Dấu hiệu ngủ ngày thức đêm ở trẻ sơ sinh và cách khắc phục

1. Giới thiệu về chu kỳ ngủ của trẻ sơ sinh

1.1. Chu kỳ ngủ tự nhiên của trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh có chu kỳ ngủ khác biệt đáng kể so với người lớn và trẻ lớn hơn. Trong vài tuần đầu đời, trẻ sơ sinh ngủ khoảng 16 đến 18 giờ mỗi ngày, nhưng giấc ngủ này thường không liên tục, với thời gian ngủ liên tục dài nhất thường chỉ kéo dài từ 2,5 đến 4 giờ [2].

2. Dấu hiệu trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm

Tình trạng ngủ ngày thức đêm ở trẻ sơ sinh thường biểu hiện qua các dấu hiệu rõ rệt, gây ảnh hưởng đến lịch sinh hoạt của cả gia đình:

2.1. Ngủ nhiều vào ban ngày:

Trẻ có thể ngủ rất sâu và dài vào ban ngày, đôi khi kéo dài hàng giờ liền mà không thức dậy để bú hoặc chơi. Cha mẹ có thể thấy bé khó đánh thức hoặc rất buồn ngủ trong các cữ bú ban ngày.

2.2. Thức giấc và quấy khóc vào ban đêm:

Ngược lại với ban ngày, trẻ thường thức dậy thường xuyên vào ban đêm, có thể đòi bú, đòi chơi hoặc quấy khóc không rõ lý do. Điều này làm gián đoạn giấc ngủ của cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình.

2.3. Khó ngủ lại sau khi thức dậy đêm:

Sau khi thức giấc vào ban đêm, trẻ có thể rất khó để ngủ lại, dù đã được dỗ dành hoặc cho bú. Bé có thể tỉnh táo và đòi tương tác trong một khoảng thời gian dài.

2.4. Các biểu hiện khác đi kèm

Bú đêm nhiều, ít bú ngày: Trẻ có xu hướng bú nhiều hơn vào ban đêm do tỉnh táo, và ít hứng thú bú vào ban ngày.
Mệt mỏi, uể oải vào ban ngày: Dù ngủ nhiều ban ngày, trẻ vẫn có thể tỏ ra uể oải, cáu kỉnh do chất lượng giấc ngủ không sâu và không đúng chu kỳ.

3. Nguyên nhân gây ra tình trạng ngủ ngày thức đêm ở trẻ sơ sinh

Tình trạng ngủ ngày thức đêm ở trẻ sơ sinh chủ yếu liên quan đến sự chưa trưởng thành của hệ thần kinh và các yếu tố môi trường.

3.1. Nhịp sinh học chưa hoàn thiện

Nhịp sinh học của trẻ sơ sinh chưa được thiết lập đầy đủ. Não bộ của bé chưa học được cách phân biệt ngày và đêm, dẫn đến việc giải phóng các hormone điều hòa giấc ngủ (như melatonin) một cách không đều đặn [2].

3.2. Thiếu sự phân biệt ngày đêm

Trong bụng mẹ, trẻ không trải nghiệm sự khác biệt rõ rệt giữa ánh sáng và bóng tối. Sau khi chào đời, nếu môi trường xung quanh không được thiết lập để phân biệt rõ ràng giữa ngày và đêm, trẻ sẽ khó hình thành nhịp sinh học phù hợp. Ví dụ, phòng ngủ quá sáng vào ban đêm hoặc quá tối vào ban ngày có thể làm bé lẫn lộn.

3.3. Môi trường ngủ không phù hợp

Quá yên tĩnh vào ban ngày: Một số cha mẹ cố gắng giữ cho mọi thứ thật yên tĩnh khi bé ngủ ngày, điều này vô tình khiến bé khó phân biệt được giấc ngủ ngày và đêm.
Quá ồn ào hoặc có ánh sáng vào ban đêm: Ngược lại, tiếng ồn, ánh sáng từ đèn ngủ, hoặc các thiết bị điện tử vào ban đêm có thể kích thích trẻ, khiến bé khó ngủ sâu.

3.4. Các yếu tố khác

Cữ bú: Nhu cầu bú sữa thường xuyên của trẻ sơ sinh, đặc biệt là bú mẹ, có thể khiến bé thức giấc nhiều lần vào ban đêm.
Thay tã lót: Việc thay tã khi bé thức giấc vào ban đêm cũng có thể làm bé tỉnh táo hơn.

4. Phương pháp khắc phục tình trạng ngủ ngày thức đêm

Để giúp trẻ sơ sinh thiết lập chu kỳ ngủ-thức lành mạnh, cha mẹ có thể áp dụng các phương pháp sau:

4.1. Tạo môi trường phân biệt ngày đêm rõ ràng

Ban ngày: Hãy giữ cho phòng của bé đủ ánh sáng tự nhiên, không cần quá yên tĩnh. Cho bé tiếp xúc với các hoạt động ban ngày bình thường của gia đình (tiếng nói chuyện, tiếng đồ dùng sinh hoạt).
Ban đêm: Tạo môi trường ngủ tối hoàn toàn và yên tĩnh. Sử dụng rèm cửa dày để chắn ánh sáng, tắt đèn điện. Giảm thiểu tiếng ồn và các yếu tố gây xao nhãng.

