Mang vớ áp lực: Bí quyết cho bệnh nhân trước mổ

Nhiều bệnh nhân thường cảm thấy lo lắng hoặc khó chịu khi được yêu cầu mang vớ áp lực trước phẫu thuật. Cảm giác chật hay ngứa ngáy có thể khiến việc tuân thủ trở nên khó khăn. Tuy nhiên, việc mang vớ áp lực đúng cách là một phần quan trọng trong quá trình chuẩn bị phẫu thuật, giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm. Bài viết này sẽ chia sẻ những bí quyết để bạn có thể mang vớ áp lực một cách thoải mái và hiệu quả nhất, giúp hành trình chuẩn bị và hồi phục sau phẫu thuật diễn ra suôn sẻ hơn.

1. Vớ áp lực là gì và tại sao cần mang trước phẫu thuật?

Vớ áp lực (compression stockings) là một loại vớ y tế được thiết kế đặc biệt để tạo áp lực nhẹ nhàng lên chân, mạnh nhất ở mắt cá chân và giảm dần khi lên cao hơn đùi. Mục đích chính là hỗ trợ lưu thông máu, ngăn ngừa máu ứ đọng và giảm sưng tấy. Vớ áp lực y tế có nhiều cấp độ áp lực khác nhau, từ nhẹ (ví dụ: <20 mmHg) đến cao (ví dụ: >46 mmHg), và được phân loại dựa trên áp lực mà chúng tạo ra ở mắt cá chân [2, 5].

1.1. Cơ chế hoạt động của vớ áp lực

Vớ áp lực hoạt động bằng cách tạo ra một độ chênh áp lực từ mắt cá chân lên đến đùi, giúp ép các tĩnh mạch, làm tăng tốc độ dòng máu trở về tim. Điều này cải thiện hiệu quả của các van tĩnh mạch và ngăn ngừa máu ứ đọng ở chi dưới [4].

1.2. Lợi ích chính: Ngăn ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT)

Một trong những lợi ích quan trọng nhất của vớ áp lực trước phẫu thuật là phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu (Deep Vein Thrombosis - DVT). DVT là tình trạng hình thành cục máu đông trong các tĩnh mạch sâu, thường ở chân, có thể gây nguy hiểm nếu cục máu đông di chuyển lên phổi, gây thuyên tắc phổi [3]. Phẫu thuật, đặc biệt là các ca mổ kéo dài hoặc ở bệnh nhân có yếu tố nguy cơ, làm tăng khả năng hình thành cục máu đông [3]. Vớ áp lực giúp giảm nguy cơ này bằng cách duy trì lưu lượng máu ổn định.

1.3. Các biến chứng khác mà vớ áp lực giúp phòng ngừa

Ngoài DVT, vớ áp lực còn hỗ trợ giảm sưng (phù nề) chân sau phẫu thuật, cải thiện các triệu chứng của suy tĩnh mạch mạn tính và giúp giảm đau, mỏi chân [5].

2. Những lo lắng thường gặp khi mang vớ áp lực

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, vớ áp lực thường gây ra một số khó chịu, khiến bệnh nhân ngần ngại tuân thủ. Một nghiên cứu định tính cho thấy người dùng vớ áp lực thường gặp phải các vấn đề như cảm giác chật chội, khó chịu, ngứa, kích ứng da, khó khăn khi mang/tháo vớ, và thậm chí ảnh hưởng đến hình ảnh bản thân [5].

2.1. Cảm giác chật, khó chịu và áp lực không đều

Đây là phàn nàn phổ biến nhất. Vớ áp lực được thiết kế để bó sát, nhưng nếu không đúng kích cỡ hoặc mang không đúng cách, áp lực có thể không đều, gây khó chịu hoặc đau nhói ở một số vùng [5]. Một số người còn cảm thấy vớ bị bó chặt, gây khó chịu và ảnh hưởng đến hoạt động hàng ngày [5].

2.2. Ngứa, kích ứng da và nguy cơ dị ứng

Da có thể bị khô, ngứa hoặc kích ứng do ma sát hoặc chất liệu của vớ, đặc biệt là trong thời tiết nóng ẩm [5]. Một số ít trường hợp có thể bị dị ứng với chất liệu vớ, dẫn đến nổi mẩn đỏ hoặc viêm da [2, 5]. Một nghiên cứu báo cáo 9% người tham gia trải nghiệm tác dụng phụ, trong đó có 1% bị kích ứng da [1].

