dụ: bệnh mạch máu ngoại biên) làm giảm lưu lượng máu đến các mô [2].
  • Đái tháo đường: Gây tổn thương mạch máu và thần kinh, làm chậm quá trình lành vết thương [2].
  • Thiếu máu, hạ huyết áp: Ảnh hưởng đến việc cung cấp oxy cho mô [2].
  • Suy giảm nhận thức: Người bệnh có thể không hiểu hoặc không thể làm theo hướng dẫn về thay đổi tư thế [2].

3.3. Yếu tố môi trường và chăm sóc

• Thiếu thiết bị hỗ trợ: Không sử dụng đệm, nệm chống loét hoặc gối kê phù hợp [4].
• Chăm sóc không đầy đủ: Thiếu sự theo dõi và thay đổi tư thế định kỳ từ người chăm sóc [4].

4. Dấu hiệu và triệu chứng của loét tỳ đè

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và triệu chứng của loét tỳ đè là rất quan trọng để can thiệp kịp thời và ngăn ngừa tình trạng nặng hơn.

4.1. Dấu hiệu sớm

• Vùng da đỏ, không mất màu khi ấn: Đây là dấu hiệu đầu tiên của loét tỳ đè giai đoạn 1. Khi dùng ngón tay ấn nhẹ vào vùng da đỏ rồi thả ra, vùng da đó vẫn giữ màu đỏ thay vì trắng ra rồi mới đỏ lại. Điều này cho thấy có sự tổn thương mao mạch dưới da [5].
• Thay đổi cảm giác: Người bệnh có thể cảm thấy đau, ngứa ran hoặc nóng rát ở vùng da bị ảnh hưởng, ngay cả trước khi có dấu hiệu đỏ da rõ ràng [5].
• Thay đổi nhiệt độ, độ cứng hoặc độ ẩm của da: Vùng da có thể ấm hơn hoặc lạnh hơn, cứng hơn hoặc mềm hơn, hoặc ẩm ướt hơn so với vùng da xung quanh [2].
• Sưng tấy nhẹ: Có thể có sưng nhẹ ở vùng da bị áp lực [5].

4.2. Triệu chứng theo giai đoạn

Khi loét tỳ đè tiến triển, các triệu chứng sẽ rõ ràng hơn và phù hợp với từng giai đoạn tổn thương [5]:

• Giai đoạn 1: Chỉ có vùng da đỏ không mất màu khi ấn, da vẫn nguyên vẹn [5].
• Giai đoạn 2: Xuất hiện vết loét hở nông hoặc mụn nước chứa dịch huyết thanh. Vết loét có nền màu hồng hoặc đỏ, không có mô mỡ dưới da [5].
• Giai đoạn 3: Vết loét sâu hơn, có thể nhìn thấy mô mỡ dưới da. Có thể có mô hoại tử màu vàng nhạt (slough) hoặc mô hoại tử khô đen (eschar). Vết loét có thể có hình dạng giống miệng núi lửa [5].
• Giai đoạn 4: Vết loét rất sâu, lộ ra cơ, xương, gân hoặc dây chằng. Có thể có nhiều mô hoại tử và dấu hiệu nhiễm trùng rõ rệt [5].
• Không phân độ: Toàn bộ vết loét bị che phủ bởi mô hoại tử màu vàng nhạt hoặc khô đen, không thể xác định được độ sâu thực sự của tổn thương [5].
• Tổn thương mô sâu: Vùng da đổi màu tím hoặc hạt dẻ, có thể có mụn nước chứa máu. Đây là dấu hiệu của tổn thương mô sâu bên dưới da còn nguyên vẹn [5].

5. Chẩn đoán loét tỳ đè

Chẩn đoán loét tỳ đè chủ yếu dựa vào việc đánh giá lâm sàng kỹ lưỡng và sử dụng các thang điểm đánh giá nguy cơ.

