Giải pháp nào cho người lớn tuổi bị táo bón? Nguyên nhân và 6 cách cải thiện

Tác giả: BSCKII. Trần Thảo Tuyết Tâm — Phòng khám Y học Gia đình, Khoa Khám Bệnh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM; Giảng viên Trung tâm Bác sĩ Gia đình, Đại học Y Dược TP.HCM.

Táo bón là tình trạng rất thường gặp ở người lớn tuổi. Không chỉ gây khó chịu, táo bón kéo dài còn làm tăng nguy cơ trĩ, nứt hậu môn, sa trực tràng và tắc phân. Tuy nhiên, đa số trường hợp có thể cải thiện nếu xác định đúng nguyên nhân và điều chỉnh lối sống phù hợp.

1. Khi nào được xem là táo bón?

Không chỉ là đi tiêu ít, người bệnh được xem là táo bón khi có một hoặc nhiều biểu hiện sau:

Đi tiêu dưới 3 lần mỗi tuần.
Phân khô, cứng, phải rặn nhiều.
Cảm giác đi chưa hết hoặc khó tống phân.

2. Vì sao người lớn tuổi dễ bị táo bón?

Táo bón ở người cao tuổi thường do nhiều nguyên nhân phối hợp: thay đổi do tuổi tác, chế độ ăn uống, thuốc đang dùng và các bệnh mạn tính đi kèm:

Nhóm nguyên nhân	Cụ thể
Thay đổi do tuổi tác	Nhu động ruột giảm theo tuổi, đặc biệt ở người ít vận động hoặc nằm lâu
Chế độ ăn uống	Ăn ít chất xơ do khó nhai nuốt; uống không đủ nước
Thuốc đang sử dụng	Tác dụng phụ của một số thuốc như opioid, sắt, canxi, thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị Parkinson...
Bệnh mạn tính	Đái tháo đường, suy giáp, Parkinson hoặc bệnh lý đại trực tràng

3. Khi nào cần đi khám?

Cần khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:

Táo bón mới xuất hiện.
Có máu trong phân hoặc chảy máu hậu môn.
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Đau bụng nhiều, sốt.
Thiếu máu hoặc mệt mỏi kéo dài.
Táo bón trên 3 tuần không cải thiện.
Tiền sử gia đình có ung thư đại trực tràng hoặc bệnh viêm ruột.

4. Làm gì để cải thiện táo bón?

Có 6 giải pháp chính: ăn đủ chất xơ, uống đủ nước, tập thói quen đi tiêu, vận động hằng ngày, rà soát thuốc đang sử dụng và dùng thuốc nhuận tràng đúng cách theo hướng dẫn của bác sĩ.

4.1. Ăn đủ chất xơ

Tăng rau xanh, trái cây, yến mạch, đậu, khoai lang, gạo lứt... giúp làm mềm phân và tăng nhu động ruột.

4.2. Uống đủ nước

Nếu không có chống chỉ định như suy tim, suy thận nặng, nên uống khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày. Tăng chất xơ nhưng uống ít nước có thể làm táo bón nặng hơn.

4.3. Tập thói quen đi tiêu

Không nhịn đi tiêu. Nên đi tiêu sau bữa sáng 20–30 phút vì đây là thời điểm phản xạ đại tràng hoạt động tốt nhất.

4.4. Vận động hằng ngày

Đi bộ, dưỡng sinh hoặc các bài tập phù hợp giúp kích thích nhu động ruột. Người hạn chế đi lại vẫn nên tập vận động trên giường theo hướng dẫn.

4.5. Rà soát thuốc đang sử dụng

Không tự ý ngừng thuốc điều trị. Nếu nghi ngờ thuốc gây táo bón, hãy trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh.

