Chương trình ERAS: Nâng tầm hiệu quả phẫu thuật phụ khoa tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Phẫu thuật phụ khoa đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị nhiều bệnh lý ảnh hưởng đến sức khỏe của phụ nữ. Để tối ưu hóa quá trình hồi phục và giảm thiểu các biến chứng, chương trình ERAS (Enhanced Recovery After Surgery - Phục hồi tăng cường sau phẫu thuật) đã được áp dụng rộng rãi. Bài viết này sẽ đi sâu vào những lợi ích vượt trội mà ERAS mang lại, đặc biệt trong bối cảnh phẫu thuật phụ khoa tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.

1. ERAS là gì?

1.1. Định nghĩa và nguyên tắc cốt lõi

ERAS là một phương pháp tiếp cận đa mô thức, dựa trên bằng chứng khoa học nhằm tối ưu hóa quá trình chăm sóc người bệnh trong giai đoạn trước, trong và sau phẫu thuật. Mục tiêu chính của ERAS là giảm thiểu phản ứng căng thẳng của cơ thể đối với phẫu thuật, đẩy nhanh quá trình hồi phục chức năng, giảm tỷ lệ biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và cải thiện sự hài lòng của người bệnh [1, 2].

Các nguyên tắc cốt lõi của ERAS bao gồm: tối ưu hóa tình trạng y tế trước phẫu thuật, kiểm soát đau hiệu quả, quản lý dịch truyền tối ưu, ăn uống qua đường tiêu hóa và vận động sớm [1].

1.2. Lịch sử phát triển và mục tiêu

Chương trình ERAS được giáo sư Henrik Kehlet giới thiệu lần đầu tiên vào những năm 1990, ban đầu áp dụng cho phẫu thuật đại trực tràng [1, 2, 8]. Từ đó, ERAS đã được mở rộng sang nhiều chuyên khoa phẫu thuật khác, bao gồm cả phụ khoa. Hiệp hội ERAS (ERAS Society), thành lập năm 2010, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển và phổ biến các hướng dẫn dựa trên bằng chứng cho nhiều loại phẫu thuật [1].

Mục tiêu của ERAS là cải thiện kết quả hậu phẫu thông qua việc duy trì sinh lý bình thường của người bệnh, giảm thiểu các yếu tố gây căng thẳng do phẫu thuật như nhịn ăn kéo dài, bất động và sử dụng opioid quá mức [2].

2. Lợi ích vượt trội của ERAS trong phẫu thuật phụ khoa

Áp dụng ERAS trong phẫu thuật phụ khoa mang lại nhiều lợi ích đáng kể, đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu:

2.1. Rút ngắn thời gian nằm viện

Các nghiên cứu cho thấy chương trình ERAS có thể giảm 30% đến 50% thời gian nằm viện sau phẫu thuật [1]. Một nghiên cứu khác chỉ ra rằng thời gian nằm viện trung bình giảm từ 4 ngày xuống còn 3 ngày khi áp dụng ERAS trong phẫu thuật phụ khoa [3].

2.2. Giảm đau và hạn chế sử dụng opioid

ERAS tập trung vào kiểm soát đau đa phương thức, sử dụng kết hợp nhiều loại thuốc giảm đau không opioid và các kỹ thuật gây tê vùng để giảm nhu cầu sử dụng opioid. Điều này giúp giảm các tác dụng phụ liên quan đến opioid như buồn nôn, nôn, táo bón [2, 3]. Một nghiên cứu đã ghi nhận giảm 50% lượng opioid sử dụng sau phẫu thuật ở nhóm ERAS [3].

2.3. Giảm tỷ lệ biến chứng hậu phẫu

Mặc dù một số nghiên cứu không cho thấy sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ biến chứng tổng thể [3], nhưng các thành phần của ERAS như duy trì thân nhiệt bình thường, quản lý dịch truyền tối ưu và kháng sinh dự phòng đã được chứng minh là giảm nguy cơ nhiễm trùng vết mổ, biến chứng tim mạch và mất máu [2].

