Vượt qua 'Ngày ốm' an toàn: Những điều người bệnh Đái tháo đường Típ 2 cần biết

Nếu bạn đang sống chung với bệnh đái tháo đường típ 2, chắc hẳn bạn đã quen với việc quản lý đường huyết hàng ngày. Nhưng bạn có bao giờ tự hỏi: "Nếu tôi bị ốm, dù chỉ là cảm cúm thông thường hay tiêu chảy, thì tôi phải làm gì?"

Một ngày ốm, dù là cảm lạnh, sốt hay bất kỳ bệnh nhiễm trùng nào, có thể khiến đường huyết của bạn dao động thất thường và gây ra những vấn đề nguy hiểm. Đừng lo lắng! Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn một “Kế hoạch ngày ốm” chuẩn y khoa, giúp bạn chủ động vượt qua những ngày mệt mỏi này một cách an toàn.

1. Tại sao ngày ốm lại làm đường huyết "nổi loạn"?

Khi bạn bị ốm, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thống phòng thủ. Hệ thống này giải phóng các hormone (như cortisol, adrenaline) để chống lại bệnh tật. Tuy nhiên, tác dụng phụ của chúng là:

Làm tăng đường huyết: Gan sẽ sản xuất nhiều đường hơn để cung cấp năng lượng "chiến đấu", khiến đường huyết tăng vọt dù bạn ăn rất ít.
Đề kháng insulin tạm thời: Các hormone này làm cho insulin (của cơ thể hoặc thuốc tiêm) hoạt động kém hiệu quả hơn.

Hệ quả: Bạn có nguy cơ bị tăng đường huyết quá mức, mất nước nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến các biến chứng cấp cứu.

2. Kế hoạch hành động 4 Bước: "Ngày ốm"

Hãy coi đây là bộ quy tắc sinh tồn khi bạn bị ốm.

2.1. Bước 1: Kiểm tra đường huyết thường xuyên hơn

Bình thường bạn có thể đo đường huyết 1-2 lần/ngày, nhưng khi ốm:

Hãy đo đường huyết mỗi 2-4 giờ, ngay cả vào ban đêm.
Ghi chép lại kết quả để theo dõi xu hướng tăng/giảm.

2.2. Bước 2: Nguyên tắc dùng thuốc - Khi nào tiếp tục, Khi nào tạm ngưng?

⚠️ Đây là phần quan trọng nhất.

Với Insulin:

Tuyệt đối KHÔNG tự ý ngưng Insulin hoàn toàn. Ngay cả khi bạn không ăn được, gan vẫn tạo ra đường. Nếu ngưng insulin, bạn có nguy cơ nhiễm axít rất cao.
Tuy nhiên, liều lượng có thể cần điều chỉnh (tăng lên hoặc giảm đi). Hãy liên hệ với bác sĩ của bạn để điều chỉnh liều insulin phù hợp.

Với thuốc viên uống (Lưu ý Quy tắc "Tạm ngưng khi mất nước"): Nếu bạn bị nôn mửa, tiêu chảy hoặc sốt cao gây mất nước, hãy hỏi bác sĩ về việc TẠM NGƯNG các thuốc sau cho đến khi bạn ăn uống lại bình thường:

Metformin: Nguy cơ nhiễm axit lactic.
Thuốc ức chế SGLT2 (đuôi -flozin như Dapagliflozin, Empagliflozin...): Nguy cơ nhiễm toan ceton.
Thuốc huyết áp (Lợi tiểu, ức chế men chuyển/thụ thể): Nguy cơ suy thận cấp.

Lưu ý: Chỉ ngưng tạm thời và dùng lại khi đã khỏe hẳn. Các thuốc khác như Gliclazide, Insulin vẫn dùng nhưng cần chỉnh liều nếu không ăn được.

2.3. Bước 3: Ăn uống và Bù nước

Mục tiêu là tránh mất nước và tránh hạ đường huyết.

Nếu ăn được: Ăn các bữa nhỏ, chia làm nhiều lần trong ngày.
Nếu không ăn được (chán ăn, buồn nôn): Hãy cố gắng uống hoặc ăn đồ lỏng có chứa tinh bột để duy trì năng lượng.
- Gợi ý: Cháo loãng, súp, sữa, bánh quy mặn, nước ép trái cây pha loãng.
Bù nước: Uống 200-250ml nước lọc mỗi 1-2 giờ. Nếu đường huyết thấp, có thể uống nước bù điện giải (Oresol) hoặc nước trái cây pha loãng.

