Dung dịch đường trước phẫu thuật: Giải đáp thắc mắc thường gặp

Nhiều bệnh nhân khi được yêu cầu uống dung dịch đường maltodextrin trước phẫu thuật thường có chung một băn khoăn: "Tại sao tôi phải uống cái này mà không nhịn đói như trước?". Đây là một thắc mắc hoàn toàn chính đáng. Bài viết này sẽ tổng hợp và giải đáp những câu hỏi phổ biến nhất liên quan đến việc sử dụng dung dịch đường maltodextrin, từ lý do y khoa đến cách thức thực hiện, giúp bạn hiểu rõ hơn về quy trình chuẩn bị trước mổ hiện đại và an toàn.

1. Dung dịch đường Maltodextrin là gì?

1.1. Maltodextrin là gì và có vai trò như thế nào?

Maltodextrin là một loại carbohydrate phức hợp, dễ tiêu hóa, được tạo ra từ tinh bột (thường là tinh bột ngô, gạo, khoai tây hoặc lúa mì) thông qua quá trình thủy phân một phần [2, 4]. Khác với đường đơn (glucose, fructose), maltodextrin được hấp thụ chậm hơn, cung cấp năng lượng ổn định mà không gây tăng đường huyết đột ngột [2, 4]. Trong y tế, maltodextrin được sử dụng rộng rãi như một nguồn năng lượng trong các sản phẩm dinh dưỡng, thực phẩm thể thao và đặc biệt là trong các phác đồ chuẩn bị trước phẫu thuật [1, 2].

Vai trò chính của maltodextrin trước phẫu thuật là cung cấp năng lượng cho cơ thể, giảm thiểu các tác động tiêu cực của việc nhịn ăn kéo dài và giúp bệnh nhân phục hồi nhanh hơn sau mổ [1, 2].

1.2. So sánh Maltodextrin với đường thông thường

Sự khác biệt chính giữa maltodextrin và đường thông thường (như đường glucose hoặc sucrose) nằm ở cấu trúc và cách cơ thể chuyển hóa chúng [4]. Đường thông thường là đường đơn hoặc đường đôi, được hấp thụ nhanh chóng và có thể gây tăng đường huyết đột ngột. Trong khi đó, maltodextrin là chuỗi carbohydrate dài hơn, cần thời gian để phân giải thành glucose trước khi được hấp thụ [4]. Điều này giúp cung cấp năng lượng bền vững hơn, tránh tình trạng "tụt đường" hoặc "sốc đường" [1, 4].

Một nghiên cứu so sánh hiệu quả của 50g maltodextrin và 50g glucose trước phẫu thuật cắt túi mật nội soi cho thấy nhóm dùng maltodextrin có mức tăng đường huyết sau mổ thấp hơn đáng kể so với nhóm dùng glucose [3]. Điều này cho thấy maltodextrin có khả năng kiểm soát đường huyết tốt hơn [3].

2. Tại sao cần uống dung dịch đường Maltodextrin trước phẫu thuật?

Việc uống dung dịch đường maltodextrin trước phẫu thuật là một phần quan trọng trong các phác đồ phục hồi tăng cường sau phẫu thuật (Enhanced Recovery After Surgery - ERAS) [1, 2]. Phương pháp này mang lại nhiều lợi ích đáng kể so với việc nhịn ăn truyền thống:

2.1. Giảm thời gian nhịn ăn và cảm giác khó chịu

Theo truyền thống, bệnh nhân phải nhịn ăn và uống trong nhiều giờ trước phẫu thuật để giảm nguy cơ hít sặc dịch dạ dày vào phổi [1, 5]. Tuy nhiên, việc nhịn ăn kéo dài gây ra nhiều khó chịu như đói, khát, mệt mỏi và lo âu [1, 2, 5]. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc uống dung dịch maltodextrin trước mổ giúp giảm đáng kể cảm giác đói, khát và mệt mỏi ở bệnh nhân [1, 2]. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên bệnh nhân phẫu thuật nội soi phụ khoa cho thấy nhóm uống dung dịch maltodextrin trước mổ có mức độ đói, khát và mệt mỏi thấp hơn đáng kể so với nhóm nhịn ăn truyền thống, cả trước và sau khi gây mê [1].

2.2. Ổn định đường huyết và cung cấp năng lượng

Phẫu thuật là một dạng stress cho cơ thể, có thể dẫn đến tình trạng kháng insulin và tăng đường huyết sau mổ [2]. Maltodextrin giúp cung cấp năng lượng cần thiết, duy trì đường huyết ổn định, giảm tình trạng kháng insulin và stress chuyển hóa do nhịn ăn gây ra [2, 4]. Việc cung cấp carbohydrate trước phẫu thuật giúp cơ thể chuyển từ trạng thái nhịn đói sang trạng thái được nuôi dưỡng, hỗ trợ quá trình trao đổi chất và phục hồi [2].

2.3. Giảm stress chuyển hóa và phản ứng viêm

Nhịn ăn kéo dài có thể kích hoạt phản ứng stress của cơ thể, dẫn đến tăng giải phóng hormone stress và các yếu tố gây viêm [2]. Bằng cách cung cấp năng lượng, maltodextrin giúp làm giảm phản ứng stress này, duy trì chức năng miễn dịch và giảm viêm, từ đó có thể cải thiện kết quả hậu phẫu [2, 4].

