Nên ăn uống ra sao trong khi sinh để an toàn cả mẹ lẫn con? Tư vấn từ chuyên gia
Quá trình chuyển dạ đòi hỏi nhiều năng lượng, và việc duy trì dinh dưỡng hợp lý là cần thiết. Tuy nhiên, những thay đổi sinh lý trong cơ thể sản phụ cùng với việc sử dụng các phương pháp giảm đau sản khoa như gây tê ngoài màng cứng, có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặc biệt là nguy cơ hít sặc. Bài viết này sẽ tập trung vào các yếu tố nguy cơ và những khuyến nghị quan trọng để dự phòng hít sặc, đảm bảo an toàn tối đa cho sản phụ.
1. Thay đổi sinh lý và nguy cơ trong chuyển dạ
Trong quá trình chuyển dạ, cơ thể sản phụ trải qua nhiều thay đổi sinh lý ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và làm tăng nguy cơ biến chứng.
1.1. Thay đổi sinh lý ảnh hưởng đến tiêu hóa
Sự thay đổi hormone, đặc biệt là progesterone, và áp lực từ tử cung đang co bóp có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và giảm nhu động ruột [1]. Điều này khiến thức ăn lưu lại trong dạ dày lâu hơn, làm tăng thể tích dịch vị và nguy cơ trào ngược.
1.2. Tăng nguy cơ buồn nôn và nôn
Buồn nôn và nôn là những triệu chứng thường gặp trong chuyển dạ, có thể do cơn đau, căng thẳng, hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc như thuốc tăng cơn gò tử cung, thuốc giảm đau, đặc biệt là thuốc giảm đau nhóm opioid được sử dụng trong gây tê ngoài màng cứng [1].
1.3. Nguy cơ hít sặc khi gây mê cấp cứu
Trong trường hợp cần mổ lấy thai cấp cứu dưới gây mê toàn thân, nguy cơ hít sặc là đặc biệt cao nếu sản phụ có thức ăn trong dạ dày. Hít sặc xảy ra khi dịch vị hoặc thức ăn từ dạ dày trào ngược vào đường hô hấp.
- Tắc nghẽn đường thở do thức ăn rắn: Các mảnh thức ăn rắn có thể gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến suy hô hấp cấp tính [1].
- Viêm phổi hít: Dịch dạ dày có tính axit cao khi hít vào phổi có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho mô phổi, dẫn đến viêm phổi hít hoặc hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) [1, 2]. Mặc dù tỷ lệ hít sặc đã giảm nhờ các kỹ thuật gây mê hiện đại, đây vẫn là một biến chứng nguy hiểm cần được dự phòng [2].
2. Đối tượng nguy cơ cao
Một số sản phụ có nguy cơ cao hơn về biến chứng liên quan đến ăn uống trong chuyển dạ, bao gồm [1]:
2.1. Sản phụ có yếu tố nguy cơ về đường tiêu hóa hoặc chuyển hóa
Những tình trạng này có thể làm chậm quá trình tiêu hóa hoặc tăng nguy cơ trào ngược:
- Tiền sử trào ngược dạ dày thực quản nghiêm trọng hoặc không kiểm soát được.
- Các bất thường đường tiêu hóa (ví dụ: thoát vị hoành, tắc nghẽn thực quản/ruột).
- Rối loạn vận động dạ dày (ví dụ: liệt dạ dày, tiểu đường không kiểm soát tốt).
2.2. Sản phụ có nguy cơ cao đặt nội khí quản khó
Việc đặt nội khí quản khó khăn trong trường hợp gây mê có thể làm tăng thời gian phơi nhiễm đường thở với dịch vị, tăng nguy cơ hít sặc. Các yếu tố bao gồm tiền sử đặt nội khí quản khó hoặc béo phì nặng (BMI ≥40 kg/m2) [1].
2.3. Sản phụ có tình trạng sức khỏe hoặc biến chứng sản khoa đặc biệt
Các tình trạng này có thể làm tăng khả năng cần can thiệp y tế khẩn cấp, bao gồm cả mổ lấy thai cấp cứu:
- Tiền sản giật.
- Nhau bong non.
- Đa thai.
- Nhịp tim thai bất thường (non-reassuring fetal status).
- Các yếu tố làm tăng nguy cơ sinh mổ (ví dụ: thai to, ngôi bất thường, dị tật thai nhi).
