Tầm Soát Đại Tràng: Cơ hội vàng phát hiện sớm – bảo vệ sức khỏe trọn vẹn
Tôi tên Nam năm nay 48 tuổi, làm việc văn phòng ở TPHCM, cuộc sống bận rộn với công việc, gia đình và những buổi nhậu nhẹt cuối tuần cùng bạn bè. Trước đây, tôi luôn nghĩ mình còn trẻ, khỏe mạnh, thỉnh thoảng đau bụng hay đi ngoài hơi lạ cũng chỉ nghĩ do ăn uống thất thường, chứ chưa bao giờ nghĩ đến chuyện đi nội soi đại tràng.
Hành trình của tôi: Từ sự chần chừ đến quyết định đúng đắn
Những lo ngại ban đầu và yếu tố thúc đẩy
Cho đến một ngày, trong buổi khám sức khỏe định kỳ công ty, bác sĩ khuyên tôi nên làm tầm soát ung thư đại tràng vì tôi đã ngoài 40 tuổi và có tiền sử gia đình vì bố tôi bị ung thư đại tràng. Lúc đầu tôi lo ngại, nghĩ nội soi chắc đau đớn và phiền phức, lại sợ nghe kết quả xấu. Tôi trì hoãn mãi, cứ bảo “để tháng sau”.
Nhưng rồi tôi đọc được một bài viết chia sẻ về tầm soát ung thư đại trực tràng của bệnh viện Đại học Y dược TPHCM. Lúc đó tôi mới giật mình: “Nếu bỏ lỡ cơ hội tầm soát sớm có phải sẽ hối hận quá muộn”
Vượt qua nỗi sợ hãi: Bước ngoặt thay đổi cuộc đời
Thế là tôi quyết định đặt lịch nội soi tại bệnh viện Đại học Y dược TPHCM. Quyết định này không hề dễ dàng, nhưng nhận thức về những rủi ro tiềm ẩn và mong muốn bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình đã thôi thúc tôi hành động.
Nội soi đại tràng: Đơn giản hơn tôi nghĩ
Trải nghiệm thực tế và cảm giác nhẹ nhõm
Ngày làm nội soi, tôi hồi hộp lắm, nhưng thực tế mọi thứ nhẹ nhàng hơn tôi tưởng rất nhiều. Nhân viên khoa Nội soi chăm sóc tận tình, Bác sĩ gây mê nhẹ nhàng, tôi ngủ một giấc rồi tỉnh dậy đã xong thủ thuật, không đau đớn gì cả.
Phát hiện kịp thời polyp tiền ung thư
Kết quả: bác sĩ phát hiện 3 polyp trong đại tràng, Bác sĩ cắt bỏ luôn trong buổi nội soi và gửi xét nghiệm, kết quả xác nhận may mắn là loại polyp tiền ung thư (adenoma).
Khi nghe bác sĩ nói “Nếu để thêm vài năm nữa, những polyp này có thể chuyển thành ung thư”, tôi nổi da gà. Nhưng ngay sau đó là cảm giác nhẹ nhõm vô cùng. Nhẹ nhõm vì mình đã hành động đúng lúc. Nhẹ nhõm vì không phải đối mặt với phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hay những nỗi đau lớn hơn. Nhẹ nhõm vì vẫn còn cơ hội sống khỏe mạnh bên vợ con.
Tại sao tầm soát ung thư đại tràng sớm lại quan trọng?
Nguy cơ ung thư đại tràng gia tăng
Ung thư đại trực tràng là bệnh ung thư phổ biến thứ ba và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng thứ hai trên toàn cầu [5]. Tại Hoa Kỳ, ung thư đại trực tràng là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu ở nam giới dưới 50 tuổi và đứng thứ hai ở phụ nữ dưới 50 tuổi [9]. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi tác, tiền sử gia đình, tiền sử cá nhân về polyp hoặc bệnh viêm ruột, và các yếu tố lối sống [3,8].
