Nhịn ăn uống trước phẫu thuật: An toàn là trên hết

Việc nhịn ăn uống trước khi trải qua phẫu thuật có gây mê là một quy trình thiết yếu nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh. Tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn này giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ xảy ra các biến chứng nghiêm trọng như trào ngược dạ dày và viêm phổi hít, từ đó góp phần vào sự thành công của ca phẫu thuật và quá trình hồi phục [1, 3, 4].

1. Tầm quan trọng của việc nhịn ăn uống trước gây mê - phẫu thuật

Nhịn ăn uống đúng cách trước khi gây mê là một biện pháp phòng ngừa quan trọng, bảo vệ người bệnh khỏi các rủi ro liên quan đến đường hô hấp và tiêu hóa.

1.1. Phòng ngừa biến chứng đường hô hấp

Trong quá trình gây mê toàn thân, các phản xạ bảo vệ đường thở tự nhiên của cơ thể, như phản xạ nuốt và phản xạ ho, bị suy giảm hoặc mất đi. Nếu dạ dày chứa thức ăn hoặc dịch lỏng, có nguy cơ cao chúng sẽ trào ngược lên thực quản và bị hít vào phổi [1, 3].

• Viêm phổi hít: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất, xảy ra khi dịch dạ dày, đặc biệt là dịch có tính axit, hoặc các hạt thức ăn bị hít vào phổi. Điều này có thể dẫn đến viêm phổi hóa học, nhiễm trùng phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tính (ARDS) và thậm chí tử vong [1, 3].
• Tắc nghẽn đường thở: Các mảnh thức ăn lớn có thể gây tắc nghẽn cơ học đường thở, dẫn đến suy hô hấp cấp tính.

2. Hướng dẫn nhịn ăn uống đúng cách

Các khuyến nghị về thời gian nhịn ăn uống thay đổi tùy thuộc vào loại thực phẩm, đồ uống và tình trạng sức khỏe của từng cá nhân. Các hướng dẫn từ Hiệp hội Gây mê Hoa Kỳ (ASA) và Hiệp hội Gây mê Châu Âu (ESA) là những căn cứ quan trọng [1, 3, 4].

2.1. Khuyến nghị chung về thời gian nhịn ăn

Lưu ý: Thời gian trên là khuyến nghị tối thiểu. Bác sĩ gây mê sẽ đưa ra chỉ định cụ thể dựa trên tình trạng sức khỏe và loại phẫu thuật của từng người bệnh.

2.2. Các trường hợp đặc biệt cần lưu ý

Một số đối tượng người bệnh có thể có những hướng dẫn nhịn ăn riêng biệt:

• Trẻ em: Các hướng dẫn nhịn ăn cho trẻ em đã có những cập nhật, với mục tiêu cân bằng giữa việc giảm nguy cơ hít sặc và tránh tình trạng hạ đường huyết hoặc mất nước. Thời gian nhịn ăn chất lỏng trong ở trẻ em đã được chứng minh là không liên quan đến tăng nguy cơ hít sặc, và các hướng dẫn trong tương lai có thể tiếp tục điều chỉnh [2, 3]. Cha mẹ cần tham khảo ý kiến bác sĩ để có hướng dẫn cụ thể cho trẻ.
• Thai phụ: Phụ nữ mang thai, đặc biệt là trong giai đoạn cuối thai kỳ, thường có quá trình làm rỗng dạ dày chậm hơn. Do đó, họ có thể cần thời gian nhịn ăn lâu hơn hoặc các biện pháp phòng ngừa đặc biệt [3, 4].
• Người bệnh béo phì, trào ngược dạ dày thực quản (GERD), tiểu đường: Những người bệnh này có nguy cơ cao hơn về trào ngược và/hoặc làm rỗng dạ dày chậm, do đó cần được đánh giá kỹ lưỡng và có kế hoạch nhịn ăn uống riêng biệt [3, 4].

2.3. Những điều cần tuân thủ

Để đảm bảo an toàn tối đa, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn sau:

• Không tự ý thay đổi: Tuyệt đối không tự ý ăn hoặc uống bất cứ thứ gì ngoài hướng dẫn, ngay cả một lượng nhỏ. Việc này có thể dẫn đến việc hoãn phẫu thuật hoặc gây biến chứng nguy hiểm.
• Thông báo tiền sử bệnh lý và thuốc: Người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tất cả các bệnh lý nền và loại thuốc đang sử dụng. Điều này giúp bác sĩ đưa ra quyết định chính xác và cá nhân hóa hướng dẫn nhịn ăn.
• Làm rõ thắc mắc: Nếu có bất kỳ câu hỏi hoặc lo lắng nào về quá trình nhịn ăn, hãy chủ động hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế phụ trách.

3. Quy trình nhịn ăn uống tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (UMC)

Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (UMC), quy trình nhịn ăn uống trước gây mê - phẫu thuật được thiết lập chặt chẽ để đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh.