5.1. Đánh giá lâm sàng

• Khám toàn diện: Bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ kiểm tra toàn bộ cơ thể người bệnh, đặc biệt là các vùng có nguy cơ cao như xương cụt, gót chân, khuỷu tay, bả vai, hông và mắt cá chân [5].
• Đánh giá vết loét: Xác định vị trí, kích thước (chiều dài, chiều rộng, chiều sâu), màu sắc, tình trạng mô (mô hạt, mô hoại tử, vảy), dịch tiết (mùi, màu sắc, số lượng), và các dấu hiệu nhiễm trùng (sưng, nóng, đỏ, đau) [5].
• Kiểm tra các yếu tố nguy cơ: Đánh giá khả năng vận động, tình trạng dinh dưỡng, độ ẩm da, các bệnh lý nền và loại thuốc đang sử dụng [2].

5.2. Thang điểm đánh giá nguy cơ (Braden Scale)

Thang điểm Braden là công cụ phổ biến và được chấp nhận rộng rãi để đánh giá nguy cơ loét tỳ đè [2]. Thang điểm này bao gồm 6 tiêu chí, mỗi tiêu chí được chấm điểm từ 1 đến 4 (riêng ma sát và lực cắt từ 1 đến 3) [2]:

• Cảm giác: Khả năng nhận biết áp lực hoặc đau [2].
• Độ ẩm: Mức độ ẩm ướt của da [2].
• Hoạt động: Mức độ hoạt động thể chất (đi lại, đứng) [2].
• Vận động: Khả năng tự thay đổi vị trí cơ thể [2].
• Dinh dưỡng: Chế độ ăn uống và tình trạng dinh dưỡng [2].
• Ma sát và lực cắt: Mức độ da bị cọ xát hoặc kéo căng [2].

Tổng điểm Braden:

• Nguy cơ nhẹ: 15-18 điểm [2].
• Nguy cơ trung bình: 13-14 điểm [2].
• Nguy cơ cao: 10-12 điểm [2].
• Nguy cơ rất cao: 9 điểm trở xuống [2].

Điểm số thấp hơn cho thấy nguy cơ loét tỳ đè cao hơn [2].

6. Phục hồi vận động sau nằm viện dài ngày

Phục hồi vận động là yếu tố then chốt giúp người bệnh lấy lại chức năng và ngăn ngừa các biến chứng.

6.1. Tầm quan trọng của vận động sớm

Vận động sớm sau nằm viện dài ngày mang lại nhiều lợi ích:

• Cải thiện lưu thông máu: Giúp cung cấp oxy và dưỡng chất đến các mô, giảm nguy cơ thiếu máu cục bộ và hình thành loét tỳ đè [2].
• Duy trì sức mạnh cơ bắp: Ngăn ngừa teo cơ và suy yếu cơ do bất động [2].
• Cải thiện linh hoạt khớp: Giảm cứng khớp và duy trì phạm vi chuyển động [2].
• Tăng cường chức năng hô hấp và tiêu hóa: Giúp phổi hoạt động tốt hơn và ngăn ngừa táo bón [25].
• Nâng cao tinh thần: Giúp người bệnh cảm thấy độc lập và tích cực hơn trong quá trình hồi phục [2].

6.2. Các bài tập phục hồi vận động cơ bản

Các bài tập cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu và phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người bệnh.

• Bài tập thụ động: Người chăm sóc hoặc chuyên gia vật lý trị liệu sẽ di chuyển các khớp của người bệnh nếu người bệnh không thể tự thực hiện [4].
• Bài tập chủ động có trợ giúp: Người bệnh tự thực hiện các động tác với sự hỗ trợ nhẹ nhàng từ người chăm sóc [4].
• Bài tập chủ động: Người bệnh tự mình thực hiện các động tác để tăng cường sức mạnh và sự linh hoạt [4].
• Bài tập tăng cường sức mạnh: Sử dụng tạ nhẹ, dây kháng lực hoặc trọng lượng cơ thể để xây dựng lại cơ bắp [4].
• Bài tập thăng bằng và dáng đi: Dành cho người bệnh có thể đứng và đi lại, giúp cải thiện sự ổn định và giảm nguy cơ té ngã [4].
• Thay đổi tư thế thường xuyên: Ngay cả khi nằm trên giường, việc thay đổi tư thế mỗi 2-4 giờ một lần là cần thiết để giảm áp lực lên các điểm tỳ đè [4].

