Xét nghiệm thận trước CT cản quang: Lá chắn an toàn bạn cần biết

1. Khi nào cần xét nghiệm chức năng thận trước chụp CT có tiêm thuốc cản quang?

Thuốc cản quang iod được sử dụng trong nhiều khảo sát CT để làm rõ mạch máu, cơ quan và tổn thương. Phần lớn người bệnh có thể sử dụng thuốc cản quang an toàn. Tuy nhiên, ở một số người có chức năng thận suy giảm, bác sĩ cần đánh giá kỹ hơn trước khi tiêm thuốc. Không phải tất cả người bệnh đều cần xét nghiệm chức năng thận trước mỗi lần chụp CT có tiêm thuốc cản quang. Việc xét nghiệm thường được thực hiện khi người bệnh có các yếu tố nguy cơ hoặc theo quy trình của cơ sở y tế.

2. Những ai cần được lưu ý về chức năng thận trước khi tiêm thuốc cản quang?

Yếu tố nguy cơ quan trọng nhất đối với tổn thương thận do thuốc cản quang là suy giảm chức năng thận nặng từ trước, đặc biệt ở người có eGFR dưới 30 mL/phút/1,73 m² hoặc đang có tổn thương thận cấp. Bác sĩ hoặc nhân viên y tế có thể hỏi về:

Tiền sử bệnh thận: bệnh thận mạn, từng bị tổn thương thận cấp, phẫu thuật hoặc can thiệp ở thận, ghép thận
Đang lọc máu hoặc đã được thông báo chức năng thận suy giảm.
Đái tháo đường: có thể được sử dụng như một yếu tố bổ sung trong sàng lọc chức năng thận.
Các tình trạng lâm sàng có thể ảnh hưởng đến thận như mất nước, tụt huyết áp hoặc bệnh nặng.
Tuổi cao, tăng huyết áp, bệnh tim mạch và một số thuốc đã được đề xuất là các yếu tố liên quan, nhưng không phải tất cả đều được chứng minh là yếu tố nguy cơ độc lập của tổn thương thận do thuốc cản quang.

Vì vậy, bác sĩ sẽ đánh giá tổng thể thay vì chỉ dựa vào một yếu tố riêng lẻ.

2.1. Xét nghiệm chức năng thận gồm những gì?

Hai thông số thường được sử dụng là creatinine máu và eGFR.

Creatinine là chất thải được tạo ra trong cơ thể và được thận đào thải. Nồng độ creatinine máu có thể thay đổi khi chức năng thận suy giảm.
eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate) là mức lọc cầu thận ước tính, được tính dựa trên creatinine cùng một số thông tin của người bệnh. eGFR phản ánh chức năng lọc của thận tốt hơn việc chỉ nhìn vào giá trị creatinine đơn thuần. Ở người có chức năng thận ổn định, các nghiên cứu hiện nay cho thấy thuốc cản quang iod đường tĩnh mạch không phải là yếu tố gây độc thận độc lập khi eGFR ≥45 mL/phút/1,73 m², và nguy cơ ở nhóm eGFR 30–44 mL/phút/1,73 m² cũng thấp hơn nhiều so với quan niệm trước đây. Nguy cơ cần được quan tâm nhất ở nhóm eGFR dưới 30 mL/phút/1,73 m².

2.2. Vì sao cần đánh giá chức năng thận ở người có nguy cơ?

Tổn thương thận cấp xảy ra sau khi sử dụng thuốc cản quang được gọi là tổn thương thận cấp liên quan đến thuốc cản quang (CA-AKI). Chỉ khi có bằng chứng cho thấy chính thuốc cản quang là nguyên nhân mới gọi là tổn thương thận cấp do thuốc cản quang (CI-AKI). Sự phân biệt này quan trọng vì nhiều trường hợp tăng creatinine sau chụp CT có thể liên quan đến bệnh nền, nhiễm trùng, mất nước, huyết động không ổn định hoặc các nguyên nhân khác chứ không nhất thiết do thuốc cản quang. Tổn thương thận cấp thường không gây triệu chứng đặc hiệu ngay từ đầu. Khi cần theo dõi, bác sĩ có thể kiểm tra creatinine và chức năng thận sau chụp.

