Patient & CommunityMedical ExpertUMCers
|Bidding|Contact
Logo
logo pre header
UMC CARE APP
Bidding
Tiếng việt
English

Thuốc giảm đau: một số điều cần lưu ý

|
Pharmacy Department
Tìm hiểu về các loại thuốc giảm đau phổ biến, cơ chế hoạt động, liều dùng an toàn và những cảnh báo quan trọng để sử dụng thuốc hiệu quả, bảo vệ sức khỏe.
Giảm đau (1).png

Thuốc giảm đau là loại thuốc rất phổ biến, giúp chúng ta vượt qua những cơn đau từ nhẹ đến nặng. Tuy nhiên, nếu không dùng đúng cách, thuốc giảm đau có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các loại thuốc giảm đau, cách chúng hoạt động, liều dùng an toàn và những điều cần đặc biệt lưu ý để bảo vệ sức khỏe của mình.

1. Các loại thuốc giảm đau phổ biến và liều dùng an toàn

Để dùng thuốc giảm đau an toàn và hiệu quả, bạn cần biết liều lượng phù hợp cho từng loại.

Paracetamol (acetaminophen)

Paracetamol là thuốc không cần kê đơn, dễ mua. Thuốc giúp giảm cảm giác đau và hạ sốt bằng cách tác động lên não. Ưu điểm của thuốc là ít gây kích ứng dạ dày hơn nhiều thuốc giảm đau khác. Tuy nhiên, nếu dùng quá liều hoặc dùng kéo dài, thuốc có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng. [1, 2, 3].

  • Người lớn và thanh thiếu niên (từ 13 tuổi trở lên, nặng từ 50 kg trở lên): Uống 15 mg/kg mỗi 6–8 giờ. Không uống quá 1000 mg một lần và không quá 3000 mg (3 g)/ngày. Khoảng cách giữa các lần uống ít nhất là 4 giờ [2].

  • Trẻ em (từ 2 đến 12 tuổi): Uống 12,5 mg/kg mỗi 4 giờ hoặc 15 mg/kg mỗi 6 giờ. Không quá 15 mg/kg một lần và tối đa 75 mg/kg/ngày [2].

  • Lưu ý: Người cao tuổi hoặc người có vấn đề về gan, uống nhiều rượu cần giảm liều và tham khảo ý kiến bác sĩ [2].

Thuốc kháng viêm không steroid (NSAID)

NSAID (ví dụ: ibuprofen, diclofenac, celecoxib) là thuốc giảm đau, giảm viêm và hạ sốt. Chúng hoạt động bằng cách chặn enzyme COX, chất gây viêm và đau trong cơ thể [7, 8]

Liều dùng của NSAID rất đa dạng tùy thuộc vào loại thuốc và tình trạng bệnh.

  • Ibuprofen:

    • Người lớn: 200-400 mg mỗi 4-6 giờ. Nếu tự dùng, không quá 1200 mg mỗi ngày. Bác sĩ có thể kê liều cao hơn [11].

    • Trẻ em: 5-10 mg/kg mỗi 6-8 giờ, không quá 400 mg một lần hoặc 40 mg/kg mỗi ngày [11].

  • Diclofenac, celecoxib, meloxicam: Phải theo chỉ định của bác sĩ vì liều lượng phụ thuộc vào dạng thuốc và bệnh lý [7].

Opioid 

Opioid (vd: morphin, tramadol, fentanyl) là nhóm thuốc giảm đau rất mạnh, dùng cho các cơn đau dữ dội. Chúng hoạt động bằng cách gắn vào các điểm đặc biệt trong não và tủy sống, làm cơ thể thay đổi cách cảm nhận cơn đau, từ đó giảm đau và mang lại cảm giác dễ chịu [12, 13]

Đây là thuốc kê đơn và phải được bác sĩ chỉ định, theo dõi rất chặt chẽ. Tuyệt đối không tự ý dùng hoặc thay đổi liều.

2. Những cảnh báo quan trọng khi sử dụng thuốc giảm đau

Dù là thuốc không kê đơn, thuốc giảm đau vẫn có thể gây nguy hiểm nếu dùng sai cách.

2.1. Tác dụng phụ thường gặp

Paracetamol:

  • Thường gặp: nổi ban da, buồn nôn, nôn, táo bón, ngứa [2].