4.2. Thiết lập lịch trình sinh hoạt đều đặn

Lịch trình ngủ-thức: Cố gắng cho bé ngủ và thức dậy vào những giờ tương đối cố định mỗi ngày, kể cả vào cuối tuần.
Thói quen trước khi ngủ: Xây dựng một thói quen cố định trước khi ngủ đêm, chẳng hạn như tắm nước ấm, massage nhẹ nhàng, đọc sách hoặc hát ru. Điều này giúp bé nhận biết tín hiệu đã đến giờ ngủ.

4.3. Phân biệt cữ bú ngày và đêm

Bú ngày: Khi cho bé bú vào ban ngày, hãy giữ cho bé tỉnh táo và tương tác. Ánh sáng và tiếng ồn nhẹ có thể giúp bé phân biệt đây là cữ bú ban ngày.
Bú đêm: Khi cho bé bú đêm, hãy giữ không gian tối và yên tĩnh nhất có thể. Hạn chế nói chuyện, thay tã chỉ khi thực sự cần thiết và thực hiện nhanh chóng, nhẹ nhàng để bé dễ dàng ngủ lại.

4.4. Tăng cường hoạt động ban ngày

Cho bé được vận động và tương tác nhiều hơn vào ban ngày. Các hoạt động như chơi đùa, tắm nắng, đi dạo (nếu thời tiết cho phép) có thể giúp bé tiêu hao năng lượng và ngủ ngon hơn vào ban đêm. Tuy nhiên, tránh các hoạt động quá kích thích ngay trước giờ ngủ.

4.5. Các mẹo nhỏ giúp bé ngủ đêm ngon hơn

Quấn bé: Quấn bé chặt trong một chiếc chăn mỏng (swaddle) có thể giúp bé cảm thấy an toàn và giảm phản xạ giật mình, từ đó ngủ sâu hơn.
Sử dụng tiếng ồn trắng: Âm thanh ồn trắng (white noise) có thể giúp che lấp các tiếng ồn khác và tạo ra môi trường yên bình giúp bé dễ ngủ.
Kiểm tra nhiệt độ phòng: Đảm bảo nhiệt độ phòng ngủ thoải mái, không quá nóng hoặc quá lạnh.
Kiểm tra tã: Đảm bảo tã của bé khô ráo trước khi đặt bé ngủ.

5. Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Mặc dù tình trạng ngủ ngày thức đêm thường là một phần bình thường trong quá trình phát triển của trẻ sơ sinh, nhưng có những trường hợp cần được thăm khám y tế để loại trừ các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.

5.1. Dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám bác sĩ nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

Giấc ngủ ngày thức đêm kéo dài bất thường: Nếu tình trạng này kéo dài quá 3-4 tháng và không có dấu hiệu cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp khắc phục.
Trẻ quấy khóc quá mức vào ban đêm: Quấy khóc liên tục, không thể dỗ được, kèm theo các dấu hiệu khó chịu khác.
Trẻ có biểu hiện khó thở khi ngủ: Ngáy to, thở hổn hển, ngưng thở ngắn (ngưng thở thoáng qua ở trẻ sơ sinh có thể bình thường, nhưng cần đánh giá nếu kéo dài hoặc thường xuyên).
Trẻ không tăng cân đều đặn: Giấc ngủ kém chất lượng có thể ảnh hưởng đến việc bú và tăng cân của trẻ.
Cha mẹ cảm thấy quá kiệt sức: Nếu tình trạng mất ngủ của trẻ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của cha mẹ.

6. Câu hỏi thường gặp:

Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm có nguy hiểm không? Thường thì không nguy hiểm, đây là một giai đoạn bình thường trong quá trình phát triển nhịp sinh học của trẻ. Tuy nhiên, nếu kéo dài và gây ảnh hưởng đến sức khỏe, sự tăng cân của bé hoặc sự kiệt sức của cha mẹ, thì cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Mất bao lâu để trẻ sơ sinh hình thành nhịp sinh học ngày đêm? Nhịp sinh học ngày đêm thường bắt đầu hình thành rõ rệt khi trẻ được khoảng 2-3 tháng tuổi [2]. Tuy nhiên, mỗi trẻ có sự phát triển khác nhau, có thể mất vài tuần đến vài tháng để bé thiết lập thói quen ngủ ổn định.
Có nên đánh thức trẻ sơ sinh khi bé ngủ quá lâu vào ban ngày không? Trong vài tuần đầu đời, nếu trẻ ngủ quá lâu và bỏ cữ bú, bạn có thể cần đánh thức bé để đảm bảo bé bú đủ. Sau đó, khi bé đã tăng cân tốt, bạn có thể để bé tự thức dậy.
Khi nào thì tình trạng ngủ ngày thức đêm không còn là bình thường? Nếu sau 3-4 tháng tuổi mà trẻ vẫn duy trì thói quen ngủ ngày thức đêm một cách rõ rệt, kèm theo các dấu hiệu quấy khóc quá mức, khó thở khi ngủ, hoặc không tăng cân đều đặn, thì đây có thể là dấu hiệu bất thường và cần được thăm khám bởi bác sĩ.

7. Tài liệu tham khảo

De Beritto, T. V. (2020). Newborn Sleep: Patterns, Interventions, and Outcomes. Pediatr Ann, 49(2), e82-e87. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32045487/. Truy cập: 2025-12-12.
Patel, A. K., Reddy, V., Shumway, K. R., & Araujo, J. F. (2024). Physiology, Sleep Stages. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526132/. Truy cập: 2025-12-12.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.