3. Khuyến nghị về ăn uống trong chuyển dạ
Dựa trên các hướng dẫn từ Hiệp hội Gây mê Hoa Kỳ (ASA) và Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), các khuyến nghị sau đây được đưa ra để đảm bảo an toàn và dự phòng hít sặc cho sản phụ [1, 2]:
3.1. Tham vấn y tế
Mọi quyết định về việc ăn uống trong quá trình chuyển dạ cần có sự tư vấn và đồng ý của đội ngũ y tế. Sản phụ cần thông báo rõ ràng về những gì đã ăn hoặc uống trước khi đến bệnh viện [1].
3.2. Ưu tiên chất lỏng trong suốt
Hiệp Hội Gây Mê Hồi Sức Hoa Kỳ (ASA) và Hiệp Hội Sản Phụ Khoa Hoa Kỳ (ACOG) cùng đưa ra đồng thuận khuyến khích sản phụ uống các chất lỏng trong suốt trong quá trình chuyển dạ để đáp ứng nhu cầu giúp đỡ khát và thiếu nước lẫn đảm bảo đủ năng lượng [1, 2].
- Các lựa chọn an toàn và dễ tiêu hóa bao gồm nước lọc, nước ngọt, nước ép trái cây không có tép, cà phê đen, trà không sữa/kem, và đồ uống thể thao isotonic [1].
- Việc này giúp duy trì năng lượng, giảm cảm giác khát và khó chịu, đồng thời dự phòng tình trạng nhiễm keton máu do nhịn ăn kéo dài [1, 2].
3.3. Tránh thực phẩm rắn và thực phẩm nhiều chất béo
ASA và ACOG khuyến cáo nên tránh ăn thực phẩm rắn và chất lỏng có chứa hạt trong giai đoạn chuyển dạ tích cực [1, 2]. Thực phẩm rắn, đặc biệt là thực phẩm nhiều chất béo, làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, tăng nguy cơ hít sặc nếu cần gây mê toàn thân [1].
3.4. Không từ chối giảm đau ngoài màng cứng vì tình trạng ăn uống
ASA khuyến nghị không nên từ chối cung cấp gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê/gây mê cho sản phụ chỉ vì tình trạng ăn uống của họ [1]. Các chiến lược cần được thực hiện để giảm nhu cầu gây mê toàn thân trong trường hợp khẩn cấp, đặc biệt ở những bệnh nhân không được nhịn ăn phù hợp [1].
3.5. Truyền dịch tĩnh mạch khi cần
Nếu cần truyền dịch tĩnh mạch, loại dung dịch và tốc độ truyền nên được xác định dựa trên nhu cầu lâm sàng cá nhân và thời gian chuyển dạ dự kiến [2]. Các nghiên cứu gần đây cho thấy việc truyền dung dịch dextrose 5% trong nước muối sinh lý liên tục không làm tăng nguy cơ hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh [2].
4. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Nếu tôi đã được gây tê ngoài màng cứng, tôi có thể ăn uống gì?
Bạn nên ưu tiên uống các chất lỏng trong suốt như nước lọc, nước ép trái cây không có tép, cà phê đen, trà không sữa/kem, và đồ uống thể thao để bổ sung năng lượng và điện giải [1, 2]. Tránh thực phẩm rắn và thực phẩm nhiều chất béo.
Nguy cơ hít sặc có còn là mối lo ngại lớn trong sản khoa hiện đại không?
Mặc dù tỷ lệ hít sặc đã giảm đáng kể nhờ các kỹ thuật gây mê hiện đại, các sự kiện hít sặc lớn vẫn có thể xảy ra và gây ra bệnh tật, tử vong đáng kể [1, 2]. Do đó, nguy cơ này vẫn là một mối lo ngại quan trọng, đặc biệt khi cần gây mê toàn thân.
Việc nhịn ăn hoàn toàn có lợi cho quá trình chuyển dạ không?
Nhịn ăn hoàn toàn không được khuyến khích vì có thể gây ra những hậu quả tiêu cực không mong muốn, bao gồm căng thẳng cho sản phụ và tăng ketone máu [1, 2]. Việc cung cấp chất lỏng trong suốt được khuyến khích để duy trì năng lượng và sự thoải mái [1, 2].
5. Tài liệu tham khảo
- [1] ASA Committee on Obstetric Anesthesia (2022). Statement on Oral Intake During Labor. American Society of Anesthesiologists. https://www.asahq.org/standards-and-practice-parameters/statement-on-oral-intake-during-labor.
[2] American College of Obstetricians and Gynecologists (2019). Approaches to Limit Intervention During Labor and Birth. Committee Opinion, No. 766.
Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.