2.4. Hỗ trợ phục hồi chức năng ruột và giảm biến chứng

Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung carbohydrate trước mổ có thể giúp phục hồi chức năng đường ruột nhanh hơn, giảm nguy cơ liệt ruột sau mổ [2]. Ngoài ra, việc giảm stress chuyển hóa và cải thiện tình trạng dinh dưỡng cũng góp phần giảm các biến chứng sau phẫu thuật và rút ngắn thời gian nằm viện [2].

3. Có thể nhịn đói hoàn toàn thay vì uống Maltodextrin không?

3.1. Hạn chế của việc nhịn ăn truyền thống

Mặc dù việc nhịn ăn trước phẫu thuật đã là một quy tắc lâu đời nhằm ngăn ngừa hít sặc dịch dạ dày, nhưng các nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra nhiều hạn chế của phương pháp này [1, 2, 5]. Nhịn ăn kéo dài không chỉ gây khó chịu cho bệnh nhân (đói, khát, mệt mỏi, lo âu) mà còn có thể dẫn đến tình trạng mất nước, rối loạn điện giải và tăng nguy cơ kháng insulin sau phẫu thuật [1, 2, 5]. Tình trạng này có thể làm chậm quá trình phục hồi, tăng nguy cơ nhiễm trùng và kéo dài thời gian nằm viện [2].

3.2. Lợi ích vượt trội của phác đồ "nhịn ăn rút ngắn"

Các hướng dẫn hiện hành từ Hiệp hội Gây mê Hoa Kỳ (ASA) và các phác đồ ERAS đều khuyến nghị rút ngắn thời gian nhịn ăn, cho phép bệnh nhân uống các chất lỏng trong suốt (như dung dịch carbohydrate) cho đến 2 giờ trước phẫu thuật [1, 3, 5]. Phác đồ "nhịn ăn rút ngắn" với dung dịch maltodextrin đã được chứng minh là an toàn và hiệu quả, không làm tăng thể tích dịch dạ dày hay giảm độ pH dạ dày đến mức nguy hiểm [1, 4]. Điều này có nghĩa là nguy cơ hít sặc không tăng lên mà bệnh nhân lại nhận được nhiều lợi ích về sự thoải mái và tốc độ phục hồi [1, 4].

4. Hướng dẫn sử dụng dung dịch đường Maltodextrin đúng cách

4.1. Thời điểm và liều lượng sử dụng khuyến nghị

Thông thường, bệnh nhân sẽ được yêu cầu uống dung dịch maltodextrin theo một lịch trình cụ thể:

• Tối hôm trước phẫu thuật: Uống một lượng lớn hơn (ví dụ: 600-800ml dung dịch 12.5-15% maltodextrin) vào đêm trước phẫu thuật [2, 4]. Liều này giúp tăng dự trữ glycogen ở gan và chuẩn bị cơ thể cho phẫu thuật [2].
• 2-3 giờ trước gây mê: Uống một lượng nhỏ hơn (ví dụ: 300-400ml dung dịch 12.5-15% maltodextrin) khoảng 2-3 giờ trước thời điểm gây mê [1, 2, 4]. Điều này giúp duy trì đường huyết ổn định và giảm cảm giác khó chịu ngay trước mổ [1, 2]. Việc tuân thủ đúng thời điểm và liều lượng là rất quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả [1, 2].

4.2. Những trường hợp không nên sử dụng

Mặc dù an toàn với đa số bệnh nhân, dung dịch maltodextrin không phù hợp với tất cả mọi người. Các trường hợp chống chỉ định bao gồm [1, 2]:

• Bệnh nhân tiểu đường: Việc sử dụng carbohydrate có thể ảnh hưởng đến đường huyết và phản ứng insulin, cần được đánh giá cẩn thận và có thể loại trừ khỏi phác đồ này [1, 2].
• Béo phì nặng (BMI > 35 kg/m²): Bệnh nhân béo phì có thể có nguy cơ làm rỗng dạ dày chậm hơn và nguy cơ hít sặc cao hơn, nên cần thận trọng [1].
• Phụ nữ mang thai.
• Bệnh nhân trào ngược dạ dày thực quản (GERD) nặng.
• Bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật thực quản hoặc dạ dày.
• Tắc ruột hoặc các tình trạng ảnh hưởng đến nhu động ruột.
• Phẫu thuật cấp cứu.

4.3. Lưu ý quan trọng khi uống dung dịch

• Uống từ từ: Nên uống dung dịch maltodextrin từ từ trong khoảng 10-15 phút, không uống quá nhanh để tránh khó chịu đường tiêu hóa [1].
• Không thêm bất kỳ chất nào khác: Tuyệt đối không pha thêm đường, sữa, hoặc bất kỳ loại thực phẩm nào khác vào dung dịch, vì điều này có thể làm thay đổi tốc độ làm rỗng dạ dày và tăng nguy cơ hít sặc [5].
• Thông báo cho nhân viên y tế: Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng bất thường nào như buồn nôn, đầy bụng, hoặc không thể uống hết dung dịch, hãy thông báo ngay cho điều dưỡng hoặc bác sĩ [1].
• Tuân thủ hướng dẫn: Luôn tuân thủ tuyệt đối các hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ và điều dưỡng về thời gian và cách thức sử dụng dung dịch.

