“Chuyện tử tế” và Văn hoá tử tế UMC
Tôi được xem bộ phim tài liệu “Chuyện tử tế” (link xem phim trên youtube) của đạo diễn Trần Văn Thủy năm học lớp 12. Khi ấy, giáo viên bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi văn cấp quốc gia muốn chúng tôi xem bộ phim để hiểu về “nghệ sĩ”, trao dồi cảm xúc, trắc ẩn về con người và nhất là lối hành văn logic, mạch lạc của tác giả. Nhiều năm sau này, nội dung bộ phim vẫn ám ảnh tôi mãi, và thật tình cờ, cách đây đúng 10 năm (tháng 6/2006) khi tôi bắt đầu về làm việc tại Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (University Medical Center - UMC), trong buổi đào tạo văn hoá cho nhân viên mới, thầy BS CKII. Phan Bảo Khánh (nguyên trưởng phòng tổ chức cán bộ) cũng cho những nhân viên mới chúng tôi xem lại bộ phim này. Và sau 10 năm, hôm nay, trong Lễ kỷ niệm Ngày quốc tế điều dưỡng, hôm kia, 04/06/2026, UMC triển khai chương trình xây dựng Văn hóa tử tế theo mô hình Chăm sóc nhân văn của Viện Watson Caring Science Institute (WCSI).
Đạo diễn Trần Văn Thủy - người được mệnh danh là "đạo diễn phim tài liệu số một của Việt Nam" - sinh năm 1940 tại Nam Định. Chuyện tử tế ra đời năm 1985, là hiện tượng phim tài liệu của điện ảnh Việt Nam một thời. Phim là một tác phẩm phản ánh những suy nghĩ của Trần Văn Thủy về cuộc sống và xã hội thời bao cấp, khắc họa hình ảnh của những người nghèo khổ trong xã hội để tìm ra lời giải đáp cho câu hỏi: "Thế nào là sự tử tế?". Tác phẩm thể hiện ý chí độc lập của các nhà làm phim với tư cách là nghệ sĩ, công dân và một con người. Chuyện tử tế cũng từng bị cấm chiếu bởi nội dung gai góc, phê phán hiện thực xã hội. Sau khi được phát sóng năm 1987, phim đoạt giải Bồ Câu Bạc tại Liên hoan phim Quốc tế Leipzig năm 1992.
Chuyện tử tế mở đầu bằng hình ảnh đạo diễn Trần Văn Thủy cùng những đồng nghiệp thắp hương trước ngôi mộ nhà quay phim Đồng Xuân Thuyết nhân ngày giỗ đầu của anh. Trước khi qua đời vì căn bệnh ung thư, Đồng Xuân Thuyết đã đề nghị các bạn thực hiện một bộ phim tài liệu thực sự có ý nghĩa về tình thương yêu của loài người hoặc xuất phát từ nỗi đau nhân thế. Thuyết cũng đọc cho họ nghe một đoạn trích về tâm hồn con người trong cuốn tiểu thuyết Liên Xô Quy luật của muôn đời. Tiếp đó, bộ phim đi sâu vào câu hỏi: "Thế nào là sự tử tế?". Đạo diễn tìm câu trả lời thông qua nhiều thân phận, hoàn cảnh sống khác nhau: từ người thành phố bình thường tới những lao động lam lũ nơi thôn quê, thậm chí cả người bệnh phong bị xã hội xa lánh. Qua hành trình tìm lời giải đáp ấy, Trần Văn Thủy đã bộc lộ trăn trở trước cuộc sống khó khăn, thiếu đi sự tử tế giữa người với người. Phim chứa đựng cảnh đời của những cá thể ở đáy xã hội, trong đó nổi bật là một cậu bé chăn vịt vì lỡ để vịt phá ruộng hợp tác xã mà phải mang lý lịch xấu suốt đời; một giáo viên dạy Toán giỏi bỏ nghề đi bán rau kiếm sống; hay những cựu chiến binh từng chiến đấu dũng cảm lại làm xích lô hoặc sửa xe đạp để mưu sinh trong thời bình. Chuyện tử tế khép lại bằng hình ảnh đám tang Đồng Xuân Thuyết cùng những lời tâm sự của anh về mong muốn được tiếp tục sống để chứng kiến tác phẩm hoàn thành.