2.4. Phục hồi chức năng ruột và vận động sớm

ERAS khuyến khích việc cho người bệnh ăn uống sớm và vận động sớm ngay sau phẫu thuật. Điều này giúp kích thích nhu động ruột, giảm nguy cơ liệt ruột sau mổ [2]. Người bệnh ERAS thường phục hồi chức năng ruột sớm hơn 1 ngày so với nhóm không áp dụng ERAS [3]. Việc vận động sớm cũng giúp ngăn ngừa các biến chứng thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch và cải thiện chức năng hô hấp [2].

2.5. Nâng cao sự hài lòng của người bệnh

Bằng cách giảm đau, buồn nôn, nôn và đẩy nhanh quá trình hồi phục, ERAS góp phần nâng cao đáng kể trải nghiệm và sự hài lòng của người bệnh [1, 2]. Các nghiên cứu đã chỉ ra tỷ lệ hài lòng cao ở người bệnh được điều trị theo phác đồ ERAS [4].

2.6. Hiệu quả kinh tế

Việc rút ngắn thời gian nằm viện và giảm tỷ lệ biến chứng giúp giảm đáng kể chi phí điều trị tổng thể [1, 2]. Một số ước tính cho thấy ERAS có thể tiết kiệm từ 2,200 đến 2,500 USD cho mỗi người bệnh, và mỗi 1 USD đầu tư vào ERAS tiết kiệm thêm 3.8 USD [2].

2.7. Cải thiện kết quả điều trị ung thư phụ khoa

Đối với người bệnh ung thư phụ khoa, ERAS giúp họ hồi phục nhanh chóng, cho phép bắt đầu các liệu pháp bổ trợ (như hóa trị) đúng thời gian, từ đó có thể cải thiện kết quả điều trị ung thư lâu dài [1, 5].

3. Các thành phần chính của chương trình ERAS trong phẫu thuật phụ khoa

Chương trình ERAS là một tập hợp các biện pháp chăm sóc được áp dụng xuyên suốt ba giai đoạn chính của quá trình phẫu thuật [1, 2, 5]:

3.1. Giai đoạn trước phẫu thuật

• Tư vấn và giáo dục người bệnh: Người bệnh được cung cấp thông tin chi tiết về quy trình phẫu thuật, gây mê, kế hoạch phục hồi và những gì cần mong đợi sau mổ. Điều này giúp giảm lo lắng và khuyến khích sự tham gia tích cực của người bệnh vào quá trình hồi phục [2, 5].
• Tối ưu hóa tình trạng sức khỏe: Bao gồm việc ngừng hút thuốc và uống rượu ít nhất 4 tuần trước phẫu thuật, điều trị tình trạng thiếu máu, và tối ưu hóa các bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp [2, 5].
• Chuẩn bị ruột và bổ sung carbohydrate: Hạn chế nhịn ăn kéo dài (cho phép uống chất lỏng trong 2 giờ và ăn thức ăn nhẹ trong 6 giờ trước mổ). Khuyến khích sử dụng đồ uống chứa carbohydrate trước phẫu thuật để giảm tình trạng kháng insulin và cải thiện sự thoải mái của người bệnh [2, 5]. Chuẩn bị ruột cơ học không được khuyến cáo thường quy [5].

3.2. Giai đoạn trong phẫu thuật

• Gây mê và kiểm soát dịch tối ưu: Sử dụng các kỹ thuật gây mê có thời gian tác dụng ngắn, gây tê vùng (như gây tê ngoài màng cứng hoặc phong bế mặt phẳng cơ ngang bụng - TAP block) để kiểm soát đau hiệu quả và giảm nhu cầu opioid [2, 5]. Quản lý dịch truyền theo mục tiêu (goal-directed fluid therapy) để duy trì thể tích tuần hoàn ổn định, tránh tình trạng quá tải hoặc thiếu dịch [2, 5].
• Kỹ thuật phẫu thuật xâm lấn tối thiểu: Ưu tiên các phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn (nội soi) khi có thể để giảm chấn thương, đau và thời gian hồi phục [1].
• Kiểm soát nhiệt độ cơ thể: Duy trì thân nhiệt bình thường của người bệnh trong suốt quá trình phẫu thuật để ngăn ngừa hạ thân nhiệt, vốn có thể dẫn đến các biến chứng như rối loạn đông máu và nhiễm trùng [2, 5].

