Dẫn lưu vết mổ sau thay khớp háng, khớp gối: Khi nào cần, khi nào không?

Phẫu thuật thay khớp háng và khớp gối là những can thiệp quan trọng giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho hàng triệu người bệnh mắc các bệnh lý về khớp. Một trong những vấn đề được quan tâm sau mổ là việc sử dụng dẫn lưu vết mổ. Quyết định này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình hồi phục mà còn liên quan đến nguy cơ biến chứng, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên bằng chứng khoa học và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Bài viết này của Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về sự cần thiết của dẫn lưu vết mổ sau thay khớp háng và khớp gối, dựa trên các nghiên cứu y học hiện đại.

1. Giới thiệu về phẫu thuật thay khớp háng và khớp gối

Phẫu thuật thay khớp háng và khớp gối là hai trong số các phẫu thuật chỉnh hình phổ biến nhất hiện nay, nhằm thay thế các khớp bị tổn thương nặng bằng khớp nhân tạo. Các phẫu thuật này giúp giảm đau, phục hồi chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh [1].

1.1. Phẫu thuật thay khớp háng

Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần là thủ thuật thay thế chỏm xương đùi và ổ cối bằng các thành phần nhân tạo. Đây là giải pháp hiệu quả cho các trường hợp thoái hóa khớp háng nặng, hoại tử chỏm xương đùi, viêm khớp dạng thấp hoặc sau chấn thương [1].

1.2. Phẫu thuật thay khớp gối

Phẫu thuật thay khớp gối toàn phần liên quan đến việc thay thế bề mặt khớp bị hư hỏng ở đầu xương đùi, đầu xương chày và mặt sau xương bánh chè bằng các thành phần nhân tạo. Phẫu thuật này thường được chỉ định cho người bệnh thoái hóa khớp gối nghiêm trọng hoặc viêm khớp dạng thấp gây đau đớn và hạn chế vận động đáng kể [2].

2. Mục đích truyền thống của dẫn lưu vết mổ

Trong nhiều thập kỷ, dẫn lưu vết mổ đã được sử dụng như một quy trình thường quy sau các phẫu thuật chỉnh hình lớn như thay khớp háng và khớp gối. Mục đích chính của việc này là để loại bỏ dịch và máu tụ tại vị trí phẫu thuật, với hy vọng giảm thiểu các biến chứng hậu phẫu [1].

2.1. Giảm tụ máu và dịch

Theo lý thuyết truyền thống, việc đặt ống dẫn lưu giúp hút bỏ máu và dịch thừa tích tụ trong khoang mổ, ngăn ngừa sự hình thành khối máu tụ (hematoma) [1]. Khối máu tụ lớn có thể gây áp lực lên các mô xung quanh, dẫn đến đau, sưng và cản trở quá trình lành vết mổ.

2.2. Giảm nguy cơ nhiễm trùng và sưng nề

Người ta tin rằng việc loại bỏ dịch và máu tụ sẽ làm giảm môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, từ đó giảm nguy cơ nhiễm trùng vết mổ [2]. Đồng thời, việc giảm tích tụ dịch cũng được cho là giúp giảm sưng nề, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc phục hồi chức năng khớp sau mổ.

3. Dẫn lưu vết mổ: Khi nào được cân nhắc?

Mặc dù xu hướng hiện tại đang dần giảm bớt việc sử dụng dẫn lưu thường quy, vẫn có những trường hợp mà việc đặt ống dẫn lưu có thể được cân nhắc để tối ưu hóa kết quả phẫu thuật và quản lý rủi ro.

3.1. Các trường hợp có nguy cơ cao (dự kiến chảy máu nhiều)

Trong một số tình huống lâm sàng, bác sĩ phẫu thuật có thể dự đoán nguy cơ chảy máu nhiều hơn bình thường, chẳng hạn như ở người bệnh có rối loạn đông máu, đang sử dụng thuốc chống đông, hoặc trong các ca phẫu thuật phức tạp hơn. Trong những trường hợp này, dẫn lưu có thể được xem xét để kiểm soát chảy máu và giảm nguy cơ hình thành khối máu tụ lớn [1].

3.2. Lợi ích tiềm năng (giảm nhu cầu thay băng nhiều lần)

Đối với một số người bệnh, việc có dẫn lưu có thể giúp giảm lượng dịch thấm ra ngoài vết mổ, từ đó giảm tần suất thay băng và giữ cho vết mổ khô ráo hơn, mang lại cảm giác thoải mái hơn cho người bệnh và giảm công sức chăm sóc [2].

