Hướng dẫn thực hành Kangaroo đúng cách tại nhà và bệnh viện

Phương pháp Kangaroo (KMC) là một kỹ thuật chăm sóc trẻ sơ sinh non tháng và nhẹ cân dựa trên nguyên tắc da kề da, mang lại nhiều lợi ích vượt trội cho cả bé và cha mẹ. Việc thực hành đúng cách KMC là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và tối đa hóa hiệu quả của phương pháp này. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách thực hiện KMC tại bệnh viện và khi về nhà.

1. Phương pháp Kangaroo là gì?

1.1. Định nghĩa và vai trò

Phương pháp Kangaroo, hay còn gọi là Chăm sóc trẻ bằng phương pháp Kangaroo (KMC), là một kỹ thuật chăm sóc trẻ sơ sinh non tháng và trẻ nhẹ cân liên quan đến việc trẻ được ấp giữ tiếp xúc da kề da với người mẹ (hoặc người chăm sóc khác) [1, 2]. Kỹ thuật này được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1978 như một giải pháp thay thế lồng ấp cho trẻ sơ sinh nhẹ cân ở những nơi tài nguyên hạn chế [5]. Vai trò chính của KMC là mang lại sự ấm áp, an toàn và các lợi ích sinh lý cho trẻ sơ sinh dễ bị tổn thương, đặc biệt là trẻ sinh non và nhẹ cân, giúp chúng vượt qua giai đoạn đầu đời đầy thử thách [5].

1.2. Các thành phần chính của KMC

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa KMC bao gồm:

Tiếp xúc da kề da (Skin-to-skin contact - SSC) sớm, liên tục và kéo dài: Đây là yếu tố cốt lõi của KMC, trong đó trẻ được đặt nằm sấp trực tiếp trên ngực trần của mẹ hoặc người chăm sóc [1, 3, 6].
Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn: KMC thúc đẩy việc bú mẹ, cung cấp dinh dưỡng tối ưu và tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ [3, 6].
Xuất viện sớm: Sau khi ổn định và bắt đầu KMC tại bệnh viện, trẻ có thể được xuất viện sớm hơn để tiếp tục chăm sóc tại nhà, giúp giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và tăng cường gắn kết gia đình [3, 6].
Theo dõi và hỗ trợ đầy đủ tại nhà: Đảm bảo cha mẹ nhận được sự hướng dẫn và hỗ trợ cần thiết để tiếp tục KMC và chăm sóc trẻ sau khi xuất viện [6].

2. Lợi ích của phương pháp Kangaroo

KMC mang lại nhiều lợi ích đáng kể cho cả trẻ sơ sinh và cha mẹ, được chứng minh qua nhiều nghiên cứu [5].

2.1. Đối với trẻ sơ sinh

Giảm tỷ lệ tử vong: KMC giúp giảm 36% nguy cơ tử vong ở trẻ sơ sinh nhẹ cân (<2000g) [5].
Cải thiện điều hòa thân nhiệt: Tiếp xúc da kề da giúp trẻ duy trì thân nhiệt ổn định, giảm nguy cơ hạ thân nhiệt [5].
Tăng cường bú mẹ: KMC làm tăng khả năng bú sữa mẹ hoàn toàn khi xuất viện và đến 4 tháng tuổi [5].
Giảm nguy cơ nhiễm trùng: Giảm 47% nguy cơ nhiễm trùng huyết ở trẻ [5].
Ổn định sinh hiệu: Cải thiện nhịp thở, nhịp tim và độ bão hòa oxy [5].
Giảm đau: KMC có tác dụng giảm đau đáng kể cho trẻ sơ sinh trong các thủ thuật y tế như lấy máu gót chân [5].
Tăng trưởng vòng đầu: Trẻ được KMC có sự tăng trưởng vòng đầu tốt hơn [5].
Giảm nguy cơ hạ đường huyết và tái nhập viện: Giảm nguy cơ hạ đường huyết và giảm khả năng tái nhập viện [5].

