Buồng tiêm dưới da cho bệnh nhân ung thư: Nâng cao chất lượng sống và thuận tiện trong điều trị

Đối với người bệnh ung thư, hành trình điều trị thường kéo dài và đòi hỏi việc tiếp cận tĩnh mạch thường xuyên để tiêm thuốc, truyền dịch. Điều này có thể gây ra nhiều khó khăn, đau đớn và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Buồng tiêm dưới da (Totally Implantable Venous Access Port - TIVAP), hay còn gọi là Port-a-Cath, là một giải pháp y tế hiệu quả, được thiết kế để mang lại sự thuận tiện và cải thiện chất lượng sống cho những người bệnh này [1, 10]. Thiết bị này giúp việc điều trị trở nên đơn giản, giảm thiểu sự khó chịu và các rủi ro liên quan đến việc tiêm truyền lặp lại [4].

1. Buồng tiêm dưới da là gì?

1.1. Định nghĩa

Buồng tiêm dưới da là một thiết bị y tế nhỏ, được cấy ghép hoàn toàn dưới da, tạo ra một đường truyền tĩnh mạch trung tâm. Nó bao gồm một buồng nhỏ (reservoir) thường làm bằng titan, được đặt dưới da ở vùng ngực hoặc cánh tay, và một ống thông (catheter) nối từ buồng tiêm vào một tĩnh mạch lớn, thường là tĩnh mạch dưới đòn hoặc tĩnh mạch cảnh trong, dẫn đến tĩnh mạch chủ trên gần tim [1, 3, 5, 10].

1.2. Cấu tạo và cơ chế hoạt động

Buồng tiêm dưới da có cấu tạo gồm hai phần chính:

• Buồng chứa (Port/Reservoir): Là một khoang kín, có một màng tự liền (septum) làm bằng silicone hoặc cao su đặc biệt, cho phép kim tiêm xuyên qua nhiều lần mà không làm rò rỉ thuốc [3]. Buồng này được đặt dưới da, thường ở vùng ngực trên, tạo thành một khối nhỏ có thể sờ thấy được [1, 5].
• Ống thông (Catheter): Là một ống nhỏ, mềm dẻo, được nối với buồng chứa và luồn vào một tĩnh mạch trung tâm lớn. Đầu ống thông thường được đặt ở vị trí nối giữa tĩnh mạch chủ trên và tâm nhĩ phải (cavo-atrial junction) để đảm bảo dòng chảy tốt và giảm thiểu biến chứng [10, 11].

Khi cần tiêm hoặc truyền thuốc, nhân viên y tế sẽ dùng một loại kim đặc biệt (kim Huber không lõi) chọc xuyên qua da và màng tự liền của buồng tiêm. Thuốc sẽ đi qua kim, vào buồng, qua ống thông và trực tiếp vào tĩnh mạch trung tâm. Sau khi sử dụng, kim được rút ra và màng tự liền sẽ đóng lại, bảo vệ hệ thống khỏi nhiễm trùng [5].

2. Tại sao bệnh nhân ung thư cần buồng tiêm dưới da?

Bệnh nhân ung thư thường phải đối mặt với nhiều liệu pháp điều trị kéo dài, bao gồm hóa trị, truyền máu, truyền dịch, và sử dụng kháng sinh liều cao. Buồng tiêm dưới da mang lại giải pháp hiệu quả cho những vấn đề này [4].

2.1. Nhu cầu thiết lập tĩnh mạch thường xuyên và kéo dài

Liệu trình hóa trị thường yêu cầu truyền thuốc nhiều lần trong thời gian dài, đôi khi kéo dài hàng tháng hoặc hàng năm. Việc lập đường truyền lặp đi lặp lại vào các tĩnh mạch ngoại vi có thể gây tổn thương, xơ hóa tĩnh mạch, khó tìm đường truyền, và đau đớn cho người bệnh [1, 3].

