Tư thế nên và không nên sau thay khớp háng nhân tạo

Phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo (Total Hip Arthroplasty - THA) là một trong những phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh thoái hóa khớp háng giai đoạn cuối, giúp giảm đau và cải thiện chức năng vận động. Tuy nhiên, để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra tốt đẹp và giảm thiểu nguy cơ biến chứng, đặc biệt là trật khớp, việc tuân thủ các tư thế đúng và tránh các tư thế không nên sau phẫu thuật là vô cùng quan trọng [1].

1. Các tư thế nên thực hiện

Việc duy trì các tư thế đúng giúp bảo vệ khớp háng mới và thúc đẩy quá trình lành vết thương.

1.1. Khi nằm

Nằm ngửa: Đây là tư thế an toàn nhất sau phẫu thuật thay khớp háng, đặc biệt trong 6 tuần đầu [1].
Sử dụng gối chèn: Đặt một chiếc gối giữa hai chân khi nằm ngửa hoặc nằm nghiêng (sau khi được bác sĩ cho phép) để giữ cho chân không bị khép vào trong hoặc xoay quá mức, giúp duy trì sự thẳng hàng của khớp háng [1].
Nằm nghiêng: Chỉ nên nằm nghiêng về phía bên không phẫu thuật sau khi có sự đồng ý của bác sĩ và phải đặt một chiếc gối dày giữa hai chân để giữ cho khớp háng được căn chỉnh đúng [1].

1.2. Khi ngồi

Ghế có tay vịn và độ cao phù hợp: Chọn ghế có độ cao sao cho hông cao hơn đầu gối một chút để tránh gập khớp háng quá 90 độ [1]. Tay vịn sẽ hỗ trợ việc đứng lên và ngồi xuống dễ dàng hơn.
Giữ lưng thẳng: Ngồi thẳng lưng và tránh nghiêng người về phía trước quá mức.
Chân đặt trên sàn: Đảm bảo cả hai bàn chân chạm sàn và không bắt chéo chân [1].

1.3. Khi đứng và đi lại

Sử dụng dụng cụ hỗ trợ: Trong giai đoạn đầu, nên sử dụng nạng hoặc khung tập đi theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu để giữ thăng bằng và giảm tải trọng lên khớp háng [1].
Bước đi chậm rãi, cẩn thận: Tránh các động tác xoay người đột ngột hoặc bước đi quá nhanh.
Tránh vặn người: Khi xoay người, hãy di chuyển cả hai chân thay vì chỉ xoay thân trên để tránh tạo áp lực lên khớp háng [1].

2. Các tư thế nên tránh

Các tư thế sau có thể làm tăng nguy cơ trật khớp háng, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật.

2.1. Tránh gập khớp háng quá 90 độ

Đây là một trong những quy tắc quan trọng nhất. Tránh các hành động như cúi gập người sâu, nhặt đồ vật dưới sàn, ngồi xổm hoặc ngồi trên ghế quá thấp [1].

2.2. Tránh khép háng hoặc bắt chéo chân

Không nên bắt chéo chân khi ngồi hoặc nằm, và tránh khép chân quá mức, vì điều này có thể gây trật khớp [1].

2.3. Tránh xoay khớp háng vào trong

Hạn chế xoay bàn chân và đầu gối vào trong, đặc biệt khi háng đang gập. Đối với người bệnh được phẫu thuật bằng phương pháp tiếp cận sau, cần đặc biệt lưu ý tránh kết hợp gập háng, khép háng và xoay trong [1].

3. Các hoạt động hàng ngày cần lưu ý

3.1. Mặc quần áo và đi giày

Sử dụng các dụng cụ hỗ trợ như cây gắp đồ, que mắc áo hoặc vớ dài để tránh phải gập người quá mức [1]. Ngồi trên ghế cao khi mặc quần áo và đi giày.

3.2. Tắm rửa

Sử dụng ghế tắm hoặc băng ghế trong phòng tắm để tránh trượt ngã và giữ tư thế an toàn. Sử dụng vòi sen cầm tay thay vì cúi người vào bồn tắm [1].

3.3. Quan hệ tình dục

Người bệnh nên thảo luận với bác sĩ về thời điểm an toàn để quay lại hoạt động tình dục và các tư thế an toàn được khuyến nghị, thường là sau vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào quá trình hồi phục cá nhân.

4. Lời khuyên chung và tầm quan trọng của việc tuân thủ

Tuân thủ hướng dẫn y tế: Luôn tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật và kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Các khuyến nghị có thể thay đổi tùy thuộc vào phương pháp phẫu thuật (tiếp cận trước, sau, hoặc bên) và tình trạng hồi phục cá nhân [1].
Giáo dục người bệnh: Việc giáo dục người bệnh trước và sau phẫu thuật về các tư thế an toàn và hoạt động cần tránh là rất quan trọng để giảm nguy cơ trật khớp [1].
Kiên nhẫn và thực hành: Quá trình hồi phục cần thời gian và sự kiên nhẫn. Thực hành đều đặn các bài tập và tư thế đúng sẽ giúp tăng cường cơ bắp xung quanh khớp háng và cải thiện sự ổn định.
Thiết bị hỗ trợ: Sử dụng các thiết bị hỗ trợ như gối kê chân, ghế nâng toilet, và dụng cụ gắp đồ có thể giúp người bệnh duy trì các tư thế an toàn và tăng tính độc lập [1].

Mặc dù một số nghiên cứu gần đây cho thấy việc tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa trật khớp có thể không cần thiết trong mọi trường hợp, đặc biệt đối với phương pháp phẫu thuật tiếp cận trước, nhưng việc duy trì các tư thế an toàn vẫn được khuyến nghị rộng rãi để giảm thiểu rủi ro, đặc biệt trong 6 tuần đầu sau phẫu thuật [2, 3]. Các quyết định về việc nới lỏng các hạn chế nên được đưa ra bởi đội ngũ y tế dựa trên đánh giá cá nhân của từng người bệnh.

5. Tài liệu tham khảo

[1] Deak, N., & Varacallo, M. A. (2023). Hip Precautions. StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537031/. Truy cập: 2025-12-14.
[2] KORFITSEN, C. B., MIKKELSEN, L. R., MIKKELSEN, M. L., ROHDE, J. F., HOLM, P. M., TARP, S., CARLSEN, H. F., BIRKEFOSS, K., JAKOBSEN, T., POULSEN, E., LEONHARDT, J. S., OVERGAARD, S., & MECHLENBURG, I. (2023). Hip precautions after posterior-approach total hip arthroplasty among patients with primary hip osteoarthritis do not influence early recovery: a systematic review and meta-analysis of randomized and non-randomized studies with 8,835 patients. Acta Orthopaedica, 94, 141–151. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10087740/. Truy cập: 2025-12-14.
[3] Barnsley, L., Barnsley, L., & Page, R. (2015). Are Hip Precautions Necessary Post Total Hip Arthroplasty? A Systematic Review. Geriatric Orthopaedic Surgery & Rehabilitation, 6(3), 230–235. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4536510/. Truy cập: 2025-12-14.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.