Tầm soát giúp phát hiện và loại bỏ polyp tiền ung thư
Ung thư đại tràng thường phát triển từ những tổn thương nhỏ, lành tính gọi là polyp, nhô lên từ niêm mạc đại trực tràng theo thời gian có khả năng biến đổi thành ung thư. Quá trình này thường diễn ra âm thầm trong 5 đến 10 năm, hoặc lâu hơn [4]. Chính vì vậy, tạo ra một "cửa sổ" cơ hội để phát hiện và loại bỏ các polyp này trước khi chúng trở thành ung thư [4]. Tầm soát định kỳ giúp phát hiện các polyp này, từ đó ngăn chặn sự phát triển của ung thư.
Lợi ích của việc phát hiện sớm
Tầm soát ung thư đại tràng đóng vai trò then chốt trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong [1,2]. Khi ung thư phát hiện ở giai đoạn khu trú, tỷ lệ sống sót sau 5 năm có thể lên tới 91,1%, trong khi ở giai đoạn di căn xa chỉ còn khoảng 15,7% [2]. Lợi ích lớn nhất của tầm soát là khả năng phát hiện và loại bỏ các polyp tiền ung thư trước khi chúng kịp phát triển thành ung thư. Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể cắt bỏ polyp ngay lập tức, ngăn chặn ung thư từ sớm [1].
Ai nên tầm soát và nên bắt đầu ở tuổi nào?
Khuyến nghị chung và các trường hợp cần tầm soát sớm
Người có nguy cơ trung bình (không có tiền sử gia đình, không có bệnh lý nền liên quan) nên bắt đầu tầm soát ở tuổi 45 [1,2].
Bạn thuộc nhóm nguy cơ cao hơn và cần tầm soát sớm hơn nếu có một trong các yếu tố sau [1,2]:
Tiền sử gia đình: Có người thân (cha, mẹ, anh, chị, em ruột) mắc ung thư đại tràng hoặc polyp tuyến tiến triển. Nên bắt đầu tầm soát ở tuổi 40, hoặc 10 năm trước tuổi mà người thân trẻ nhất được chẩn đoán mắc bệnh [1].
Mắc các bệnh lý viêm ruột: Viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn làm tăng nguy cơ.
Có hội chứng di truyền: Các hội chứng như Lynch syndrome hoặc đa polyp tuyến gia đình (FAP).
Việc xác định thời điểm bắt đầu tầm soát cần được thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ, người sẽ đánh giá yếu tố nguy cơ cá nhân của bạn.
Các phương pháp tầm soát ung thư đại tràng
Có nhiều phương pháp tầm soát khác nhau, mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, yếu tố nguy cơ và sự trao đổi giữa bạn và bác sĩ [2].
Nội soi đại tràng: "Tiêu chuẩn vàng" trong tầm soát và can thiệp
Nội soi đại tràng được xem là "tiêu chuẩn vàng" trong tầm soát ung thư đại tràng [1, 3]. Đây là phương pháp trực tiếp và toàn diện nhất.
Quy trình: Sử dụng ống mềm có camera để quan sát toàn bộ niêm mạc đại tràng. Cần chuẩn bị ruột kỹ lưỡng bằng thuốc xổ. Bạn thường được gây mê hoặc tiền mê để thoải mái [3].
Ưu điểm: Quan sát trực tiếp toàn bộ đại tràng, phát hiện và loại bỏ polyp ngay lập tức, lấy mẫu sinh thiết [1, 3]. Đối với người nguy cơ trung bình và kết quả bình thường, chỉ cần thực hiện lại sau mỗi 10 năm [1].
Các phương pháp khác
Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FOBT/FIT): Phát hiện máu trong phân, có thể là dấu hiệu của polyp hoặc ung thư [2,6].
Xét nghiệm DNA trong phân: Phát hiện các dấu hiệu di truyền của ung thư hoặc polyp trong mẫu phân [2].
Nội soi đại tràng ảo (CT Colonography): Dùng chụp CT để tạo hình ảnh. Cần chuẩn bị ruột. Nếu phát hiện tổn thương, vẫn cần nội soi đại tràng thật [2].
Nội soi đại tràng bằng viên nang: Nuốt viên nang có camera. Ít xâm lấn nhưng không thể lấy mẫu sinh thiết hay cắt bỏ polyp [2].