3.1. Chuẩn bị trước phẫu thuật

• Tư vấn cá nhân hóa: Mỗi người bệnh sẽ được bác sĩ hoặc điều dưỡng tư vấn chi tiết về thời gian và các loại thực phẩm, đồ uống được phép hoặc cần tránh, dựa trên loại phẫu thuật, tình trạng sức khỏe tổng thể và các bệnh lý nền.
• Xác nhận hiểu rõ: Người bệnh và/hoặc người nhà cần xác nhận đã hiểu rõ các hướng dẫn và cam kết tuân thủ.

3.2. Trong thời gian nhịn ăn

• Tuân thủ tuyệt đối: Người bệnh phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thời gian và loại thực phẩm, đồ uống đã được hướng dẫn.
• Thông báo khẩn cấp: Trong trường hợp vô tình ăn hoặc uống không đúng quy định, người bệnh hoặc người nhà cần thông báo ngay lập tức cho nhân viên y tế để được đánh giá và xử lý kịp thời.

3.3. Sau phẫu thuật

• Hướng dẫn ăn uống trở lại: Sau khi phẫu thuật hoàn tất và người bệnh đã hồi tỉnh, bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ hướng dẫn cụ thể về thời điểm và cách thức bắt đầu ăn uống trở lại, thường bắt đầu từ chất lỏng trong và tăng dần lên thức ăn đặc.

4. Các câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Tôi có được uống thuốc trước phẫu thuật không? Một số loại thuốc thiết yếu có thể được phép uống với một ngụm nước nhỏ. Tuy nhiên, bạn cần thảo luận cụ thể với bác sĩ gây mê về tất cả các loại thuốc đang dùng và tuân thủ chỉ định của họ [4].
• Nếu tôi cảm thấy đói hoặc khát quá thì phải làm sao? Cảm giác đói hoặc khát là bình thường. Bạn có thể cố gắng thư giãn, nghỉ ngơi. Điều quan trọng là không được uống nước hoặc ăn bất cứ thứ gì nếu chưa được phép để tránh các biến chứng nguy hiểm.
• Nhịn ăn uống có gây hạ đường huyết không? Đối với hầu hết người bệnh khỏe mạnh, việc nhịn ăn theo đúng hướng dẫn không gây hạ đường huyết nghiêm trọng. Tuy nhiên, người bệnh tiểu đường cần được theo dõi đường huyết sát sao và có kế hoạch quản lý đường huyết riêng biệt theo chỉ định của bác sĩ [4].
• Tôi có thể nhai kẹo cao su trước phẫu thuật không? Mặc dù các hướng dẫn của ESA năm 2011 cho rằng việc nhai kẹo cao su ngay trước gây mê không nên là lý do để hủy hoặc trì hoãn phẫu thuật, và ASA 2023 cũng đề cập đến vấn đề này [1, 3, 4], khuyến nghị chung vẫn là tránh nhai kẹo cao su. Việc nhai có thể kích thích tiết dịch vị và làm tăng nguy cơ trào ngược. Tốt nhất là tham khảo ý kiến bác sĩ gây mê của bạn.
• Tại sao thời gian nhịn ăn cho trẻ em lại khác người lớn? Trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, có nguy cơ hạ đường huyết cao hơn và khả năng chịu đựng việc nhịn ăn kém hơn người lớn. Các hướng dẫn nhịn ăn cho trẻ em thường được điều chỉnh ngắn hơn để đảm bảo an toàn và sức khỏe của bé [2, 3, 4].

5. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn: 

• ThS BS. Lê Hồng Chính - Khoa Gây mê - Hồi sức, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Tài liệu tham khảo:

• [1] Joshi GP, Abdelmalak BB, Weigel WA, Harbell MW, Kuo CI, Soriano SG, Stricker PA, Tipton T, Grant MD, Marbella AM, Agarkar M, Blanck JF, Domino KB. (2023). 2023 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Preoperative Fasting: Carbohydrate-containing Clear Liquids with or without Protein, Chewing Gum, and Pediatric Fasting Duration-A Modular Update of the 2017 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Preoperative Fasting. Anesthesiology, 138(2), 132-151. Truy cập: 2025-11-13.
• [2] Frykholm P, Hansen TG, Engelhardt T. (2024). Preoperative fasting in children. The evolution of recommendations and guidelines, and the underlying evidence. Best Pract Res Clin Anaesthesiol, 38(2), 103-110. Truy cập: 2025-11-13.
• [3] Smith I, Kranke P, Murat I, Smith A, O'Sullivan G, Søreide E, Spies C, in't Veld B; European Society of Anaesthesiology. (2011). Perioperative fasting in adults and children: guidelines from the European Society of Anaesthesiology. Eur J Anaesthesiol, 28(8), 556-69. Truy cập: 2025-11-13.
• [4] Maltby, J. R. (2006). Preoperative fasting guidelines. PMC. Truy cập: 2025-11-13.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.