2.2. Hóa trị và các liệu pháp truyền tĩnh mạch khác

Nhiều loại thuốc hóa trị có tính chất gây kích ứng hoặc gây tổn thương mô nếu bị thoát mạch [2]. Buồng tiêm dưới da cho phép truyền các loại thuốc này trực tiếp vào tĩnh mạch trung tâm, nơi dòng máu lớn sẽ nhanh chóng pha loãng thuốc, giảm thiểu nguy cơ tổn thương tĩnh mạch và mô xung quanh [5]. Ngoài hóa trị, buồng tiêm còn được sử dụng cho các mục đích như truyền dịch nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch (parenteral nutrition), truyền máu và các sản phẩm máu, lấy mẫu máu xét nghiệm thường xuyên, và sử dụng kháng sinh dài ngày [4].

2.3. Giảm đau đớn và khó chịu do tiêm lặp lại

Với buồng tiêm dưới da, người bệnh chỉ cần một lần tiêm kim duy nhất vào buồng tiêm cho mỗi lần điều trị, thay vì nhiều lần tiêm kim vào tĩnh mạch ngoại vi. Điều này giúp giảm đáng kể đau đớn, lo lắng và khó chịu cho người bệnh, đặc biệt là những người bệnh có tĩnh mạch khó tiếp cận hoặc nhạy cảm [1, 4].

3. Lợi ích của buồng tiêm dưới da đối với bệnh nhân ung thư

Buồng tiêm dưới da mang lại nhiều lợi ích quan trọng, giúp nâng cao chất lượng điều trị và cuộc sống của bệnh nhân ung thư.

3.1. Cải thiện chất lượng sống

• Giảm đau và lo lắng: Loại bỏ lo lắng về việc lập đường truyền tĩnh mạch lặp lại, giúp giảm đau đớn cho người bệnh [1].
• Thuận tiện trong sinh hoạt hàng ngày: Vì buồng tiêm được cấy ghép hoàn toàn dưới da, người bệnh có thể tắm rửa, bơi lội và tham gia các hoạt động nhẹ nhàng hàng ngày [4, 5]. 
• Tăng sự độc lập: Người bệnh cảm thấy độc lập hơn trong quá trình điều trị, không còn phải lo lắng về việc tìm kiếm đường truyền tĩnh mạch cho mỗi lần truyền thuốc [10].

3.2. Giảm nguy cơ biến chứng tĩnh mạch ngoại vi

Việc sử dụng tĩnh mạch ngoại vi liên tục có thể dẫn đến viêm tĩnh mạch, xơ hóa và tắc nghẽn. Buồng tiêm dưới da giúp bảo tồn các tĩnh mạch này, giảm nguy cơ các biến chứng như viêm tĩnh mạch huyết khối [4].

3.3. Đảm bảo liều lượng thuốc chính xác và hiệu quả

Đường truyền tĩnh mạch trung tâm qua buồng tiêm đảm bảo thuốc được đưa vào hệ tuần hoàn một cách nhanh chóng và ổn định, giúp duy trì nồng độ thuốc hiệu quả trong máu, đặc biệt quan trọng trong hóa trị [5].

4. Quy trình đặt và chăm sóc buồng tiêm dưới da

Quy trình đặt và chăm sóc buồng tiêm dưới da cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

4.1. Chuẩn bị trước khi đặt

Trước khi đặt buồng tiêm, người bệnh sẽ được thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể, tiền sử bệnh lý, các loại thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc chống đông máu) và vị trí đặt buồng tiêm phù hợp [3]. Siêu âm tĩnh mạch trung tâm có thể được thực hiện để đánh giá giải phẫu và loại trừ huyết khối [5].

4.2. Kỹ thuật đặt buồng tiêm

Kỹ thuật đặt buồng tiêm thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ hoặc gây mê nhẹ. Bác sĩ sẽ tạo một đường rạch nhỏ dưới da để tạo khoang đặt buồng chứa và một đường rạch khác để tiếp cận tĩnh mạch trung tâm (thường là tĩnh mạch cảnh trong hoặc dưới đòn) [3, 5]. Ống thông được luồn vào tĩnh mạch dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc X-quang, đảm bảo đầu ống thông nằm đúng vị trí [3, 5, 10]. Sau đó, ống thông được nối với buồng chứa và buồng chứa được cố định dưới da. Cuối cùng, các vết mổ được đóng lại bằng chỉ khâu. Toàn bộ quy trình thường mất khoảng 15-30 phút [5].