3.3. Giai đoạn sau phẫu thuật

• Kiểm soát đau đa phương thức: Tiếp tục sử dụng kết hợp các thuốc giảm đau không opioid (paracetamol, NSAIDs) và các kỹ thuật giảm đau vùng để kiểm soát đau hiệu quả, giảm thiểu opioid và các tác dụng phụ [2, 5].
• Nuôi dưỡng sớm qua đường miệng: Người bệnh được khuyến khích uống nước và ăn thức ăn lỏng, mềm ngay sau khi tỉnh táo và dung nạp được, thường là trong vòng 24 giờ sau mổ [2, 5].
• Vận động sớm: Khuyến khích người bệnh ngồi dậy, đi lại sớm trong ngày phẫu thuật hoặc ngày đầu tiên sau phẫu thuật để cải thiện chức năng hô hấp, tuần hoàn và nhu động ruột [2, 5].
• Chăm sóc vết mổ và dẫn lưu: Hạn chế sử dụng ống dẫn lưu và ống thông tiểu, rút sớm nhất có thể để giảm nguy cơ nhiễm trùng và tạo điều kiện vận động sau phẫu thuật [2, 5].

4. Đối tượng người bệnh phù hợp với ERAS trong phẫu thuật phụ khoa

4.1. Các loại phẫu thuật phụ khoa được hưởng lợi

Chương trình ERAS có thể áp dụng cho nhiều loại phẫu thuật phụ khoa, bao gồm:

• Phẫu thuật ung thư phụ khoa: Cắt tử cung toàn phần, cắt bỏ buồng trứng, nạo hạch, phẫu thuật giảm khối u [1, 5].
• Phẫu thuật phụ khoa lành tính: Cắt tử cung do u xơ, lạc nội mạc tử cung, phẫu thuật u nang buồng trứng [1, 4].
• Phẫu thuật nội soi phụ khoa: Các ca phẫu thuật nội soi cắt tử cung toàn phần, bóc u xơ tử cung, bóc u nang buồng trứng [4].

4.2. Tiêu chí lựa chọn người bệnh

Hầu hết người bệnh trải qua phẫu thuật phụ khoa đều có thể áp dụng chương trình ERAS. Tuy nhiên, cần đánh giá từng trường hợp cụ thể. Các người bệnh có tình trạng sức khỏe ổn định, không có các chống chỉ định nghiêm trọng đối với các thành phần của ERAS (ví dụ: rối loạn đông máu nặng không kiểm soát, sốc, nhiễm trùng huyết) thường là đối tượng lý tưởng [5]. Sự hợp tác và tuân thủ của người bệnh cũng là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của chương trình [3].

5. Các thách thức và lưu ý khi áp dụng ERAS

5.1. Yêu cầu về đội ngũ y tế đa chuyên khoa

Việc triển khai ERAS đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa như phẫu thuật viên, bác sĩ gây mê hồi sức, điều dưỡng, chuyên gia dinh dưỡng, vật lý trị liệu và nhân viên xã hội. Thiếu sự hợp tác từ phía nhân viên y tế có thể là rào cản [2, 5].

5.2. Sự tuân thủ của người bệnh

Sự tham gia tích cực của người bệnh là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, một số người bệnh có thể khó tuân thủ các hướng dẫn như vận động sớm hoặc ăn uống sớm do lo lắng, đau hoặc thói quen cũ [4].