6.3. Vai trò của vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò trung tâm trong quá trình hồi phục sau nằm viện dài ngày. Các chuyên gia sẽ:

• Đánh giá chức năng: Xác định mức độ suy giảm vận động và đặt ra mục tiêu phục hồi cá nhân hóa [4].
• Thiết kế chương trình tập luyện: Xây dựng kế hoạch tập luyện phù hợp với từng người bệnh, bao gồm các bài tập tăng cường sức mạnh, linh hoạt, thăng bằng và dáng đi [4].
• Hướng dẫn kỹ thuật: Đảm bảo người bệnh thực hiện đúng kỹ thuật để tối đa hóa hiệu quả và giảm nguy cơ chấn thương [4].
• Sử dụng thiết bị hỗ trợ: Giới thiệu và hướng dẫn sử dụng các thiết bị như khung tập đi, nạng, xe lăn để hỗ trợ vận động an toàn [4].
• Giáo dục người bệnh và gia đình: Cung cấp kiến thức về loét tỳ đè, cách phòng ngừa, chăm sóc vết thương và các bài tập có thể thực hiện tại nhà [4].
• Hỗ trợ tâm lý: Khuyến khích và động viên người bệnh duy trì sự kiên trì trong quá trình phục hồi [4].

7. Điều trị và quản lý loét tỳ đè

Điều trị loét tỳ đè đòi hỏi một cách tiếp cận đa chuyên khoa để đạt hiệu quả tối ưu.

7.1. Nguyên tắc chung

• Giảm áp lực: Đây là nguyên tắc cơ bản nhất. Thay đổi tư thế thường xuyên, sử dụng nệm và đệm chống loét chuyên dụng để phân tán áp lực [2, 4].
• Chăm sóc vết thương: Giữ vết thương sạch sẽ, loại bỏ mô hoại tử và tạo môi trường ẩm thuận lợi cho quá trình lành thương [2, 4].
• Kiểm soát nhiễm trùng: Phát hiện và điều trị nhiễm trùng kịp thời bằng kháng sinh tại chỗ hoặc toàn thân nếu cần [2, 4].
• Dinh dưỡng đầy đủ: Đảm bảo người bệnh nhận đủ protein, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ quá trình lành vết thương [2, 4].
• Kiểm soát đau: Giảm đau cho người bệnh để cải thiện chất lượng cuộc sống và tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc và vận động [4].