4. Dẫn lưu vết mổ: Khi nào không cần thiết?

Các bằng chứng khoa học gần đây đã đưa ra một cái nhìn khác về sự cần thiết của dẫn lưu vết mổ sau thay khớp háng và khớp gối, cho thấy việc sử dụng dẫn lưu thường quy có thể không mang lại lợi ích rõ ràng và thậm chí còn liên quan đến một số bất lợi.

4.1. Bằng chứng khoa học hiện tại về không cần thiết dẫn lưu thường quy

Một phân tích tổng hợp các đánh giá hệ thống vào năm 2021 đã đánh giá các bằng chứng tốt nhất hiện có về việc sử dụng dẫn lưu sau thay khớp háng và khớp gối nguyên phát [1]. Kết quả nghiên cứu cho thấy không có đủ bằng chứng để khẳng định sự cần thiết và lợi ích của dẫn lưu hút kín sau cả THA và TKA. Cụ thể:

• Đối với thay khớp háng: Một đánh giá chất lượng cao kết luận rằng việc sử dụng dẫn lưu hút kín có cả đặc điểm lợi ích và bất lợi. Nó có thể giảm các biến chứng liên quan đến vết thương, giảm nhu cầu phẫu thuật lại và khối máu tụ. Tuy nhiên, nó lại kéo dài thời gian nằm viện và thời gian phẫu thuật, tăng số lượng người bệnh cần truyền máu và lượng máu truyền trung bình [1].
• Đối với thay khớp gối: Một phân tích tổng hợp khác không tìm thấy sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ nhiễm trùng, mất máu, hình thành khối máu tụ, huyết khối tĩnh mạch sâu, điểm đau VAS sau mổ hoặc phạm vi chuyển động giữa nhóm có dẫn lưu và không dẫn lưu [2]. Kết luận là không có lợi ích hay bất lợi rõ ràng từ việc sử dụng dẫn lưu kín sau thay khớp gối nguyên phát [2].

Một nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng không có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ nhiễm trùng hoặc mất máu giữa hai nhóm (có và không có dẫn lưu). Hơn nữa, việc sử dụng dẫn lưu không làm giảm tỷ lệ hình thành khối máu tụ, huyết khối tĩnh mạch sâu, điểm đau sau phẫu thuật hoặc phạm vi chuyển động [2].

4.2. Các bất lợi tiềm tàng của việc dẫn lưu

Việc đặt ống dẫn lưu không chỉ không mang lại lợi ích rõ ràng trong nhiều trường hợp mà còn có thể gây ra một số bất lợi:

• Tăng nhu cầu truyền máu: Một số nghiên cứu cho thấy nhóm người bệnh có đặt dẫn lưu có thể có nhu cầu truyền máu cao hơn [1], [2]. Điều này có thể do dẫn lưu làm mất đi hiệu ứng chèn ép tự nhiên của khối máu tụ nhỏ, kích thích chảy máu thêm [2].
• Không giảm tỷ lệ nhiễm trùng vết mổ: Trái với suy nghĩ truyền thống, các bằng chứng hiện tại không cho thấy dẫn lưu làm giảm tỷ lệ nhiễm trùng vết mổ. Thậm chí, ống dẫn lưu có thể là một cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng ngược dòng [2].
• Không cải thiện chức năng hoặc giảm đau: Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc có dẫn lưu không ảnh hưởng đáng kể đến mức độ đau sau mổ hoặc khả năng phục hồi chức năng của khớp [2].
• Tăng thời gian nằm viện và chi phí: Việc có dẫn lưu có thể kéo dài thời gian người bệnh nằm viện và tăng chi phí điều trị do yêu cầu chăm sóc đặc biệt và theo dõi ống dẫn lưu [1].

5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định dẫn lưu

Quyết định có nên đặt dẫn lưu vết mổ hay không là một quyết định lâm sàng phức tạp, cần được cá thể hóa cho từng người bệnh và dựa trên nhiều yếu tố.

5.1. Yếu tố người bệnh (bệnh nền, tình trạng sức khỏe tổng thể)

Các yếu tố cá nhân của người bệnh như tuổi tác, các bệnh lý nền (đái tháo đường, bệnh tim mạch), tình trạng đông máu và sức khỏe tổng thể đều ảnh hưởng đến nguy cơ chảy máu và khả năng hồi phục. Người bệnh có nguy cơ chảy máu cao hơn hoặc khả năng lành vết thương kém có thể cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn.

5.2. Yếu tố phẫu thuật (kỹ thuật, đường mổ, thời gian phẫu thuật, kiểm soát cầm máu)

Kỹ thuật phẫu thuật, đường mổ, thời gian phẫu thuật và mức độ kiểm soát cầm máu trong quá trình mổ đều đóng vai trò quan trọng. Các kỹ thuật phẫu thuật hiện đại, ít xâm lấn và việc kiểm soát cầm máu hiệu quả trong mổ có thể làm giảm đáng kể lượng máu mất, từ đó giảm nhu cầu dẫn lưu.