Tôi nhớ mãi lời bình trong phim: “"Tử tế vốn có trong mỗi con người, mỗi nhà, mỗi dòng họ, mỗi dân tộc. Hãy bền bỉ đánh thức sự tử tế, bởi thiếu nó thì một cộng đồng dù có nỗ lực tột bậc và chí hướng cao xa đến mấy thì cũng chỉ là những điều vớ vẩn. Hãy hướng con trẻ và cả người lớn đầu tiên vào việc học làm người – người tử tế trước khi mong muốn họ trở thành những người có quyền hành, giỏi giang, hoặc siêu phàm".
Trong nghề y, tử tế không phải là điều gì lớn lao hay xa vời. Đó có thể là một bác sĩ dành thêm vài phút để giải thích cho người bệnh hiểu rõ tình trạng của mình. Đó là một điều dưỡng nhẹ nhàng đỡ bệnh nhân ngồi dậy, kiên nhẫn trả lời những câu hỏi lặp đi lặp lại của người nhà. Đó cũng là một nhân viên hành chính nở nụ cười, hướng dẫn tận tình để người bệnh không phải loay hoay giữa những thủ tục phức tạp. Người bệnh đến bệnh viện không chỉ mang theo bệnh tật. Họ còn mang theo nỗi lo, sự bất an, đôi khi là nỗi sợ hãi trước ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Trong hoàn cảnh ấy, một lời động viên chân thành đôi khi có giá trị không kém một đơn thuốc. Một ánh mắt cảm thông có thể làm dịu đi sự căng thẳng của cả một gia đình. Khoa học chữa bệnh cho cơ thể, còn sự tử tế chữa lành tâm hồn.
Thực tế cho thấy, những xung đột giữa người bệnh và nhân viên y tế nhiều khi không xuất phát từ chuyên môn mà từ sự thiếu thấu hiểu trong giao tiếp. Người bệnh có thể chấp nhận việc phải chờ đợi nếu được giải thích rõ ràng. Họ có thể thông cảm với những khó khăn của bệnh viện nếu cảm nhận được sự tôn trọng. Chính vì vậy, tử tế không chỉ là một phẩm chất đạo đức mà còn là một năng lực nghề nghiệp quan trọng của mỗi nhân viên y tế. Đối với bác sĩ, tử tế là đặt lợi ích người bệnh lên trên hết, trung thực trong chuyên môn, không ngừng học tập để nâng cao năng lực điều trị. Đối với điều dưỡng, tử tế là sự tận tâm trong từng thao tác chăm sóc, là khả năng lắng nghe những điều nhỏ bé nhất của người bệnh. Đối với nhân viên hành chính, tử tế là thái độ phục vụ văn minh, chuyên nghiệp, xem mỗi người đến bệnh viện như một người thân cần được giúp đỡ. Mỗi vị trí đều có cách thể hiện khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: lấy con người làm trung tâm. Nhìn rộng hơn, văn hóa tử tế còn là nền tảng xây dựng thương hiệu và uy tín của một bệnh viện. Máy móc hiện đại có thể được đầu tư bằng tiền. Kỹ thuật cao có thể học hỏi từ các nền y học tiên tiến. Nhưng niềm tin của người bệnh chỉ được xây dựng từ những hành vi tử tế diễn ra mỗi ngày. Một bệnh viện thật sự lớn không chỉ bởi những thành tựu chuyên môn mà còn bởi sự nhân văn hiện diện trong từng hành lang, từng phòng bệnh và trong cách mỗi nhân viên đối xử với người bệnh.
“Chuyện tử tế” của Trần Văn Thủy nhắc chúng ta rằng xã hội sẽ tốt đẹp hơn khi mỗi người sống tử tế với nhau. Trong ngành y, điều đó còn mang ý nghĩa sâu sắc hơn: tử tế không chỉ là một lựa chọn, mà là bản chất của nghề nghiệp. Bởi đằng sau mỗi hồ sơ bệnh án là một con người; đằng sau mỗi ca điều trị là một số phận; và đằng sau mỗi hành động tử tế là một cơ hội để gieo thêm hy vọng cho cuộc đời. Có thể nói, trình độ chuyên môn làm nên một người thầy thuốc giỏi, nhưng chính sự tử tế mới làm nên một người thầy thuốc được người bệnh tin yêu và kính trọng. Đó cũng là một trong những giá trị bền vững của UMC.
ThS. Nguyễn Quang Duy - Trưởng Đơn vị Pháp chế và Kiểm toán nội bộ, Phòng Tổ chức cán bộ
Sài Gòn, 06/06/2026