7.2. Chăm sóc vết thương

• Làm sạch vết thương: Sử dụng dung dịch nước muối sinh lý hoặc nước sạch để rửa vết thương. Tránh dùng các chất sát trùng mạnh vì có thể gây tổn thương mô hạt [2].
• Loại bỏ mô hoại tử (Debridement): Mô hoại tử cần được loại bỏ để thúc đẩy lành thương và giảm nguy cơ nhiễm trùng. Có nhiều phương pháp bao gồm:
  • Cắt lọc cơ học: Sử dụng các dụng cụ y tế để cắt bỏ mô hoại tử [4].
  • Cắt lọc enzyme: Sử dụng các loại kem bôi có chứa enzyme để phân hủy mô hoại tử [4].
  • Cắt lọc tự ly giải: Sử dụng các loại băng gạc giữ ẩm để cơ thể tự loại bỏ mô hoại tử [4].
  • Cắt lọc sinh học: Sử dụng ấu trùng ruồi y tế để loại bỏ mô hoại tử [4].
• Sử dụng băng gạc phù hợp: Lựa chọn loại băng gạc giữ ẩm, kiểm soát dịch tiết và bảo vệ da xung quanh vết loét. Các loại băng gạc phổ biến bao gồm [2]:
  • Băng gạc hydrocolloid: Tạo môi trường ẩm, tự dính, phù hợp cho vết loét giai đoạn 2 và 3 có dịch tiết ít đến trung bình.
  • Băng gạc foam: Hấp thụ dịch tiết tốt, giảm áp lực và ma sát, phù hợp cho vết loét có dịch tiết trung bình đến nhiều.
  • Băng gạc alginate: Hấp thụ dịch tiết rất tốt, tạo gel khi tiếp xúc với dịch, phù hợp cho vết loét có dịch tiết nhiều.
  • Băng gạc trong suốt (film): Bảo vệ vết loét khỏi vi khuẩn và nước, giữ ẩm, phù hợp cho vết loét giai đoạn 1 hoặc 2 không có dịch tiết.

7.3. Điều trị bằng thuốc (nếu có)

• Kháng sinh: Chỉ sử dụng kháng sinh toàn thân khi có dấu hiệu nhiễm trùng hệ thống (sốt, rét run, tăng bạch cầu) hoặc nhiễm trùng lan rộng (viêm mô tế bào, viêm xương tủy) [2, 4]. Kháng sinh tại chỗ có thể được xem xét để giảm tải lượng vi khuẩn trong vết loét bị nhiễm trùng [2].
• Thuốc giảm đau: Sử dụng thuốc giảm đau theo chỉ định của bác sĩ để giúp người bệnh thoải mái hơn, đặc biệt trong quá trình thay băng hoặc vận động [4].

7.4. Can thiệp phẫu thuật (nếu cần)

Trong một số trường hợp loét tỳ đè nặng (giai đoạn 3, 4) hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn, phẫu thuật có thể được chỉ định. Các phương pháp phẫu thuật bao gồm [4]:

• Cắt lọc hoại tử phẫu thuật: Loại bỏ toàn bộ mô hoại tử, mô nhiễm trùng và xương bị ảnh hưởng [4].
• Phẫu thuật tạo hình vạt da (Flap reconstruction): Sử dụng vạt da-cơ hoặc vạt da từ vùng khác trên cơ thể để che phủ vết loét, lấp đầy khoảng trống và cung cấp mô khỏe mạnh [4].
• Chuyển hướng phân/nước tiểu: Trong một số trường hợp loét vùng xương cùng hoặc tầng sinh môn bị nhiễm bẩn bởi phân/nước tiểu liên tục, có thể cần phẫu thuật tạo hậu môn nhân tạo hoặc dẫn lưu nước tiểu tạm thời [4].

8. Biến chứng của loét tỳ đè

Loét tỳ đè nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

8.1. Biến chứng nhiễm trùng

• Nhiễm trùng tại chỗ: Vết loét có thể bị nhiễm vi khuẩn, gây ra sưng, nóng, đỏ, đau, có mủ và mùi hôi [2].
• Viêm mô tế bào (Cellulitis): Nhiễm trùng lan rộng ra các mô mềm xung quanh vết loét, gây sưng đỏ, đau và có thể gây sốt [2].
• Viêm xương tủy (Osteomyelitis): Nhiễm trùng lan đến xương bên dưới, đặc biệt ở các vùng xương cụt, hông, gót chân. Đây là biến chứng rất nghiêm trọng, khó điều trị và có thể cần phẫu thuật [2].
• Nhiễm trùng huyết (Sepsis): Vi khuẩn từ vết loét đi vào máu và lan ra toàn thân, gây ra tình trạng nhiễm trùng huyết nguy hiểm đến tính mạng. Người bệnh có thể bị sốt cao, rét run, tụt huyết áp, suy đa tạng [2].