5.3. Yếu tố dược lý (thuốc chống đông)

Người bệnh đang sử dụng thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu có nguy cơ chảy máu cao hơn. Trong những trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro của việc đặt dẫn lưu.

6. Quản lý vết mổ sau phẫu thuật thay khớp

Dù có hay không có dẫn lưu, việc quản lý vết mổ sau phẫu thuật thay khớp là rất quan trọng để đảm bảo quá trình lành thương diễn ra tốt đẹp và phòng ngừa biến chứng.

6.1. Phòng ngừa các biến chứng vết mổ

• Vệ sinh vết mổ: Giữ vết mổ sạch sẽ và khô ráo là ưu tiên hàng đầu. Thay băng đúng cách theo chỉ định của nhân viên y tế.
• Theo dõi dấu hiệu bất thường: Người bệnh và người nhà cần được hướng dẫn cách theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng (sưng, nóng, đỏ, đau, chảy mủ), chảy máu quá mức hoặc các biểu hiện khác của biến chứng.
• Vận động sớm: Vận động nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên viên vật lý trị liệu giúp cải thiện lưu thông máu, giảm sưng và thúc đẩy quá trình lành thương.

6.2. Các phương pháp quản lý không phẫu thuật cho vết mổ chảy dịch kéo dài

Trong trường hợp vết mổ có dịch chảy kéo dài mà không cần can thiệp phẫu thuật, các biện pháp sau có thể được áp dụng:

• Băng ép: Sử dụng băng ép nhẹ nhàng có thể giúp kiểm soát sưng và dịch.
• Nghỉ ngơi và nâng cao chi: Giúp giảm sưng và áp lực tại vết mổ.
• Theo dõi chặt chẽ: Đánh giá định kỳ lượng dịch, màu sắc và các dấu hiệu nhiễm trùng để có biện pháp xử lý kịp thời.

6.3. Khi nào cần can thiệp phẫu thuật cho vết mổ chảy dịch kéo dài

Nếu tình trạng chảy dịch kéo dài kèm theo các dấu hiệu nhiễm trùng, hình thành khối máu tụ lớn gây chèn ép, hoặc có bằng chứng về sự cố định kém của khớp nhân tạo, bác sĩ có thể cần cân nhắc can thiệp phẫu thuật để làm sạch vết mổ, dẫn lưu ổ nhiễm trùng hoặc xử lý các vấn đề khác.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Dẫn lưu vết mổ có làm giảm đau sau phẫu thuật không? Các nghiên cứu tổng hợp không tìm thấy bằng chứng rõ ràng cho thấy dẫn lưu vết mổ làm giảm đáng kể mức độ đau sau phẫu thuật thay khớp háng hoặc khớp gối [1], [2].
• Dẫn lưu có giúp vết mổ nhanh lành hơn không? Không có bằng chứng thuyết phục cho thấy dẫn lưu vết mổ giúp vết mổ lành nhanh hơn. Thay vào đó, việc loại bỏ dịch có thể làm mất đi hiệu ứng chèn ép tự nhiên của cơ thể, có khả năng kéo dài thời gian chảy máu [2].
• Khi nào thì rút ống dẫn lưu? Thời điểm rút ống dẫn lưu thường dựa trên lượng dịch chảy ra trong 24 giờ. Bác sĩ sẽ quyết định thời điểm thích hợp, thường là khi lượng dịch giảm xuống mức an toàn.
• Chi phí cho việc dẫn lưu vết mổ có cao không? Việc sử dụng dẫn lưu vết mổ có thể làm tăng chi phí điều trị tổng thể do chi phí vật tư, thời gian nằm viện kéo dài và yêu cầu chăm sóc đặc biệt [1].
• Có phương pháp nào thay thế dẫn lưu để quản lý vết mổ không? Có, các phương pháp như kiểm soát cầm máu hiệu quả trong phẫu thuật, sử dụng thuốc chống tiêu sợi huyết (ví dụ: tranexamic acid), băng ép, và vận động sớm đều góp phần quản lý vết mổ và giảm biến chứng mà không cần đến dẫn lưu [1], [2].

8. Tài liệu tham khảo

• [1] Long, H., Li, Z., Xing, D., Ke, Y., & Lin, J. (2021). The usage of drainage after primary total hip or knee arthroplasty: best evidence selection and risk of bias considerations. BMC Musculoskelet Disord, 22, 1028. Truy cập: 2026-01-14.
• [2] Si, H. B., Yang, T. M., Zeng, Y., & Shen, B. (2016). No clear benefit or drawback to the use of closed drainage after primary total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskelet Disord, 17, 183. Truy cập: 2026-01-14.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.