  • Nghiêm trọng: tổn thương gan rất nặng nếu dùng quá liều hoặc dùng liều cao kéo dài, đặc biệt với người uống rượu nhiều hoặc suy dinh dưỡng. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp [2].

NSAID:

  • Tiêu hóa: gây khó chịu dạ dày, buồn nôn, loét dạ dày, chảy máu hoặc thủng dạ dày [7, 10]. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, người có tiền sử loét, hoặc dùng cùng với một số thuốc khác [7].

  • Thận: có thể làm suy thận cấp, tăng huyết áp, phù chân [7, 10].

  • Tim mạch: tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc kéo dài [7, 10].

  • Khác: gây chảy máu nhiều hơn, dị ứng (mề đay, hen suyễn) [7].

Opioid:

  • Thường gặp: táo bón, buồn nôn, buồn ngủ, chóng mặt.

  • Nghiêm trọng: suy hô hấp (thở chậm hoặc ngừng thở, đặc biệt khi quá liều), hạ huyết áp, lú lẫn, co giật, và nguy cơ phụ thuộc, nghiện thuốc [12].

2.2. Các trường hợp không được dùng thuốc (chống chỉ định)

Paracetamol:

  • Dị ứng với paracetamol.

  • Bệnh gan nặng hoặc suy gan cấp [2].

NSAID:

  • Dị ứng với NSAID hoặc aspirin.

  • Tiền sử chảy máu hoặc loét dạ dày tá tràng nặng [7].

  • Suy thận nặng [7].

  • Phụ nữ mang thai 3 tháng cuối [11].

  • Bệnh tim mạch nặng [7, 11].

Opioid:

  • Khó thở nặng, hen suyễn cấp.

  • Tắc ruột.

  • Dị ứng với opioid.

2.3. Tương tác thuốc cần lưu ý

Dùng thuốc giảm đau cùng với các thuốc khác có thể gây ra những phản ứng nguy hiểm.

Paracetamol: Tăng nguy cơ tổn thương gan nếu dùng cùng rượu hoặc các thuốc gây hại gan khác. Sử dụng paracetamol liều cao có thể làm tăng tác dụng của thuốc chống đông máu warfarin [2].

NSAID:

  • Với thuốc chống đông máu (ví dụ: warfarin) hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu (ví dụ: aspirin liều thấp): Tăng rất cao nguy cơ chảy máu [7, 11].

  • Với thuốc huyết áp: Có thể làm giảm hiệu quả của thuốc huyết áp và gây hại thận [7, 11].

  • Với corticosteroid: Tăng nguy cơ loét dạ dày [7].

Opioid:

  • Với thuốc an thần, thuốc ngủ, rượu: tăng nguy cơ suy hô hấp, buồn ngủ quá mức và tử vong [12].

2.4. Nguy cơ lạm dụng và phụ thuộc thuốc

  • Opioid: Rất dễ gây nghiện và phụ thuộc cả về thể chất lẫn tinh thần. Dùng kéo dài, ngay cả khi có chỉ định, cũng có thể khiến bạn cần liều cao hơn để giảm đau (dung nạp) và gặp triệu chứng khó chịu khi ngừng thuốc đột ngột (phụ thuộc). Lạm dụng opioid có thể dẫn đến quá liều và tử vong [12].

  • Paracetamol và NSAID: Tuy không gây nghiện như opioid, nhưng lạm dụng hoặc dùng kéo dài vẫn gây ra các vấn đề nghiêm trọng như tổn thương gan, thận và tim mạch.

3. Khi nào cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ?

Hãy tìm đến sự trợ giúp y tế ngay lập tức nếu bạn gặp các dấu hiệu sau.

Dấu hiệu cần khám ngay lập tức

  • Đau không giảm hoặc ngày càng nặng.

  • Đau kéo dài nhiều ngày.

  • Đau bụng dữ dội, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

  • Vàng da, vàng mắt hoặc nước tiểu sẫm màu.

  • Phát ban nặng, sưng mặt, khó thở.

  • Chóng mặt nặng, buồn ngủ quá mức hoặc thở chậm.

  • Nghi ngờ uống quá liều thuốc.