2.3. Khó khăn khi mang/tháo vớ và ảnh hưởng đến tuân thủ

Việc mang và tháo vớ áp lực có thể rất khó khăn, đặc biệt đối với người lớn tuổi hoặc những người có hạn chế về vận động hay sức khỏe [5]. Nhiều người cần sự trợ giúp từ người khác hoặc các dụng cụ hỗ trợ [5]. Sự khó khăn này là một trong những nguyên nhân chính khiến bệnh nhân không tuân thủ việc mang vớ [3, 5].

2.4. Biến chứng hiếm gặp do sử dụng không đúng cách

Nếu vớ quá chật hoặc cuộn tròn ở các mép, có thể hạn chế lưu thông máu, gây tổn thương da hoặc mô [2]. Tuy nhiên, các tác dụng phụ nghiêm trọng thường hiếm gặp nếu vớ được lựa chọn và sử dụng đúng cách [2].

3. Bí quyết mang vớ áp lực thoải mái và đúng cách

Để giảm thiểu sự khó chịu và tối đa hóa lợi ích của vớ áp lực, người bệnh cần nắm vững các bí quyết sau:

3.1. Chọn đúng kích cỡ và loại vớ: Yếu tố then chốt để thoải mái

• Đo chân chính xác: Việc đo chân cần được thực hiện bởi nhân viên y tế hoặc người có chuyên môn để đảm bảo chọn đúng kích cỡ vớ [5]. Các số đo quan trọng bao gồm chu vi mắt cá chân, bắp chân và đùi (nếu là vớ đùi) [5].
• Tham khảo ý kiến bác sĩ: Bác sĩ sẽ chỉ định cấp độ áp lực phù hợp với tình trạng sức khỏe và loại phẫu thuật của bạn [2].
• Chọn chất liệu phù hợp: Một số loại vớ có chất liệu thoáng khí, mềm mại hơn, có thể giảm kích ứng da [5].

3.2. Kỹ thuật mang và tháo vớ dễ dàng

• Thời điểm mang vớ: Nên mang vớ vào buổi sáng, khi chân chưa bị sưng [5].
• Sử dụng găng tay: Dùng găng tay cao su chuyên dụng (có độ bám) để kéo vớ lên dễ dàng hơn, tránh làm rách vớ và giảm ma sát với da [5].
• Dụng cụ hỗ trợ: Có nhiều dụng cụ hỗ trợ mang/tháo vớ (donning/doffing aids) có sẵn trên thị trường, như khung hỗ trợ, vớ lụa trơn bên trong (silk foot) hoặc thiết bị điện tử [5]. Những dụng cụ này đặc biệt hữu ích cho người lớn tuổi hoặc người có sức khỏe yếu [5].
• Kỹ thuật cuộn vớ: Cuộn vớ từ trên xuống dưới đến phần gót chân, sau đó đặt bàn chân vào và kéo dần lên từ mắt cá chân, đảm bảo vớ không bị nhăn hay cuộn tròn [5].

3.3. Chăm sóc da đúng cách khi mang vớ

• Giữ da sạch và khô: Rửa chân sạch sẽ và lau khô hoàn toàn trước khi mang vớ [5].
• Dưỡng ẩm: Sử dụng kem dưỡng ẩm không chứa dầu vào ban đêm (khi không mang vớ) để giữ cho da mềm mại, tránh khô ráp và ngứa [5]. Tránh các loại kem dưỡng quá đặc hoặc chứa dầu khi mang vớ vì có thể làm hỏng chất liệu vớ.
• Kiểm tra da: Thường xuyên kiểm tra da chân để phát hiện sớm các dấu hiệu kích ứng, mẩn đỏ hoặc tổn thương [5].

3.4. Xử lý khi cảm thấy khó chịu hoặc có vấn đề phát sinh

• Chỉnh lại vớ: Nếu vớ bị nhăn, cuộn tròn hoặc gây khó chịu, hãy tháo ra và mang lại cẩn thận [5].
• Liên hệ nhân viên y tế: Nếu cảm giác khó chịu kéo dài, đau, sưng tấy tăng lên, hoặc xuất hiện mẩn đỏ, vết loét, hãy thông báo ngay cho bác sĩ hoặc điều dưỡng để được kiểm tra và tư vấn [2]. Có thể cần điều chỉnh kích cỡ hoặc loại vớ [5].
• Vấn đề vệ sinh: Giặt vớ hàng ngày bằng tay với xà phòng nhẹ và phơi khô tự nhiên để giữ vệ sinh và độ đàn hồi của vớ [5].