2.2. Đối với cha mẹ

Tăng cường gắn kết: KMC thúc đẩy mối liên kết tình cảm sâu sắc giữa cha mẹ và con cái [5].
Tăng sự tự tin: Cha mẹ cảm thấy tự tin hơn trong việc chăm sóc trẻ sơ sinh non tháng [5].
Giảm lo âu và trầm cảm: Việc được gần gũi con giúp giảm căng thẳng, lo âu và nguy cơ trầm cảm sau sinh ở người mẹ [5].

3. Chuẩn bị trước khi thực hiện Kangaroo

Để KMC diễn ra an toàn và hiệu quả, việc chuẩn bị kỹ lưỡng là rất quan trọng.

3.1. Ai có thể thực hiện KMC?

Thông thường, mẹ là người chính thực hiện KMC. Tuy nhiên, cha hoặc các thành viên khác trong gia đình (như bà) cũng có thể thực hiện KMC, những người khỏe mạnh, không mắc bệnh truyền nhiễm và được hướng dẫn kỹ càng [1]. Điều quan trọng là người chăm sóc phải cảm thấy thoải mái và sẵn lòng thực hiện.

3.2. Điều kiện sức khỏe của bé

KMC chủ yếu dành cho trẻ sinh non và nhẹ cân (thường dưới 2500g) đã ổn định về mặt lâm sàng [3, 5]. Điều kiện để bắt đầu KMC bao gồm:

Bé có khả năng tự thở hoặc được hỗ trợ thở ổn định.
Thân nhiệt ổn định.
Không có dấu hiệu nhiễm trùng nặng hoặc các vấn đề sức khỏe cấp tính khác.
Bé có phản xạ bú tốt hoặc có thể được cho ăn qua ống thông.

3.3. Chuẩn bị không gian và trang phục

Không gian: Chọn một nơi yên tĩnh, ấm áp, kín gió, có ánh sáng dịu nhẹ và ít tiếng ồn.
Trang phục cho mẹ/người chăm sóc: Mặc áo rộng rãi, có thể mở cúc hoặc áo choàng để dễ dàng tiếp xúc da kề da.
Trang phục cho bé: Chỉ cần mặc tã, đội mũ, đi tất (nếu cần) để giữ ấm đầu và chân [4]. Hạn chế quần áo để tối đa hóa tiếp xúc da kề da.

4. Hướng dẫn thực hành Kangaroo tại bệnh viện

Tại bệnh viện, KMC thường được bắt đầu và giám sát bởi đội ngũ y tế chuyên nghiệp.

4.1. Thời điểm bắt đầu KMC

KMC nên được bắt đầu càng sớm càng tốt ngay khi trẻ đã ổn định về mặt lâm sàng. Điều này có thể là vài giờ sau sinh đối với trẻ ổn định, hoặc sau vài ngày nếu trẻ cần được hồi sức hoặc điều trị tích cực ban đầu [4].

4.2. Tư thế đặt bé da kề da

Người mẹ/chăm sóc: Ngồi thoải mái trên ghế tựa hoặc nằm ngả lưng (khoảng 30-60 độ) để tạo bề mặt phẳng và an toàn cho bé [4].
Đặt bé: Đặt bé nằm sấp, thẳng đứng giữa hai bầu ngực của mẹ, đầu bé nghiêng sang một bên để đường thở không bị cản trở và tai bé áp vào ngực mẹ [4].
Che phủ: Dùng một chiếc khăn hoặc chăn mỏng đắp lên lưng bé và quấn chặt quanh người mẹ để giữ ấm và cố định bé [4].

4.3. Theo dõi và hỗ trợ từ nhân viên y tế

Trong môi trường bệnh viện, nhân viên y tế sẽ thường xuyên kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn của bé (nhịp tim, nhịp thở, thân nhiệt, độ bão hòa oxy) và tình trạng chung của bé trong suốt quá trình KMC. Họ cũng sẽ hướng dẫn mẹ cách cho bú, thay tã và nhận biết các dấu hiệu bất thường.