5.3. Một số trường hợp không phù hợp

Mặc dù ERAS mang lại nhiều lợi ích, nhưng không phải tất cả người bệnh đều phù hợp. Ví dụ, người bệnh có tình trạng bệnh lý phức tạp, phẫu thuật cấp cứu, hoặc các chống chỉ định cụ thể đối với một số thành phần của ERAS có thể cần phác đồ chăm sóc cá nhân hóa hơn [3, 5].

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• ERAS có áp dụng cho tất cả các loại phẫu thuật phụ khoa không? ERAS có thể áp dụng cho hầu hết các phẫu thuật phụ khoa, đặc biệt là các ca phẫu thuật lớn và phẫu thuật ung thư. Tuy nhiên, việc áp dụng cần được cá thể hóa tùy thuộc vào tình trạng người bệnh và loại phẫu thuật [5].
• Người bệnh có cần chuẩn bị đặc biệt trước khi phẫu thuật theo chương trình ERAS không? Có. Người bệnh sẽ được tư vấn kỹ lưỡng, tối ưu hóa sức khỏe (ví dụ: điều trị thiếu máu, ngừng hút thuốc), và có thể được hướng dẫn uống đồ uống chứa carbohydrate trước mổ [2].
• ERAS có giúp giảm đau hoàn toàn sau phẫu thuật không? ERAS giúp kiểm soát đau hiệu quả hơn thông qua phương pháp đa mô thức và giảm đáng kể nhu cầu sử dụng opioid. Tuy nhiên, cảm giác đau nhẹ vẫn có thể xuất hiện và được quản lý bằng các thuốc giảm đau phù hợp [3].
• Thời gian hồi phục trung bình khi áp dụng ERAS là bao lâu? Thời gian hồi phục và xuất viện thường được rút ngắn đáng kể, có thể từ vài ngày đến dưới một tuần tùy thuộc vào loại phẫu thuật và tình trạng người bệnh [1, 3].
• Có rủi ro nào khi tham gia chương trình ERAS không? ERAS là một chương trình dựa trên bằng chứng và được chứng minh là an toàn. Các rủi ro thường không tăng lên so với chăm sóc truyền thống, thậm chí còn giảm một số biến chứng nhất định [2].

7. Tài liệu tham khảo

• [1] Miralpeix, E., Nick, A. M., Meyer, L. A., Cata, J., Lasala, J., Mena, G. E., ... & Ramirez, P. T. (2016). A Call for New Standard of Care in Perioperative Gynecologic Oncology Practice: Impact of Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Programs. Gynecol Oncol, 141(2), 371–378. Truy cập: 2025-12-31.
• [2] Altman, A. D., Helpman, L., McGee, J., Samouëlian, V., Auclair, M. H., Brar, H., & Nelson, G. S. (2019). Enhanced recovery after surgery: implementing a new standard of surgical care. CMAJ, 191(17), E469–E475. Truy cập: 2025-12-31.
• [3] Joshi, T. V., Bruce, S. F., Grim, R., Buchanan Jr, T., Chatterjee-Paer, S., Burton, E. R., ... & Edelson, M. I. (2021). Implementation of an enhanced recovery protocol in gynecologic oncology. Gynecol Oncol Rep, 36, 100771. Truy cập: 2025-12-31.
• [4] Jin, O., Xu, T., Lai, J., He, J., Wu, Y., & Yang, X. (2025). Impact of enhanced recovery after surgery concept process optimization on the perioperative period of gynecologic laparoscopic surgery. BMC Womens Health, 25, 120. Truy cập: 2025-12-31.
• [5] Santiago, A. E., Silva Filho, A. L., Cândido, E. B., Ribeiro, P. A., Silva, J. C. R. E., Primo, W. Q. S. P., ... & Brito, L. G. O. (2022). Perioperative management in gynecological surgery based on the ERAS program. Rev Bras Ginecol Obstet, 44(2), 202–210. Truy cập: 2025-12-31.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.