3.5. Lưu ý về thời gian và tần suất mang vớ

• Tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ về thời gian và tần suất mang vớ. Thông thường, vớ áp lực sẽ được mang liên tục trong ngày và tháo ra vào ban đêm, hoặc theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ tùy thuộc vào tình trạng và loại phẫu thuật [5].

4. Khi nào cần liên hệ nhân viên y tế?

Bạn cần liên hệ ngay với nhân viên y tế nếu gặp phải bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào sau đây khi đang mang vớ áp lực:

• Đau dữ dội hoặc tăng lên ở chân.
• Sưng tấy đột ngột hoặc tăng lên ở bàn chân, mắt cá chân hoặc ngón chân.
• Da chuyển màu xanh tím, tê bì hoặc cảm giác lạnh bất thường ở các ngón chân.
• Xuất hiện mẩn đỏ, vết loét, phồng rộp hoặc bất kỳ tổn thương da nào khác.
• Cảm giác nóng, rát hoặc ngứa không giảm.
• Vớ bị rách, giãn hoặc không còn giữ được áp lực như ban đầu.

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Vớ áp lực có cần mang liên tục không, kể cả khi ngủ? Thông thường, vớ áp lực được chỉ định mang vào ban ngày và tháo ra vào ban đêm. Tuy nhiên, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ, một số trường hợp có thể cần mang vớ liên tục, kể cả khi ngủ. Hãy luôn tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ điều trị [5].
• Tôi có thể giặt vớ áp lực bằng máy không? Hầu hết các loại vớ áp lực nên được giặt tay với xà phòng nhẹ và nước ấm để duy trì độ đàn hồi và cấu trúc sợi vải. Tránh vắt mạnh hoặc sấy khô bằng máy vì có thể làm hỏng vớ. Phơi khô tự nhiên ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp [5].
• Làm sao để biết vớ áp lực có đang gây kích ứng da không? Các dấu hiệu kích ứng da bao gồm mẩn đỏ, ngứa, khô da, hoặc cảm giác nóng rát. Nếu bạn thấy bất kỳ dấu hiệu nào, hãy tháo vớ và kiểm tra da. Nếu tình trạng không cải thiện hoặc trở nên tồi tệ hơn, hãy liên hệ với nhân viên y tế [5].
• Vớ áp lực có làm chân tôi bị nóng hơn không? Có, vớ áp lực, đặc biệt là các loại vớ dày hoặc trong thời tiết nóng, có thể làm chân bạn cảm thấy nóng hơn. Một số bệnh nhân đã báo cáo sự khó chịu này và đôi khi ngừng sử dụng vớ trong mùa hè [5]. Việc chọn chất liệu thoáng khí và chăm sóc da đúng cách có thể giúp giảm bớt cảm giác này.
• Tôi có thể tự mua vớ áp lực ở nhà thuốc không? Vớ áp lực y tế cần được bác sĩ chỉ định về cấp độ áp lực và kích cỡ phù hợp. Tự ý mua vớ không đúng loại có thể không mang lại hiệu quả mong muốn hoặc thậm chí gây hại. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi mua và sử dụng [2, 5].

6. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn:

• ThS ĐD. Nguyễn Kim Hải - Khoa Gây mê - Hồi sức, Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Tài liệu tham khảo:

• [1] Robertson, B. F., Thomson, C. H., & Siddiqui, H. (2014). Side effects of compression stockings: a case report. British Journal of General Practice, 64(623), 316–317. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4032012/. Truy cập: 2025-11-15.
• [2] Rabe, E., Partsch, H., Morrison, N., Meissner, M. H., Mosti, G., Lattimer, C. R., ... & Hirsch, T. (2020). Risks and contraindications of medical compression treatment – A critical reappraisal. An international consensus statement. Phlebology, 35(7), 447–460. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7383414/. Truy cập: 2025-11-15.
• [3] Wade, R., Sideris, E., Paton, F., Stansby, G., & Meads, D. (2015). Graduated compression stockings for the prevention of deep-vein thrombosis in postoperative surgical patients: a systematic review and economic model with a value of information analysis. NIHR Journals Library. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK327582/. Truy cập: 2025-11-15.
• [4] Lim, C. S., & Davies, A. H. (2014). Graduated compression stockings. CMAJ, 186(10), E391–E398. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4081237/. Truy cập: 2025-11-15.

• [5] Hagedoren—Meuwissen, E., Roentgen, U., Zwakhalen, S., van der Heide, L., van Rijn, M. J., & Daniëls, R. (2024). The impact of wearing compression hosiery and the use of assistive products for donning and doffing: A descriptive qualitative study into user experiences. PLoS One, 19(12), e0316034. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11670924/. Truy cập: 2025-11-15.

   

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.