Tuy nhiên, không cần xét nghiệm lại chức năng thận thường quy cho tất cả người bệnh sau khi tiêm thuốc cản quang. Việc biết trước người bệnh có suy thận nặng hoặc tổn thương thận cấp giúp bác sĩ cân nhắc lợi ích – nguy cơ và lựa chọn phương án phù hợp. Không có một ngưỡng creatinine hoặc eGFR nào mà trên hoặc dưới đó thuốc cản quang bị cấm tuyệt đối trong mọi tình huống; quyết định vẫn phụ thuộc vào mức độ cần thiết của khảo sát.

2.3. Làm gì để giảm nguy cơ cho thận?

Người bệnh nên:

Thông báo tiền sử bệnh thận, tổn thương thận cấp, lọc máu hoặc ghép thận cho bác sĩ và nhân viên y tế.
Mang theo kết quả creatinine hoặc eGFR gần nhất nếu đã từng được xét nghiệm.
Thông báo các thuốc đang sử dụng, đặc biệt khi đang điều trị đái tháo đường hoặc bệnh thận.
Duy trì tình trạng đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ nếu không có chỉ định hạn chế dịch.
Ở người đang có tổn thương thận cấp hoặc eGFR dưới 30 mL/phút/1,73 m², bác sĩ có thể chỉ định bù dịch tĩnh mạch bằng dung dịch đẳng trương nếu phù hợp. Cần cân nhắc nguy cơ quá tải dịch ở người suy tim hoặc các tình trạng dễ tăng thể tích tuần hoàn.

Người đang dùng metformin cần lưu ý gì?

Metformin không làm tăng nguy cơ tổn thương thận do thuốc cản quang. Ở người không có tổn thương thận cấp và eGFR ≥30 mL/phút/1,73 m², ACR không yêu cầu ngừng metformin trước hoặc sau khi tiêm thuốc cản quang iod đường tĩnh mạch. Nếu người bệnh đang có tổn thương thận cấp hoặc eGFR dưới 30 mL/phút/1,73 m², metformin thường được tạm ngừng tại thời điểm chụp và trong 48 giờ sau đó theo hướng dẫn của bác sĩ, sau đó sử dụng lại khi chức năng thận đã được đánh giá phù hợp.

3. Câu hỏi thường gặp

Xét nghiệm chức năng thận có bắt buộc trước mọi lần chụp CT có tiêm thuốc không? Không phải tất cả. Nhân viên y tế sẽ sàng lọc các yếu tố nguy cơ. Người có tiền sử bệnh thận là nhóm đặc biệt cần được đánh giá; đái tháo đường có thể là một yếu tố bổ sung để quyết định có cần xét nghiệm hay không.
Nếu eGFR thấp thì có chụp CT có tiêm thuốc cản quang được không? Có thể. Suy giảm chức năng thận không phải là chống chỉ định tuyệt đối. Nếu eGFR dưới 30 mL/phút/1,73 m² hoặc đang có tổn thương thận cấp, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lợi ích – nguy cơ và các phương án thay thế trước khi quyết định.
Sau khi chụp có cần uống thật nhiều nước để “thải thuốc” không? Không cần cố uống một lượng nước quá lớn. Người bệnh nên duy trì lượng dịch phù hợp theo hướng dẫn. Đặc biệt, người suy tim, suy thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch không nên tự ý uống nhiều nước.
Sau khi chụp có cần xét nghiệm lại creatinine không? Không cần thường quy ở tất cả người bệnh. Việc xét nghiệm lại được cân nhắc ở người có nguy cơ cao hoặc khi có chỉ định lâm sàng.
Chức năng thận kém có nghĩa là nên chụp CT không tiêm thuốc thay thế? Không nhất thiết. CT có tiêm thuốc có thể cung cấp những thông tin chẩn đoán quan trọng mà CT không tiêm thuốc không thể thay thế. Bác sĩ sẽ cân nhắc giữa lợi ích của khảo sát, nguy cơ đối với thận và các phương pháp hình ảnh thay thế nếu có.

4. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn: CN. Võ Nguyễn Thúy An. Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Tài liệu tham khảo:

[1] K Modi (2023). Contrast-Induced Nephropathy. StatPearls - NCBI Bookshelf. Truy cập: 2025-11-05.
[2] NMA Mohammed (2013). Contrast-induced Nephropathy. PMC. Truy cập: 2025-11-05.
[3] R Pranata (2023). Prevention of Contrast-induced Nephropathy in Patients. PMC. Truy cập: 2025-11-05.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.