Phòng ngừa té ngã tại bệnh viện: Hướng dẫn an toàn cho người bệnh nội trú

Té ngã là một trong những sự cố y tế thường gặp, đặc biệt ở người bệnh nội trú, có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng như chấn thương, kéo dài thời gian nằm viện và tăng chi phí điều trị. Nhận thức đúng đắn về nguy cơ và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của chính người bệnh và người thân khi nằm viện.

1. Té ngã tại bệnh viện: Nguy cơ và hậu quả

Té ngã trong môi trường bệnh viện là một vấn đề an toàn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cả người bệnh, gia đình và hệ thống y tế. Khoảng 28-35% người từ 65 tuổi trở lên bị té ngã mỗi năm, tỷ lệ này tăng lên 32-42% đối với những người trên 70 tuổi [1]. Các chấn thương do té ngã có thể dẫn đến đau đớn, tàn tật, mất khả năng tự lập và thậm chí tử vong sớm [1].

2. Ai là đối tượng nguy cơ cao?

Mặc dù bất kỳ người bệnh nào cũng có thể té ngã, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn, bao gồm [2, 5]:

Người cao tuổi: Đặc biệt là những người trên 65 tuổi, do suy giảm thể chất, thị lực, thính lực và phản xạ.
Người có tiền sử té ngã: Những người đã từng té ngã trước đây có nguy cơ té ngã lại cao hơn.
Người mắc các bệnh lý nền: Như bệnh Parkinson, đột quỵ, viêm khớp, bệnh tim mạch, tiểu đường, hoặc các vấn đề về thần kinh ảnh hưởng đến thăng bằng.
Người bị suy giảm nhận thức: Bao gồm người bệnh lẫn lộn, mất trí nhớ, hoặc bị ảnh hưởng bởi thuốc an thần.
Người có vấn đề về vận động: Yếu cơ, đi lại khó khăn, cần hỗ trợ khi di chuyển (nạng, khung tập đi).
Người đang dùng một số loại thuốc: Thuốc an thần, thuốc lợi tiểu, thuốc hạ huyết áp, thuốc ngủ, hoặc nhiều loại thuốc cùng lúc có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, hoặc mất thăng bằng.
Người vừa phẫu thuật: Đặc biệt là phẫu thuật chỉnh hình, do đau đớn, hạn chế vận động và tác dụng phụ của thuốc gây mê.
Người có sử dụng các thiết bị y tế: Dây truyền dịch, ống thông tiểu, hoặc máy móc hỗ trợ có thể gây vướng víu.

3. Hậu quả nghiêm trọng của việc té ngã

Hậu quả của té ngã tại bệnh viện có thể rất đa dạng, từ nhẹ đến nghiêm trọng, bao gồm [1, 2]:

Chấn thương thể chất:

Nhẹ: Trầy xước, bầm tím, sưng tấy.
Nghiêm trọng: Gãy xương (đặc biệt là xương hông, cổ tay, cột sống), chấn thương đầu, chấn thương nội tạng.

Chấn thương tâm lý: Lo lắng, sợ hãi khi di chuyển, mất tự tin, trầm cảm.

Kéo dài thời gian nằm viện: Gây tăng chi phí điều trị và chậm trễ quá trình hồi phục.

Giảm khả năng tự lập: Người bệnh có thể cần nhiều sự hỗ trợ hơn sau khi té ngã, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Tăng nguy cơ nhập viện lại: Đặc biệt là ở người cao tuổi sau khi xuất viện [2].

4. Dấu hiệu và yếu tố cảnh báo té ngã

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và yếu tố nguy cơ là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong phòng ngừa té ngã.

Các yếu tố liên quan đến người bệnh

Suy giảm chức năng vận động: Yếu cơ, khó khăn khi đi lại, đứng dậy, hoặc thay đổi tư thế.
Rối loạn thăng bằng và dáng đi: Đi không vững, bước chân không đều, cần vịn vào vật gì đó khi đi.
Suy giảm thị lực, thính lực: Khó nhìn rõ chướng ngại vật, không nghe thấy cảnh báo.
Chóng mặt, choáng váng: Khi đứng dậy đột ngột hoặc thay đổi tư thế.
Tác dụng phụ của thuốc: Buồn ngủ, lú lẫn, hạ huyết áp tư thế đứng.
Tình trạng sức khỏe cấp tính: Sốt cao, mất nước, nhiễm trùng, đau dữ dội.
Suy giảm nhận thức: Lú lẫn, mất phương hướng, không nhận biết được nguy hiểm.