8.2. Biến chứng toàn thân

• Suy dinh dưỡng: Vết loét tỳ đè nặng làm tăng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể để lành thương, đồng thời gây mất protein và dịch qua vết loét. Điều này có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, làm chậm quá trình lành thương và tăng nguy cơ biến chứng [2].
• Thiếu máu: Mất máu rỉ rả từ vết loét mãn tính có thể dẫn đến thiếu máu [2].
• Đau mãn tính: Loét tỳ đè có thể gây đau dữ dội và kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, tâm trạng và khả năng vận động của người bệnh [4].
• Trầm cảm: Tình trạng đau đớn, hạn chế vận động và phụ thuộc vào người khác có thể khiến người bệnh bị trầm cảm [2].

8.3. Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống

• Giảm khả năng vận động và tự lập: Biến chứng loét tỳ đè làm người bệnh càng khó khăn hơn trong việc di chuyển, sinh hoạt hàng ngày, dẫn đến giảm chất lượng cuộc sống và tăng gánh nặng cho người chăm sóc [2].
• Kéo dài thời gian nằm viện: Điều trị loét tỳ đè đòi hỏi thời gian dài và phức tạp, làm tăng chi phí y tế và kéo dài thời gian nằm viện [2].
• Tăng nguy cơ tử vong: Loét tỳ đè, đặc biệt là các giai đoạn nặng và kèm theo nhiễm trùng, làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong ở người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi [2].

9. Sức mạnh từ Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (UMC) luôn nỗ lực mang đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao, đặc biệt trong việc phục hồi chức năng và điều trị các biến chứng sau nằm viện dài ngày như loét tỳ đè.

Đội ngũ chuyên gia đa ngành

UMC quy tụ đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng, chuyên gia vật lý trị liệu và dinh dưỡng giàu kinh nghiệm, được đào tạo chuyên sâu. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa giúp xây dựng phác đồ điều trị và phục hồi cá nhân hóa, toàn diện cho từng người bệnh. 

Trang thiết bị hiện đại

Bệnh viện được trang bị hệ thống máy móc, thiết bị y tế tiên tiến hỗ trợ chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả các tình trạng loét tỳ đè và phục hồi vận động, bao gồm các loại giường, nệm chống loét chuyên dụng, thiết bị vật lý trị liệu hiện đại.

Quy trình chăm sóc toàn diện

UMC áp dụng quy trình chăm sóc chuẩn hóa, từ đánh giá nguy cơ, phòng ngừa, điều trị loét tỳ đè đến phục hồi chức năng vận động. Người bệnh và gia đình được giáo dục kỹ lưỡng về cách chăm sóc tại nhà, giúp đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra liên tục và hiệu quả sau khi xuất viện.

10. Phòng ngừa loét tỳ đè

Phòng ngừa loét tỳ đè là yếu tố then chốt, đặc biệt đối với người bệnh nằm viện dài ngày hoặc hạn chế vận động.

10.1. Thay đổi tư thế thường xuyên

• Trên giường: Thay đổi tư thế mỗi 2 giờ một lần (hoặc thường xuyên hơn nếu cần) để giảm áp lực lên các điểm tỳ đè. Có thể nằm nghiêng 30 độ, nằm sấp (nếu phù hợp) hoặc sử dụng gối kê để nâng đỡ các vùng xương nhô ra như gót chân, mắt cá chân, đầu gối, xương cụt, khuỷu tay [4].
• Trên xe lăn: Thay đổi tư thế hoặc nhấc người lên mỗi 15-30 phút một lần. Sử dụng đệm ngồi chuyên dụng để phân tán áp lực [4].
• Tránh kéo lê người bệnh: Khi di chuyển người bệnh, nên nâng đỡ thay vì kéo lê để tránh ma sát và lực cắt làm tổn thương da [4].