4.6. Dùng thuốc đúng cách

Có nhiều nhóm thuốc giúp cải thiện tình trạng táo bón. Tuy nhiên, chỉ nên sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ:

Nhóm thuốc	Cơ chế	Ưu điểm	Lưu ý
Thuốc nhuận tràng thẩm thấu	Hút nước, giúp phân mềm, tăng khối lượng và dễ dàng tống phân ra ngoài	Ít tác dụng phụ, ít gây lệ thuộc; có thể dùng cho táo bón mạn tính ở người lớn tuổi	Cần sử dụng đủ thời gian để phát huy được hiệu quả. Có thể gây đầy hơi, đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy.
Thuốc tạo khối (nhóm chất xơ)	Làm tăng thể tích khối phân, đồng thời hấp thu nước, từ đó giúp đi tiêu dễ dàng hơn	Độ an toàn cao	Hiệu quả khá chậm; cần uống nhiều nước để thuốc phát huy tối đa hiệu quả
Thuốc kích thích nhu động ruột	Kích thích trực tiếp niêm mạc đại tràng gây tăng co bóp, đẩy phân ra ngoài	Tác dụng nhanh	Chỉ sử dụng ngắn hạn do có khả năng gây lệ thuộc thuốc; cũng gây đau bụng vì cơ chế co bóp đại tràng
Thuốc đặt hậu môn hoặc thụt tháo	Được đưa trực tiếp vào trực tràng, gây kích thích đi tiêu	Hiệu quả nhanh	Gây kích ứng trực tràng, có thể làm tổn thương hậu môn và có thể gây đi tiêu phụ thuộc bơm thụt nếu dùng quá thường xuyên

5. Ý chính cần nhớ

Táo bón không phải là hậu quả tất yếu của tuổi già. Điều trị hiệu quả cần kết hợp chế độ ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước, vận động, tập thói quen đi tiêu và sử dụng thuốc đúng chỉ định. Nếu táo bón kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy đến khám bác sĩ để tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp.

6. Câu hỏi thường gặp

Ăn nhiều chất xơ có làm táo bón nặng hơn không? Có thể, nếu không uống đủ nước. Tăng chất xơ nhưng uống ít nước có thể làm táo bón nặng hơn. Vì vậy nên tăng rau xanh, trái cây, yến mạch, đậu, khoai lang, gạo lứt song song với uống khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày, trừ khi có chống chỉ định như suy tim hoặc suy thận nặng.
Người lớn tuổi nên đi tiêu vào thời điểm nào trong ngày? Nên tập thói quen đi tiêu sau bữa sáng khoảng 20–30 phút, vì đây là thời điểm phản xạ đại tràng hoạt động tốt nhất. Quan trọng không kém là không nhịn đi tiêu khi có cảm giác muốn đi.
Người lớn tuổi ít đi lại thì cải thiện táo bón bằng cách nào? Vận động giúp kích thích nhu động ruột, nên người hạn chế đi lại vẫn nên tập vận động trên giường theo hướng dẫn. Với người còn đi lại được, đi bộ, dưỡng sinh hoặc các bài tập phù hợp với sức khỏe đều có ích.
Nghi ngờ thuốc đang uống gây táo bón thì phải làm sao? Không tự ý ngừng thuốc điều trị. Một số thuốc như opioid, sắt, canxi, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc điều trị Parkinson có thể gây táo bón. Hãy trao đổi với bác sĩ để được rà soát và điều chỉnh phù hợp.
Có nên dùng thuốc thụt tháo hoặc thuốc đặt hậu môn thường xuyên không? Không nên. Nhóm này có hiệu quả nhanh nhưng gây kích ứng trực tràng, có thể làm tổn thương hậu môn và có thể khiến việc đi tiêu trở nên phụ thuộc vào bơm thụt nếu dùng quá thường xuyên. Chỉ dùng theo hướng dẫn của bác sĩ.

7. Tài liệu tham khảo

Wald, A. (2025, February 26). Constipation in adults: The basics. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/constipation-in-adults-the-basics truy cập 6/8/2026
Wald, A., & Rao, S. S. C. (2025, May 19). Etiology and evaluation of chronic constipation in adults. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/etiology-and-evaluation-of-chronic-constipation-in-adults truy cập 6/8/2026
Wald, A., & Rao, S. S. C. (2026, March 23). Management of chronic constipation in adults. UpToDate. https://www.uptodate.com/contents/management-of-chronic-constipation-in-adults truy cập 6/8/2026

Nội dung này được phát triển bởi Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, với sự đồng hành của Abbott Việt Nam (VN-26-5441)

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.