Các yếu tố liên quan đến môi trường bệnh viện

Sàn nhà trơn trượt: Do nước, hóa chất, hoặc bề mặt không bằng phẳng.
Thiếu ánh sáng: Đặc biệt vào ban đêm hoặc ở những khu vực hành lang.
Vật cản trên sàn: Dây điện, dây truyền dịch, thảm trải sàn không cố định.
Giường bệnh không hạ thấp: Khó khăn khi lên xuống giường.
Thiếu tay vịn: Trong nhà vệ sinh, hành lang, hoặc khu vực di chuyển.
Giày dép không phù hợp: Dép quá rộng, trơn, hoặc không có quai hậu.
Thiếu thiết bị hỗ trợ: Nạng, khung tập đi, xe lăn không có sẵn hoặc không được hướng dẫn sử dụng đúng cách.

Dấu hiệu cảnh báo cần chú ý

Người bệnh cố gắng tự mình đứng dậy hoặc đi lại mà không có sự trợ giúp dù được khuyến cáo.
Người bệnh có dấu hiệu lú lẫn, mất phương hướng, hoặc bồn chồn.
Người bệnh than phiền chóng mặt, yếu sức, hoặc mệt mỏi.
Người bệnh đang tìm cách đi vệ sinh khẩn cấp.
Người bệnh có dáng đi không vững, bước đi tập tễnh.

5. Các biện pháp phòng ngừa té ngã hiệu quả

Phòng ngừa té ngã là một nỗ lực chung đòi hỏi sự phối hợp giữa người bệnh, người nhà và đội ngũ y tế.

Đối với người bệnh

Luôn sử dụng chuông gọi hỗ trợ: Đừng ngần ngại gọi điều dưỡng hoặc người nhà khi người bệnh cần giúp đỡ để đi vệ sinh, lấy đồ vật, hoặc di chuyển [2].
Hạ thấp giường bệnh: Đảm bảo giường bệnh luôn ở vị trí thấp nhất khi người bệnh nằm nghỉ để dễ dàng lên xuống [2].
Sử dụng tay vịn: Vịn vào tay vịn ở hành lang, trong nhà vệ sinh, hoặc các thiết bị hỗ trợ khi di chuyển.
Mang giày dép phù hợp: Chọn giày dép vừa vặn, có đế chống trượt, và có quai hậu để tránh tuột [2].
Không vội vàng: Đứng dậy từ từ, ngồi mép giường vài giây trước khi đứng hẳn để tránh chóng mặt [2].
Giữ môi trường xung quanh gọn gàng: Đảm bảo không có vật cản trên sàn, dây truyền dịch được cố định gọn gàng.
Thông báo tác dụng phụ của thuốc: Nếu người bệnh cảm thấy chóng mặt, buồn ngủ, hoặc mất thăng bằng sau khi dùng thuốc, hãy báo ngay cho điều dưỡng hoặc bác sĩ [2].
Tập thể dục nhẹ nhàng: Nếu tình trạng sức khỏe cho phép và có chỉ định của bác sĩ, hãy tập các bài tập nhẹ nhàng để tăng cường sức mạnh cơ bắp và cải thiện thăng bằng [5].

Đối với người nhà và người chăm sóc

Luôn có mặt khi cần thiết: Hỗ trợ người bệnh di chuyển, đi vệ sinh, và các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt là vào ban đêm [2].
Quan sát và ghi nhận: Chú ý đến bất kỳ thay đổi nào trong hành vi, trạng thái tinh thần, hoặc khả năng vận động của người bệnh và thông báo cho nhân viên y tế.
Sắp xếp môi trường an toàn: Đảm bảo lối đi thông thoáng, ánh sáng đầy đủ, và các vật dụng cần thiết nằm trong tầm với của người bệnh.
Kiểm tra giày dép: Đảm bảo người bệnh mang giày dép phù hợp, không trơn trượt.
Không tự ý điều chỉnh thiết bị y tế: Nếu có bất kỳ vấn đề gì với dây truyền dịch, ống thông, hoặc các thiết bị khác, hãy gọi nhân viên y tế.
Hỗ trợ tinh thần: Động viên, an ủi người bệnh để họ cảm thấy an toàn và tự tin hơn.

Vai trò của nhân viên y tế

Đánh giá nguy cơ té ngã ban đầu và định kỳ: Sử dụng các công cụ đánh giá chuẩn hóa để xác định nguy cơ té ngã của từng người bệnh [5].
Thực hiện các biện pháp phòng ngừa cá nhân hóa: Dựa trên đánh giá nguy cơ, áp dụng các biện pháp phù hợp cho từng người bệnh (ví dụ: gắn chuông báo động, lắp đặt tay vịn, cung cấp thiết bị hỗ trợ).
Giáo dục người bệnh và người nhà: Hướng dẫn rõ ràng về nguy cơ té ngã và các biện pháp phòng ngừa.
Kiểm tra và điều chỉnh thuốc: Rà soát lại các loại thuốc mà người bệnh đang sử dụng để giảm thiểu tác dụng phụ gây té ngã.
Đảm bảo môi trường an toàn: Thường xuyên kiểm tra sàn nhà, ánh sáng, và các vật cản trong phòng bệnh và hành lang.
Sử dụng bảng hiệu cảnh báo: Đặt các bảng hiệu cảnh báo nguy cơ té ngã rõ ràng trong phòng bệnh và khu vực có nguy cơ cao.
Đào tạo liên tục: Nhân viên y tế cần được đào tạo về các phương pháp phòng ngừa té ngã mới nhất [2].