10.2. Chăm sóc da

• Giữ da sạch và khô: Vệ sinh da hàng ngày bằng xà phòng nhẹ, không mùi và nước ấm. Lau khô nhẹ nhàng, đặc biệt ở các vùng nếp gấp da [4].
• Kiểm soát độ ẩm: Sử dụng tã, bỉm thấm hút tốt và thay đổi thường xuyên cho người bệnh tiểu tiện, đại tiện không tự chủ. Sử dụng kem hàng rào bảo vệ da (barrier cream) để ngăn chặn tác động của nước tiểu và phân [4].
• Dưỡng ẩm: Sử dụng kem dưỡng ẩm cho da khô nhưng tránh massage mạnh ở những vùng da có nguy cơ cao [4].
• Kiểm tra da hàng ngày: Quan sát kỹ các vùng da có nguy cơ loét tỳ đè để phát hiện sớm các dấu hiệu đỏ, sưng hoặc thay đổi màu sắc [4].

10.3. Dinh dưỡng hợp lý

• Đảm bảo đủ protein: Protein cần thiết cho quá trình sửa chữa và tái tạo mô. Người bệnh cần được cung cấp đủ protein từ thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu [2].
• Đủ calo: Đảm bảo lượng calo nạp vào đủ để đáp ứng nhu cầu năng lượng của cơ thể và hỗ trợ lành thương [2].
• Vitamin và khoáng chất: Bổ sung vitamin C, kẽm, vitamin A, E và các khoáng chất khác có vai trò quan trọng trong quá trình lành vết thương và duy trì sức khỏe làn da [2].
• Uống đủ nước: Giữ cho cơ thể đủ nước để duy trì độ đàn hồi của da và chức năng cơ thể [2].

10.4. Sử dụng các dụng cụ hỗ trợ

• Nệm và đệm chống loét: Sử dụng các loại nệm hơi, nệm nước, nệm làm từ foam đặc biệt hoặc các loại đệm ghế chuyên dụng để giảm áp lực và phân tán trọng lượng cơ thể [4].
• Gối kê: Dùng gối hoặc đệm nhỏ để kê giữa hai đầu gối, dưới gót chân hoặc khuỷu tay để tránh tỳ đè trực tiếp [4].
• Thiết bị hỗ trợ di chuyển: Sử dụng khung tập đi, nạng, xe lăn phù hợp để hỗ trợ người bệnh di chuyển và duy trì hoạt động [4].

10.5. Giáo dục người bệnh và người chăm sóc

• Nâng cao nhận thức: Cung cấp thông tin về loét tỳ đè, nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa cho người bệnh và gia đình [4].
• Hướng dẫn kỹ năng chăm sóc: Đào tạo người chăm sóc về kỹ thuật thay đổi tư thế, chăm sóc da, sử dụng dụng cụ hỗ trợ và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường [4].
• Khuyến khích sự tham gia: Động viên người bệnh chủ động tham gia vào quá trình chăm sóc bản thân và phục hồi vận động [4].

11. Khi nào cần đi khám bác sĩ

Việc nhận biết các dấu hiệu cần được thăm khám y tế kịp thời là rất quan trọng để tránh các biến chứng nghiêm trọng.

11.1. Dấu hiệu cần được thăm khám ngay lập tức

Người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Vết loét tỳ đè không lành hoặc trở nên nặng hơn: Kích thước vết loét tăng, sâu hơn, hoặc không có dấu hiệu cải thiện sau khi đã áp dụng các biện pháp chăm sóc cơ bản [2].
• Dấu hiệu nhiễm trùng:
  • Sốt, ớn lạnh [2].
  • Vết loét sưng, nóng, đỏ, đau tăng lên [2].
  • Dịch tiết từ vết loét có màu vàng, xanh, có mùi hôi khó chịu hoặc ra nhiều hơn bình thường [2].
  • Vùng da xung quanh vết loét đỏ lan rộng hoặc có vệt đỏ chạy dài [2].
• Đau dữ dội: Người bệnh than phiền đau tăng lên đáng kể ở vùng vết loét hoặc xung quanh [4].
• Xuất hiện các triệu chứng toàn thân: Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân [2].
• Tê bì hoặc mất cảm giác: Đặc biệt ở các chi hoặc vùng da xung quanh vết loét [2].