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Uống dung dịch này có gây tăng đường huyết nguy hiểm không? Không. Dung dịch đường maltodextrin được thiết kế để cung cấp năng lượng ổn định mà không gây tăng đường huyết đột ngột như đường đơn [2, 4]. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng dung dịch này an toàn và không làm tăng nguy cơ tăng đường huyết nguy hiểm ở bệnh nhân không mắc tiểu đường [1, 3]. Hơn nữa, nó giúp giảm tình trạng kháng insulin sau phẫu thuật [2].
• Nếu tôi không quen uống thì có lựa chọn nào khác không? Hiện tại, dung dịch maltodextrin là lựa chọn tối ưu và được khuyến nghị rộng rãi trong các phác đồ ERAS [2, 4]. Nếu bạn gặp khó khăn khi uống, hãy thông báo cho bác sĩ hoặc điều dưỡng. Họ có thể đưa ra lời khuyên hoặc xem xét các phương án khác nếu cần thiết, tuy nhiên, việc nhịn đói hoàn toàn có nhiều hạn chế hơn [1, 2].
• Tôi có thể uống các loại nước đường khác thay thế không? Không khuyến khích. Các loại nước đường thông thường hoặc nước ép trái cây có thể chứa các loại đường đơn giản (fructose, sucrose) hoặc chất xơ, có thể làm thay đổi tốc độ làm rỗng dạ dày, gây tăng đường huyết nhanh hoặc tăng nguy cơ hít sặc [5]. Dung dịch maltodextrin được pha chế chuyên biệt để đảm bảo an toàn và hiệu quả trước phẫu thuật [2, 4].
• Trẻ em có thể uống dung dịch đường Maltodextrin trước mổ không? Các hướng dẫn nhịn ăn trước mổ cho trẻ em cũng đã được cập nhật để cho phép uống chất lỏng trong suốt, bao gồm cả đồ uống carbohydrate, cho đến 2 giờ trước gây mê [5]. Tuy nhiên, liều lượng và loại dung dịch phải được chỉ định cụ thể bởi bác sĩ chuyên khoa nhi [5].
• Sau khi uống dung dịch đường, tôi có được ăn uống gì nữa không? Tuyệt đối không. Sau khi uống dung dịch đường maltodextrin theo hướng dẫn, bạn không được ăn hoặc uống bất kỳ thứ gì khác cho đến khi phẫu thuật hoàn tất và có chỉ định của bác sĩ. Việc này là để đảm bảo dạ dày rỗng hoàn toàn trước khi gây mê, giảm thiểu nguy cơ hít sặc [1, 5].

6. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn:

• Tư vấn chuyên môn: ThS ĐD. Nguyễn Kim Hải - Khoa Gây mê - Hồi sức, Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
• Ngày cập nhật: 2025-11-15

Tài liệu tham khảo:

• [1] Van Loi D, Thi Nguyet L, Thi Tuoi T, Dinh Trung N, Phuc Thanh N, Xuan Hung P (2025). Preoperative maltodextrin solution intake improves patient comfort in gynecological laparoscopic surgery: A randomized controlled trial. Medicine (Baltimore), 104(26):e43056. Truy cập: 2025-11-15.
• [2] Qin H, Ji J, Miao Y, Liu T, Zhao D, Jia Z, Jiang J, Liu J, Li Q, Ji X, Fu W, Lou D, Xia W, Li N (2022). Efficacy of the Oral Administration of Maltodextrin Fructose Before Major Abdominal Surgery: A Prospective, Multicenter Clinical Study. World J Surg, 46(9):2132–2140. Truy cập: 2025-11-15.
• [3] Kumararadhya GB, Swamy AHM, Shivaramu D, Jacob S, Archana KN, Vyshnavi S (2025). To Compare the Efficacy of Preoperative Oral 50 g of Maltodextrin versus 50 g of Glucose in Reducing Postoperative Nausea and Vomiting, in Patients Undergoing Laparoscopic Cholecystectomy under General Anesthesia: A Randomized Controlled Double-blind Study. Ann Afr Med, 24(4):864–869. Truy cập: 2025-11-15.
• [4] Zulkifli MF, Hashim MNM, Zahari Z, Wong MPK, Aziz SHSA, Yahya MM, Zainira WZ, Zakaria AD, Ramely R, Yen SJ, Othman MF (2023). The effect of pre-endoscopy maltodextrin beverage on gastric residual volume and patient’s well-being: a randomised controlled trial. Sci Rep, 13:20078. Truy cập: 2025-11-15.
• [5] Toms AS, Rai E (2019). Operative fasting guidelines and postoperative feeding in paediatric anaesthesia-current concepts. Indian J Anaesth, 63(9):707–712. Truy cập: 2025-11-15.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.