4.4. Thời gian thực hiện KMC

Thời gian KMC có thể dao động từ vài chục phút đến vài giờ mỗi lần, tùy thuộc vào tình trạng của bé và sự thoải mái của mẹ. Mục tiêu là duy trì KMC liên tục và kéo dài càng nhiều càng tốt trong ngày, thường là ít nhất 8-12 giờ mỗi ngày [4].

https://youtu.be/hW1Z0w7YTL8?si=glBJUoB9_Cz_0CwN

Link xem video hướng dẫn thực hành Kangaroo (Nguồn: World Health Organization Regional)

5. Hướng dẫn thực hành Kangaroo tại nhà

Khi bé đã đủ điều kiện xuất viện, cha mẹ có thể tiếp tục KMC tại nhà.

5.1. Khi nào có thể về nhà với KMC?

Bé có thể được xuất viện để tiếp tục KMC tại nhà khi đạt các tiêu chí sau [4]:

Cân nặng ổn định: Thường là trên 1800-2000 gram và có xu hướng tăng cân đều.
Khả năng bú mẹ tốt: Bé bú mẹ hiệu quả hoặc cha mẹ tự tin cho bé ăn bằng các phương pháp khác.
Thân nhiệt ổn định: Bé có thể tự duy trì thân nhiệt mà không cần hỗ trợ.
Không có bệnh cấp tính: Sức khỏe tổng thể của bé ổn định, không có dấu hiệu nguy hiểm.
Gia đình được hướng dẫn đầy đủ: Cha mẹ hoặc người chăm sóc chính đã được đào tạo về KMC và sẵn sàng chăm sóc bé tại nhà.

5.2. Tạo môi trường an toàn và thoải mái

Phòng ngủ: Giữ phòng ấm áp, yên tĩnh, tránh gió lùa trực tiếp và ánh sáng mạnh.
Giường: Đảm bảo giường hoặc ghế ngồi đủ rộng, chắc chắn và an toàn để mẹ và bé có thể nằm/ngồi thoải mái mà không lo bé bị ngã.
Hạn chế khách thăm: Trong những tuần đầu tiên, nên hạn chế khách thăm để đảm bảo không gian yên tĩnh và giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh cho bé.

5.3. Tư thế và trang phục phù hợp

Tư thế: Tương tự như ở bệnh viện, mẹ hoặc người chăm sóc ngồi/nằm ngả lưng, đặt bé nằm sấp trên ngực trần, đầu nghiêng sang một bên.
Trang phục: Bé chỉ mặc tã, đội mũ và đi tất. Mẹ mặc áo rộng hoặc áo choàng để giữ bé áp sát vào người và che phủ toàn bộ cơ thể bé.

Thiết kế chưa có tên.png — Hình ảnh Kangaroo trẻ

5.4. Theo dõi các dấu hiệu của bé trong quá trình KMC

Cha mẹ cần theo dõi sát sao các dấu hiệu sau của bé:

Màu sắc da: Da hồng hào, không xanh tái, không vàng da.
Nhịp thở: Thở đều, không khó thở, không thở nhanh hay thở rên.
Thân nhiệt: Kiểm tra thân nhiệt bằng cách chạm vào chân hoặc tay bé, đảm bảo không quá lạnh hoặc quá nóng.
Bú mẹ: Bé bú tốt, nuốt đều, không sặc.
Hoạt động: Bé ngủ yên, thỉnh thoảng cử động tay chân, không quấy khóc liên tục.
Dấu hiệu nguy hiểm: Ho, sốt, co giật, bỏ bú, li bì, thở nhanh, da tím tái (cần đưa bé đi cấp cứu ngay).

5.5. Duy trì KMC và các hoạt động chăm sóc khác

Thời gian KMC: Tiếp tục thực hiện KMC càng nhiều càng tốt, ít nhất 8-12 giờ mỗi ngày, có thể chia thành nhiều cữ.
Vệ sinh: Duy trì vệ sinh cá nhân cho mẹ và bé, rửa tay sạch trước và sau khi chạm vào bé.
Dinh dưỡng: Tiếp tục cho bé bú mẹ theo nhu cầu.
Khám định kỳ: Tuân thủ lịch hẹn tái khám của bác sĩ để theo dõi sự phát triển của bé.

6. Những lưu ý quan trọng và các vấn đề thường gặp

6.1. Vệ sinh và phòng ngừa nhiễm trùng

Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch trước và sau khi bế bé hoặc thực hiện KMC.
Giữ môi trường xung quanh bé sạch sẽ, thoáng mát.
Tránh cho bé tiếp xúc với người bị bệnh.