11.2. Tái khám định kỳ

Ngay cả khi vết loét tỳ đè đang lành tốt, việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ là cần thiết để:

• Đánh giá tiến triển của vết loét và điều chỉnh kế hoạch điều trị nếu cần [2].
• Kiểm tra các yếu tố nguy cơ và đưa ra lời khuyên phòng ngừa phù hợp [2].
• Đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể và điều chỉnh kế hoạch phục hồi vận động [4].

12. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Loét tỳ đè có thể tự khỏi không? Loét tỳ đè giai đoạn 1 (chỉ đỏ da) thường có thể đảo ngược nếu được phát hiện sớm và giảm áp lực kịp thời. Các vết loét giai đoạn 2 và 3 cũng có thể lành với sự chăm sóc phù hợp, nhưng loét giai đoạn 4 thường khó lành hơn và có thể cần phẫu thuật [6].
• Làm thế nào để biết một vết đỏ trên da có phải là dấu hiệu của loét tỳ đè không? Nếu người bệnh ấn nhẹ vào vùng da đỏ và vùng đó không chuyển sang màu trắng rồi đỏ lại, đó có thể là dấu hiệu của loét tỳ đè giai đoạn 1. Vùng da này cần được giảm áp lực ngay lập tức và theo dõi sát sao [5].
• Chế độ ăn uống nào tốt cho người bệnh có nguy cơ loét tỳ đè? Chế độ ăn giàu protein (thịt, cá, trứng, sữa), đủ calo, vitamin (đặc biệt là C, A, E) và khoáng chất (kẽm) là rất quan trọng. Người bệnh cũng cần uống đủ nước để duy trì độ ẩm cho da [2].
• Người thân có thể giúp gì trong quá trình phục hồi vận động? Người thân có thể hỗ trợ người bệnh thay đổi tư thế thường xuyên, giúp thực hiện các bài tập vật lý trị liệu theo hướng dẫn, động viên và khuyến khích người bệnh vận động, đồng thời theo dõi các dấu hiệu bất thường và báo cho nhân viên y tế [4].
• Có cần dùng thuốc đặc biệt để phòng ngừa loét tỳ đè không? Không có thuốc đặc hiệu để phòng ngừa loét tỳ đè. Việc phòng ngừa chủ yếu dựa vào chăm sóc da, thay đổi tư thế, dinh dưỡng hợp lý và sử dụng các dụng cụ hỗ trợ [2, 4]. Kháng sinh chỉ được dùng khi có nhiễm trùng [2].

13. Tài liệu tham khảo

• [1] Hommel, A., & Santy-Tomlinson, J. (2018). Pressure Injury Prevention and Wound Management. NCBI Bookshelf. Truy cập: 2026-01-31.
• [2] Zaidi, S. R. H., & Sharma, S. (2024). Pressure Ulcer. StatPearls - NCBI Bookshelf. Truy cập: 2026-01-31.
• [3] Peterson, A., Fraix, M. P., & Agrawal, D. K. (2025). Preventing pressure injuries in individuals with impaired mobility: Best practices and future directions. PMC. Truy cập: 2026-01-31.
• [4] Gould, L. J., et al. (2023). WHS Guidelines for the Treatment of Pressure Ulcers – 2023 update. PMC. Truy cập: 2026-01-31.
• [5] Mondragon, N., & Zito, P. M. (2024). Pressure Injury. StatPearls - NCBI Bookshelf. Truy cập: 2026-01-31.
• [6] National Clinical Guideline Centre (UK). (2014). Pressure ulcer treatment. NCBI Bookshelf. Truy cập: 2026-01-31.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.