4.3. Chăm sóc sau khi đặt và trong quá trình sử dụng

• Sau khi đặt: Người bệnh có thể cảm thấy đau nhẹ hoặc khó chịu tại vị trí đặt buồng tiêm, có thể dùng thuốc giảm đau theo chỉ định. Vết mổ cần được giữ sạch và khô. Chụp X-quang ngực sau thủ thuật là bắt buộc để kiểm tra vị trí catheter và loại trừ các biến chứng như tràn khí màng phổi [5].
• Trong quá trình sử dụng: Khi không sử dụng, buồng tiêm dưới da cần được rửa (flushing) định kỳ bằng dung dịch nước muối sinh lý có thể kèm heparin để ngăn ngừa tắc nghẽn [3, 10]. Tần suất rửa thường là mỗi 4 tuần, ngay cả khi không sử dụng [3]. Việc này giúp duy trì thông suốt của ống thông và giảm nguy cơ hình thành cục máu đông [3].
• Vệ sinh: Vị trí chọc kim cần được vệ sinh sạch sẽ bằng dung dịch sát khuẩn (ưu tiên dung dịch cồn chứa chlorhexidine) trước mỗi lần sử dụng để giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng [3].

4.4. Thời gian lưu giữ và tháo bỏ

Buồng tiêm dưới da có thể được lưu giữ trong cơ thể trong nhiều năm, tùy thuộc vào nhu cầu điều trị của người bệnh và tình trạng của thiết bị [10]. Việc tháo bỏ buồng tiêm được xem xét khi không còn nhu cầu điều trị qua đường tĩnh mạch dài hạn, hoặc khi xảy ra các biến chứng nghiêm trọng không thể khắc phục [3].

5. Những rủi ro và biến chứng tiềm ẩn

Mặc dù buồng tiêm dưới da mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có một số rủi ro và biến chứng tiềm ẩn, cần được người bệnh và người nhà nắm rõ [2].

5.1. Nhiễm trùng

Nhiễm trùng là một trong những biến chứng phổ biến nhất, có thể xảy ra tại vị trí buồng tiêm hoặc lan rộng gây nhiễm trùng máu [1, 2, 3]. Các dấu hiệu nhiễm trùng bao gồm sưng, đỏ, nóng, đau, chảy dịch tại vị trí đặt buồng tiêm, hoặc sốt [1, 3]. Tỷ lệ nhiễm trùng được báo cáo trong các nghiên cứu gần đây dao động từ 0,8% đến 7,5% [5]. Bệnh nhân ung thư có hệ miễn dịch suy yếu do hóa trị hoặc bệnh lý nền có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn [6].

5.2. Tắc nghẽn buồng tiêm

Tắc nghẽn có thể xảy ra do cục máu đông (huyết khối), cặn thuốc hoặc mảng fibrin bám vào ống thông [3, 5]. Điều này có thể gây khó khăn hoặc không thể tiêm truyền, hoặc không thể rút máu [3, 5]. Việc rửa buồng tiêm định kỳ là rất quan trọng để ngăn ngừa biến chứng này [3].

5.3. Huyết khối

Sự hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch nơi ống thông được đặt (huyết khối liên quan đến catheter) là một biến chứng tiềm ẩn khác [2, 3]. Huyết khối có thể gây sưng tay hoặc cổ, đau hoặc khó thở nếu cục máu đông di chuyển đến phổi [2, 3].