6.2. Đảm bảo dinh dưỡng cho bé

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh. KMC thúc đẩy việc bú mẹ hiệu quả. Nếu bé chưa bú được trực tiếp, mẹ có thể vắt sữa và cho bé ăn bằng thìa hoặc ống thông.

6.3. Dấu hiệu cần đưa bé đến bác sĩ ngay

Cha mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu bé có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

Sốt (trên 37,5°C) hoặc hạ thân nhiệt (dưới 36.5°C).
Khó thở, thở nhanh, thở rên, co kéo lồng ngực.
Da xanh tái, tím tái hoặc vàng da tăng.
Bỏ bú, bú kém, nôn trớ liên tục.
Li bì, khó đánh thức hoặc co giật.
Tiêu chảy, phân có máu.

6.4. Hỗ trợ tâm lý cho cha mẹ

Chăm sóc trẻ sinh non có thể gây căng thẳng cho cha mẹ. Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hoặc các nhóm hỗ trợ cha mẹ có con sinh non. Đừng ngần ngại chia sẻ cảm xúc và tìm kiếm sự giúp đỡ từ nhân viên y tế nếu bạn cảm thấy quá tải.

7. Câu hỏi thường gặp

Phương pháp Kangaroo có áp dụng cho trẻ đủ tháng không? Mặc dù KMC chủ yếu được phát triển cho trẻ sinh non và nhẹ cân, việc tiếp xúc da kề da cũng mang lại lợi ích cho trẻ đủ tháng, giúp ổn định thân nhiệt, thúc đẩy bú mẹ và tăng cường gắn kết mẹ con [5].
Bé có cần mặc quần áo khi thực hiện Kangaroo không? Để tối đa hóa lợi ích của tiếp xúc da kề da, bé chỉ nên mặc tã, đội mũ và đi tất (nếu cần) [4]. Người mẹ/chăm sóc sẽ dùng áo hoặc chăn để che phủ và giữ ấm cho bé.
Tôi có thể cho bé bú trong khi thực hiện Kangaroo không? Hoàn toàn có thể. KMC là thời điểm lý tưởng để cho bé bú mẹ, vì sự gần gũi giúp kích thích phản xạ bú của bé và tăng cường sản xuất sữa ở mẹ [3, 4].
Cần thực hiện Kangaroo trong bao lâu mỗi ngày? Khuyến nghị là thực hiện KMC càng nhiều càng tốt, lý tưởng là liên tục và kéo dài ít nhất 8-12 giờ mỗi ngày [4]. Tuy nhiên, bất kỳ khoảng thời gian nào, dù ngắn, cũng đều có lợi.
Điều gì xảy ra nếu bé không thích Kangaroo? Hầu hết trẻ sơ sinh đều thích KMC. Tuy nhiên, nếu bé có vẻ khó chịu, quấy khóc hoặc các dấu hiệu sinh hiệu không ổn định, hãy kiểm tra tư thế, đảm bảo bé không bị lạnh hoặc quá nóng, và tham khảo ý kiến nhân viên y tế.

8. Tài liệu tham khảo

[1] Chan, G. J. (2016). What is kangaroo mother care? Systematic review of the literature. Journal of Global Health, 6(1), 010701. Truy cập: 2025-12-11.
[2] World Health Organization. (2017). Kangaroo Mother Care Guideline. Truy cập: 2025-12-11.
[3] Boundy, E. O. (2016). Kangaroo Mother Care and Neonatal Outcomes: A Meta-analysis. Pediatrics, 137(1), e20152238. Truy cập: 2025-12-11.
[4] World Health Organization. (2003). Kangaroo mother care: a practical guide. Truy cập: 2025-12-11.
[5] Charpak, N., Ruiz JG, Zupan J, et al. (2005). Kangaroo Mother Care: 25 years after. Acta Paediatrica, 94(5), 514–522. Truy cập: 2025-12-11.
[6] World Health Organization. (2003). Kangaroo Mother Care: A Practical Guide. Truy cập: 2025-12-11.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.