2.4. Bước 4: Thận trọng với thuốc trị cảm cúm

Siro ho/viên ngậm: Thường chứa rất nhiều đường. Hãy chọn loại không đường hoặc dành cho người đái tháo đường.
Thuốc kháng viêm/giảm đau: Một số thuốc trị đau nhức/viêm họng mạnh có chứa Corticoid (như Prednisolone, Dexamethasone...). Các thuốc này có thể làm đường huyết tăng rất cao. Hãy báo với dược sĩ bạn bị đái tháo đường trước khi mua thuốc.

3. Dấu hiệu báo động: Khi nào cần đi Cấp cứu ngay?

Đừng cố chịu đựng ở nhà nếu bạn gặp các dấu hiệu sau:

Rối loạn tiêu hóa nặng: Nôn mửa hoặc tiêu chảy kéo dài trên 6 giờ, không thể uống nước (nguy cơ mất nước và suy thận).
Đường huyết không kiểm soát:
- Vẫn cao > 15 mmol/L (270 mg/dL) liên tục trong 24 giờ dù đã xử trí.
- Hoặc thấp < 3.9 mmol/L (70 mg/dL) sau khi đã xử trí hạ đường huyết.
Dấu hiệu nhiễm toan hoặc mất nước nặng:
- Khó thở, thở nhanh sâu.
- Hơi thở có mùi trái cây chín/mùi giấm (nhiễm toan ceton).
- Đau bụng dữ dội.
- Lơ mơ, lú lẫn.

4. Lời khuyên cho "Hộp cấp cứu ngày ốm"

Hãy chuẩn bị sẵn một hộp dụng cụ trước khi bạn bị ốm:

Máy đo đường huyết & pin dự phòng.
Que thử còn hạn sử dụng.
Vài gói Oresol (bù nước điện giải).
Thực phẩm dự trữ dễ tiêu (cháo gói, bánh quy, nước trái cây hộp nhỏ).

Kết luận: Bị ốm khi mắc đái tháo đường đòi hỏi sự cẩn trọng gấp đôi. Bằng cách tuân thủ kế hoạch này và đặc biệt lưu ý về việc dùng thuốc, bạn sẽ bảo vệ được bản thân khỏi những biến chứng nguy hiểm. Chúc bạn luôn khỏe mạnh!

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao đường huyết của tôi lại tăng cao khi bị ốm?
Khi ốm, cơ thể tiết ra hormone để chống lại bệnh tật. Các hormone này có thể làm tăng lượng đường trong máu, khiến đường huyết của bạn khó kiểm soát hơn bình thường [1, 3].
Tôi nên làm gì khi bị ốm và chán ăn?
Nếu bạn chán ăn, hãy cố gắng ăn những bữa nhỏ, dễ tiêu hóa như súp, cháo, hoặc uống nước ép trái cây. Mục tiêu là bổ sung đủ carbohydrate cho cơ thể [3].
Tôi có nên ngừng dùng thuốc đái tháo đường khi bị ốm không?
Không, bạn không nên tự ý ngừng thuốc đái tháo đường hoặc insulin trừ khi bác sĩ yêu cầu [3]. Việc này có thể gây nguy hiểm. Hãy hỏi bác sĩ về "kế hoạch ngày ốm" của bạn để biết cách điều chỉnh thuốc khi cần [2].
Khi nào tôi cần đi khám bác sĩ ngay lập tức khi bị ốm?
Bạn cần đi khám bác sĩ ngay nếu có các dấu hiệu như khó thở, nôn mửa nhiều, tiêu chảy nặng kéo dài, sốt cao không giảm, đường huyết quá thấp hoặc quá cao không kiểm soát được, hoặc bạn cảm thấy lú lẫn, khó tập trung [1, 3].

6. Thông tin kiểm duyệt & tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn: ThS BS. Nguyễn Đinh Tuấn - Khoa Nội tiết, Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
Ngày cập nhật: 2025-12-04
Tài liệu tham khảo:
- [1] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2024). Manage Your Diabetes When You’re Sick. URL: https://www.cdc.gov/diabetes/living-with/managing-sick-days.html. Truy cập: 2025-12-04.
- [2] Watson, K. E., et al. (2022). Sick Day Medication Guidance for People With Diabetes, Kidney, or Cardiovascular Disease: A Systematic Scoping Review. Kidney Medicine, 4(9), 100491. URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9420951/. Truy cập: 2025-12-04.
- [3] MedlinePlus (2024). Diabetes - when you are sick. URL: https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000079.htm. Truy cập: 2025-12-04.
- [4] Watson, K. E., et al. (2023). Consensus Recommendations for Sick Day Medication Guidance for People With Diabetes, Kidney, or Cardiovascular Disease: A Modified Delphi Process. American Journal of Kidney Diseases, 81(5), 564-574. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36470530/. Truy cập: 2025-12-04.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.