Carcinôm niệu mạc dạng nhú bàng quang: Hiểu rõ để chủ động điều trị

1. Carcinôm niệu mạc dạng nhú bàng quang là gì?

Carcinôm niệu mạc (Urothelial Carcinoma - UC) là loại carcinôm phổ biến nhất ở bàng quang [5]. Khi các tế bào niệu mạc tăng sinh bất thường và tạo thành cấu trúc dạng nhú lồi vào lòng bàng quang, chúng được gọi là carcinôm niệu mạc dạng nhú.

Các yếu tố nguy cơ chính:

• Hút thuốc lá: Đây là nguyên nhân hàng đầu, chiếm khoảng một nửa số trường hợp carcinôm bàng quang [5].

• Tiếp xúc hóa chất nghề nghiệp: Làm việc trong các ngành công nghiệp tiếp xúc với một số hóa chất như amin thơm (ví dụ: trong ngành dệt nhuộm, cao su) có thể tăng nguy cơ.

• Tiền sử gia đình và yếu tố di truyền: Một số trường hợp có liên quan đến yếu tố di truyền.

2. Hai loại chính: Xâm lấn và Không xâm lấn – Sự khác biệt là gì?

Việc phân loại khối u thành xâm lấn hay không xâm lấn là yếu tố then chốt quyết định phương pháp điều trị và tiên lượng bệnh. Các nhà giải phẫu bệnh sẽ kiểm tra mô khối u dưới kính hiển vi để đưa ra kết luận chính xác [1, 5].

1. Carcinôm niệu mạc dạng nhú không xâm lấn (Non-invasive Papillary Urothelial Carcinoma):

   • Là các khối u chỉ phát triển trên bề mặt niệu mạc mà không lan vào lớp đệm bên dưới.

   • Có hai mức độ: Độ thấp (Low-grade) (tế bào ít bất thường hơn, nguy cơ tiến triển thấp) và Độ cao (High-grade) (tế bào bất thường rõ rệt hơn, nguy cơ tiến triển cao hơn) [1, 5].

   • Nguy cơ tái phát cao, nhưng nguy cơ lan rộng ra ngoài bàng quang thấp nếu được điều trị và theo dõi đúng cách [2, 5].

   • U nhú niệu mạc có tiềm năng ác tính thấp (PUNLMP): Đây là một dạng rất nhẹ, nguy cơ tái phát và tiến triển thành xâm lấn cực kỳ thấp [4, 5].

2. Carcinôm niệu mạc dạng nhú xâm lấn (Invasive Papillary Urothelial Carcinoma):

   • Là tình trạng các tế bào carcinôm đã phá vỡ màng đáy và lan sâu vào lớp đệm hoặc lớp cơ của bàng quang [1, 5].

   • Đây là dạng nghiêm trọng hơn, có nguy cơ di căn (lan sang các bộ phận khác của cơ thể) cao hơn.

   • Tiên lượng thường xấu hơn và cần các phương pháp điều trị tích cực hơn so với dạng không xâm lấn [1, 5].

3. Dấu hiệu nhận biết và cách chẩn đoán

Dấu hiệu cần chú ý:

• Tiểu máu: Đây là triệu chứng phổ biến nhất, có thể thấy máu trong nước tiểu bằng mắt thường hoặc chỉ phát hiện qua xét nghiệm [5]. Tiểu máu thường không đau.

• Các triệu chứng kích thích đường tiểu: Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần, hoặc cảm giác khó chịu ở vùng bụng dưới.

Quá trình chẩn đoán:

• Khám lâm sàng và xét nghiệm nước tiểu: Giúp phát hiện tiểu máu và tìm tế bào carcinôm.

• Nội soi bàng quang và sinh thiết: Bác sĩ sẽ đưa một ống nhỏ có gắn camera vào bàng quang để quan sát và lấy mẫu mô khối u để xét nghiệm giải phẫu bệnh [5]. Đây là bước quan trọng nhất để xác định chẩn đoán và phân loại khối u.

• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm, CT, MRI giúp đánh giá kích thước, vị trí khối u và mức độ lan rộng [5].

4. Phương pháp điều trị và theo dõi

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào việc khối u là xâm lấn hay không xâm lấn, cũng như mức độ biệt hóa của tế bào carcinôm.

• Đối với carcinôm không xâm lấn:

  • Cắt đốt u qua nội soi (TURBT): Loại bỏ khối u qua nội soi bàng quang [5].

  • Liệu pháp bơm thuốc vào bàng quang: Sau TURBT, các thuốc hóa trị hoặc miễn dịch (như BCG) có thể được bơm trực tiếp vào bàng quang để giảm nguy cơ tái phát [5].

  • Theo dõi định kỳ: Rất quan trọng do nguy cơ tái phát cao. Bệnh nhân cần nội soi bàng quang và xét nghiệm nước tiểu định kỳ [2, 5].

• Đối với carcinôm xâm lấn:

  • Phẫu thuật: Có thể là cắt một phần hoặc toàn bộ bàng quang (Radical cystectomy), tùy thuộc vào mức độ xâm lấn [5].

  • Hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích hoặc miễn dịch: Có thể được sử dụng trước, trong hoặc sau phẫu thuật để tiêu diệt tế bào carcinôm và ngăn ngừa di căn [1, 5].

Phòng ngừa và theo dõi:

• Bỏ hút thuốc lá và tránh tiếp xúc hóa chất là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất [5].

• Tuân thủ lịch tái khám là điều bắt buộc để phát hiện sớm tái phát hoặc tiến triển bệnh [5].

5. Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đi khám bác sĩ ngay lập tức nếu có bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

• Tiểu máu (nước tiểu có màu đỏ, hồng hoặc nâu), dù chỉ một lần.

• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần kéo dài không rõ nguyên nhân.

• Đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu không giảm.

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Carcinôm niệu mạc dạng nhú có chữa khỏi được không? Có, đặc biệt là các khối u không xâm lấn được phát hiện và điều trị sớm. Tuy nhiên, việc theo dõi lâu dài là cần thiết do nguy cơ tái phát.

2. Sự khác biệt chính giữa dạng xâm lấn và không xâm lấn là gì? Dạng không xâm lấn chỉ nằm trên bề mặt bàng quang, trong khi dạng xâm lấn đã lan sâu vào thành bàng quang. Điều này quyết định mức độ nguy hiểm và phương pháp điều trị [1, 5].

3. Việc tái phát có phổ biến không? Có, tái phát là một vấn đề phổ biến, đặc biệt với các khối u không xâm lấn low-grade [2, 5]. Do đó, theo dõi định kỳ là cực kỳ quan trọng.

7. Tài liệu tham khảo

• [1] Raspollini, M. R. (2023). News in the classification of WHO 2022 bladder tumors. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10342216/.

• [2] Oosterhuis, J. W. A. (2002). Histological grading of papillary urothelial carcinoma of the bladder: prognostic value of the 1998 WHO/ISUP classification system and comparison with conventional grading systems. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1769816/.

• [3] Shim, J.-W. (2008). Diagnostic algorithm for papillary urothelial tumors in the urinary bladder. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2668617/.

• [4] Helpap, B. (2002). [New WHO classification of urothelial carcinoma of the urinary bladder]. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12647352/.

• [5] Guo, C. C. (2023). Recent Advances in the Classification of Bladder Cancer – Updates from the 5th Edition of the World Health Organization Classification of the Urinary and Male Genital Tumors. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11181758/.