Đối tượng đặc biệt 

Những nhóm người này nhạy cảm hơn với thuốc và cần được đặc biệt chú ý:

Người cao tuổi: chức năng gan, thận thường suy giảm, dễ gặp tác dụng phụ. Cần dùng liều thấp nhất có hiệu quả và được theo dõi chặt chẽ [2, 7].

Trẻ em: Liều lượng phải được tính toán chính xác theo cân nặng. Không tự ý dùng thuốc cho trẻ dưới 2 tuổi. Aspirin không dùng cho trẻ em dưới 16 tuổi vì nguy cơ mắc hội chứng Reye [11, 14].

Phụ nữ có thai và cho con bú:

  • Paracetamol: Thường được coi là an toàn nhất khi dùng đúng liều [2]. Tuy nhiên, cần hỏi ý kiến bác sĩ.

  • NSAID: Không dùng trong 3 tháng cuối thai kỳ. Hạn chế dùng trong các tháng đầu và giữa thai kỳ, trừ khi có chỉ định của bác sĩ [11].

  • Opioid: Thường không được khuyến cáo trong thai kỳ và cho con bú vì có thể ảnh hưởng đến em bé [12].

4. Các nguyên tắc khi sử dụng thuốc giảm đau

Để dùng thuốc giảm đau một cách an toàn nhất, hãy luôn tuân thủ các nguyên tắc sau:

Luôn tuân thủ liều lượng và thời gian sử dụng

  • Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng 

  • KHÔNG TỰ Ý tăng liều.

  • Tuân thủ khoảng cách giữa các lần uống thuốc và không dùng quá liều tối đa trong 24 giờ.

  • Chỉ dùng thuốc trong thời gian ngắn nhất có thể. Nếu cần dùng lâu hơn, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.

Không tự ý kết hợp nhiều loại thuốc giảm đau

  • Tránh dùng hai loại NSAID khác nhau cùng lúc (ví dụ: ibuprofen và diclofenac) vì sẽ tăng tác dụng phụ mà không tăng hiệu quả giảm đau [7].

  • Luôn kiểm tra thành phần hoạt chất của các loại thuốc cảm cúm, thuốc phối hợp vì chúng có thể đã chứa paracetamol hoặc NSAID. Nếu bạn dùng thêm các thuốc này riêng lẻ, có thể dẫn đến quá liều. 

Chú ý đến các cảnh báo trên nhãn thuốc

  • Nếu bạn có bệnh gan, thận, tim mạch hoặc đang dùng thuốc khác, hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc.

Bảo quản thuốc đúng cách

  • Giữ thuốc ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và xa tầm tay trẻ em.

  • Không sử dụng thuốc đã hết hạn.

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

  • Thuốc giảm đau có gây nghiện không? Paracetamol và NSAID không gây nghiện. Tuy nhiên, các thuốc giảm đau nhóm opioid có nguy cơ cao gây nghiện và phụ thuộc vào thuốc nếu dùng sai cách hoặc kéo dài [12].

  • Có thể dùng thuốc giảm đau khi đang mang thai hoặc cho con bú không? Paracetamol thường là lựa chọn an toàn nhất. NSAID không được dùng trong 3 tháng cuối thai kỳ. Opioid thường tránh dùng. Luôn hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào  [2, 11, 12].

  • Làm gì nếu quên một liều thuốc giảm đau? Nếu bạn nhớ ra sớm, hãy uống ngay. Nếu gần đến giờ uống liều tiếp theo, hãy bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo như bình thường. Không uống gấp đôi liều để bù [2].

  • Có nên dùng thuốc giảm đau để phòng ngừa đau không? Không nên. Thuốc giảm đau chỉ dùng khi có cơn đau. Dùng thuốc để phòng ngừa mà không có chỉ định y tế có thể gây tác dụng phụ không cần thiết [2].

  • Thuốc giảm đau có ảnh hưởng đến các bệnh lý khác không? Có. Ví dụ, NSAID có thể làm nặng thêm bệnh thận, suy tim, hoặc tăng huyết áp [7]. Paracetamol có thể gây độc gan ở người có bệnh gan. Luôn thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các bệnh và thuốc bạn đang dùng [2, 7].

6. Tài liệu tham khảo

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.

Tags:
Sức khỏethuốc giảm đauDược lý
Share

Related Posts