6. Khuyến nghị hành động: Giữ an toàn cho chính người bệnh và người thân

Để đảm bảo an toàn tối đa trong thời gian điều trị tại bệnh viện, người bệnh và người thân cần chủ động thực hiện các khuyến nghị sau:

Những việc cần làm ngay khi nhập viện

Thông báo về tiền sử té ngã: Chia sẻ với bác sĩ và điều dưỡng nếu người bệnh đã từng té ngã trước đây hoặc có cảm thấy không vững khi đi lại.
Hỏi về nguy cơ té ngã: Yêu cầu nhân viên y tế đánh giá nguy cơ té ngã của người bệnh và giải thích các biện pháp phòng ngừa sẽ được áp dụng.
Làm quen với môi trường xung quanh: Xác định vị trí chuông gọi, nhà vệ sinh, và đảm bảo lối đi luôn thông thoáng.
Yêu cầu thiết bị hỗ trợ: Nếu người bệnh cần nạng, khung tập đi, hoặc xe lăn, hãy yêu cầu nhân viên y tế cung cấp và hướng dẫn sử dụng đúng cách.

Những điều cần lưu ý trong quá trình điều trị

Luôn giữ chuông gọi trong tầm tay: Sử dụng nó bất cứ khi nào người bệnh cần giúp đỡ.
Không tự ý đứng dậy hoặc đi lại khi chưa được phép: Đặc biệt là sau phẫu thuật hoặc khi đang dùng thuốc gây buồn ngủ.
Thay đổi tư thế từ từ: Ngồi dậy từ từ, đợi một lát trước khi đứng dậy để tránh chóng mặt.
Sử dụng ánh sáng đầy đủ: Bật đèn khi đi lại, đặc biệt vào ban đêm.
Mặc quần áo thoải mái, gọn gàng: Tránh quần áo quá dài hoặc rộng có thể gây vướng víu.
Mang giày dép chống trượt: Ưu tiên dép có quai hậu và đế ma sát tốt.

Thông báo ngay khi có bất kỳ thay đổi nào

Cảm thấy chóng mặt, yếu sức: Báo ngay cho điều dưỡng hoặc bác sĩ.
Tầm nhìn bị ảnh hưởng: Nếu kính của người bệnh bị hỏng hoặc người bệnh cảm thấy khó nhìn, hãy thông báo.
Có vấn đề với thiết bị hỗ trợ: Nếu nạng, khung tập đi bị hỏng hoặc không phù hợp, hãy yêu cầu thay thế.
Phát hiện nguy cơ té ngã: Nếu người bệnh thấy sàn nhà trơn trượt, vật cản trên sàn, hoặc ánh sáng yếu, hãy báo cho nhân viên y tế để họ có thể khắc phục.

7. Thông tin kiểm duyệt và tài liệu tham khảo

Tư vấn chuyên môn:

CN ĐD. Nguyễn Thị Thái Hoà - Khoa Ngoại tiêu hoá - Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Tài liệu tham khảo:

[1] World Health Organization (WHO) (2008). WHO global report on falls prevention in older age. https://www.who.int/publications/i/item/9789241563536. Truy cập: 2025-11-18.
[2] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2025). Inpatient Care | STEADI - Older Adult Fall Prevention. https://www.cdc.gov/steadi/hcp/clinical-resources/inpatient-care.html. Truy cập: 2025-11-18.
[3] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2025). Keep Them STEADI: Preventing Older Adult Falls in Hospitals. https://www.cdc.gov/steadi/success-stories/hospital.html. Truy cập: 2025-11-18.
[4] Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2025). STEADI - Older Adult Fall Prevention. https://www.cdc.gov/steadi/index.html. Truy cập: 2025-11-18.
[5] National Institute for Health and Care Excellence (NICE) (2025). Falls: assessment and prevention in older people and in people 50 and over at higher risk. https://www.nice.org.uk/guidance/ng249. Truy cập: 2025-11-18.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.

Phòng ngừa té ngã tại bệnh viện: Hướng dẫn an toàn cho người bệnh điều trị nội trú

Table of Contents