5.4. Các biến chứng khác

• Thoát mạch: Thuốc hoặc dịch truyền có thể thoát ra ngoài tĩnh mạch vào mô xung quanh nếu kim tiêm không đúng vị trí hoặc ống thông bị hỏng [3]. Điều này đặc biệt nguy hiểm với các thuốc hóa trị gây độc tế bào [3].
• Di lệch hoặc đứt ống thông: Ống thông có thể bị dịch chuyển khỏi vị trí ban đầu hoặc bị đứt do chèn ép (hội chứng kẹt) hoặc do các hoạt động thể chất mạnh [2, 3, 5]. Hội chứng kẹt thường xảy ra khi ống thông bị chèn ép giữa xương đòn và xương sườn thứ nhất [5].
• Tràn khí màng phổi: Một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng có thể xảy ra trong quá trình đặt ống thông, khi không khí lọt vào khoang màng phổi, gây khó thở [3, 5].
• Tụ máu/chảy máu: Có thể xảy ra tại vị trí đặt buồng tiêm, đặc biệt ở người bệnh có rối loạn đông máu [3].

6. Lời khuyên cho bệnh nhân ung thư sử dụng buồng tiêm dưới da

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sử dụng buồng tiêm dưới da, người bệnh cần lưu ý các điều sau:

6.1. Vệ sinh và chăm sóc tại nhà

• Luôn giữ vùng da xung quanh buồng tiêm sạch sẽ và khô ráo.
• Tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế về cách chăm sóc vết mổ và thay băng (nếu có) sau khi đặt buồng tiêm.
• Tránh để vùng buồng tiêm bị va đập hoặc cọ xát mạnh.

6.2. Dấu hiệu cần lưu ý và khi nào cần đi khám

Người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Sốt, ớn lạnh [1, 3].
• Đau, sưng, đỏ, nóng hoặc chảy dịch bất thường tại vị trí buồng tiêm [1, 3].
• Khó khăn khi tiêm thuốc hoặc rút máu qua buồng tiêm [5].
• Sưng ở cánh tay, cổ hoặc mặt cùng bên với buồng tiêm [3].
• Khó thở, đau ngực [5].
• Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào khác mà người bệnh lo ngại.

6.3. Duy trì lối sống năng động

Mặc dù cần tránh các hoạt động gây va đập mạnh vào vùng buồng tiêm, người bệnh vẫn có thể duy trì lối sống năng động, bao gồm các bài tập thể dục nhẹ nhàng, đi bộ, bơi lội (sau khi vết mổ đã lành hoàn toàn và được sự cho phép của bác sĩ) [4].

7. Buồng tiêm dưới da tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (UMC) là một trong những cơ sở y tế hàng đầu, cung cấp dịch vụ đặt và chăm sóc buồng tiêm dưới da với chất lượng cao, nhằm hỗ trợ tối đa cho bệnh nhân ung thư.

7.1. Đội ngũ chuyên gia

UMC sở hữu đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, được đào tạo chuyên sâu về cấy ghép và quản lý các thiết bị tiếp cận tĩnh mạch trung tâm. Các bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ can thiệp điện quang và điều dưỡng viên đều tuân thủ các quy trình chuẩn quốc tế để đảm bảo an toàn và hiệu quả cho người bệnh [5].

7.2. Trang thiết bị hiện đại

Bệnh viện được trang bị hệ thống máy móc hiện đại, bao gồm thiết bị siêu âm và X-quang can thiệp, giúp việc đặt buồng tiêm dưới da diễn ra chính xác, nhanh chóng và giảm thiểu tối đa các biến chứng [3, 5].

7.3. Quy trình an toàn, chuẩn xác

UMC áp dụng quy trình đặt và chăm sóc buồng tiêm dưới da chuẩn hóa, từ khâu tư vấn, chuẩn bị trước phẫu thuật, thực hiện thủ thuật, đến chăm sóc sau phẫu thuật và theo dõi lâu dài. Điều này giúp đảm bảo người bệnh nhận được sự chăm sóc toàn diện và an toàn nhất [3].

8. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Buồng tiêm dưới da có đau không? Thông thường, việc đặt buồng tiêm dưới da được thực hiện dưới gây tê tại chỗ hoặc gây mê nhẹ, nên người bệnh sẽ không cảm thấy đau trong quá trình thủ thuật. Sau đó, có thể có cảm giác đau nhẹ hoặc khó chịu tại vị trí vết mổ, nhưng có thể kiểm soát bằng thuốc giảm đau [5]. Khi sử dụng, việc chọc kim Huber vào buồng tiêm có thể gây một chút châm chích, nhưng ít đau hơn nhiều so với việc chọc kim tĩnh mạch lặp lại [4].
• Tôi có thể tắm hoặc bơi khi có buồng tiêm dưới da không? Có. Vì buồng tiêm được cấy ghép hoàn toàn dưới da, sau khi vết mổ lành hoàn toàn (thường sau 1-2 tuần) và được sự cho phép của bác sĩ, người bệnh có thể tắm rửa, bơi lội và tham gia các hoạt động dưới nước mà không gặp vấn đề gì, miễn là không có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc biến chứng [4].
• Buồng tiêm dưới da có ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày không? Nhìn chung, buồng tiêm dưới da không ảnh hưởng đáng kể đến các hoạt động hàng ngày. Người bệnh có thể sinh hoạt, làm việc và tập thể dục bình thường. Tuy nhiên, cần tránh các hoạt động thể thao đối kháng hoặc va chạm mạnh vào vùng buồng tiêm để tránh gây tổn thương [4].
• Làm thế nào để biết buồng tiêm bị nhiễm trùng? Các dấu hiệu nhiễm trùng có thể bao gồm sốt, ớn lạnh, đau, sưng, đỏ, nóng hoặc chảy mủ tại vị trí buồng tiêm. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, cần liên hệ ngay với bác sĩ để được kiểm tra và điều trị kịp thời [1, 3].
• Bao lâu thì buồng tiêm dưới da cần được thay thế? Buồng tiêm dưới da được thiết kế để sử dụng lâu dài, thường có thể kéo dài nhiều năm. Thời gian cần thay thế phụ thuộc vào nhu cầu điều trị, tình trạng của thiết bị và có phát sinh biến chứng nào không. Bác sĩ sẽ đánh giá và quyết định khi nào cần tháo bỏ hoặc thay thế [3, 10].

9. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Thông tin kiểm duyệt:

• Tư vấn chuyên môn: ThS ĐD. Nguyễn Thanh Ngọc - Khoa Lão - Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Tài liệu tham khảo:

• [1] Funaki, B. (2005). Subcutaneous Chest Port Infection. PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3036285/. Truy cập: 2025-11-15.
• [2] Skelton IV, W. P. (2019). Investigation of Complications Following Port Insertion in a Cancer Patient Population: A Retrospective Analysis. PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6482646/. Truy cập: 2025-11-15.
• [3] Sugawara, S. (2023). Guidelines for Central Venous Port Placement and Management (Abridged Translation of the Japanese Version). PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10359169/. Truy cập: 2025-11-15.
• [4] Madabhavi, I. (2017). A Study of Use of “PORT” Catheter in Patients with Cancer: A Single-Center Experience. PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5395272/. Truy cập: 2025-11-15.
• [5] Teichgräber, U. K. (2011). Central Venous Port Systems as an Integral Part of Chemotherapy. PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3063378/. Truy cập: 2025-11-15.
• [6] Shibata, J. (2021). Impact of chest subcutaneous fat on the occurrence of central venous port-related infectious complications in cancer patients. PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8295155/. Truy cập: 2025-11-15.
• [7] Karaman, B. (2010). Subcutaneous Infusion Ports Via the Internal Jugular Vein: Single Center Experience. PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4261331/. Truy cập: 2025-11-15.
• [8] Huang, X. M. (2025). Clinical applications and research progress of totally implantable venous access ports: a literature review. PMC - PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11779708/. Truy cập: 2025-11-15.
• [9] Skelton IV, W. P. (2019). Investigation of Complications Following Port Insertion in a Cancer Patient Population: A Retrospective Analysis. Clin Med Insights Oncol. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6482646/. Truy cập: 2025-11-15.
• [10] Huang, X. M. (2025). Clinical applications and research progress of totally implantable venous access ports: a literature review. Front Oncol. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11779708/. Truy cập: 2025-11-15.
• [11] Sugawara, S. (2023). Guidelines for Central Venous Port Placement and Management (Abridged Translation of the Japanese Version). Interv Radiol (Higashimatsuyama). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10359169/. Truy cập: 2025-11-15.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.