Lời khuyên từ một người trong cuộc
Đừng trì hoãn vì sợ hãi
Giờ đây, mỗi lần nghĩ lại, tôi đều biết ơn quyết định đi tầm soát năm ấy. Tôi biết ơn các bác sĩ đã phát hiện và xử lý kịp thời. Và tôi biết ơn chính bản thân mình vì đã vượt qua nỗi sợ hãi ban đầu để bảo vệ sức khỏe.
Nếu bạn đang đọc những dòng này và cũng đang do dự như tôi ngày trước, hãy tin tôi: nội soi đại tràng không đáng sợ như bạn nghĩ, và hành động sớm là món quà lớn nhất bạn có thể tặng cho chính mình và gia đình.
Tầm soát là món quà cho sức khỏe
Đừng chờ đến khi cơ thể “lên tiếng” mới đi khám vì lúc đó có thể đã quá muộn. Tôi đã làm được, và giờ tôi đang sống khỏe mạnh, yên tâm hơn bao giờ hết. Hãy tầm soát sớm!
- Nam, 48 tuổi, TPHCM
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Ai nên tầm soát ung thư đại tràng? Các tổ chức y tế khuyến nghị hầu hết mọi người nên bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng từ tuổi 45 và tiếp tục tầm soát định kỳ [1,2].
Những người có tiền sử gia đình hoặc các yếu tố nguy cơ khác có thể cần bắt đầu tầm soát sớm hơn [1,2].Tầm soát ung thư đại tràng có đau không? Với phương pháp nội soi đại tràng, bệnh nhân thường được gây mê nhẹ hoặc an thần, giúp quá trình diễn ra thoải mái và không đau đớn [3,4].
Nên tầm soát ung thư đại tràng bằng phương pháp nào? Nội soi đại tràng được coi là phương pháp hiệu quả nhất vì cho phép quan sát trực tiếp toàn bộ đại tràng và loại bỏ polyp ngay lập tức [4]. Tuy nhiên, các xét nghiệm phân cũng là lựa chọn phù hợp cho những người không thể hoặc không muốn nội soi [1,2]. Việc lựa chọn phương pháp nên được thảo luận với bác sĩ.
Bao lâu thì nên tầm soát ung thư đại tràng một lần? Tần suất tầm soát phụ thuộc vào phương pháp được chọn và kết quả của lần tầm soát trước. Nếu nội soi đại tràng bình thường và không có yếu tố nguy cơ, có thể lặp lại sau 10 năm [1,4]. Các xét nghiệm phân cần được thực hiện thường xuyên hơn [1,6].Bác sĩ sẽ đưa ra khuyến nghị cụ thể dựa trên tình trạng sức khỏe cá nhân.
1. Tôi có thể đặt lịch nội soi đại tràng ở đâu và như thế nào? Anh/Chị có thể đặt lịch khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược để được các bác sĩ Nội soi tư vấn, đánh giá và chỉ định phương pháp thăm khám phù hợp. Bác sĩ sẽ giải đáp đầy đủ các thắc mắc và hướng dẫn chi tiết về quy trình cũng như cách chuẩn bị trước khi nội soi, giúp Anh/Chị an tâm trong suốt quá trình thăm khám.
Tài liệu tham khảo
U.S. Preventive Services Task Force. Recommendation: Colorectal cancer screening [Internet]. Rockville (MD): USPSTF; c2021 [cited 2025 Dec 13]. Available from: https://uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/colorectal-cancer-screening
National Cancer Institute. Colorectal cancer screening fact sheet [Internet]. Bethesda (MD): National Institutes of Health; c2024 [cited 2025 Dec 11]. Available from: https://www.cancer.gov/types/colorectal/screening-fact-sheet
Centers for Disease Control and Prevention. Screening for colorectal cancer [Internet]. Atlanta (GA): CDC; c2024 [cited 2025 Dec 13]. Available from: https://www.cdc.gov/colorectal-cancer/screening/index.html
Wolf AMD, Fontham ETH, Church TR, Flowers CR, Guerra CE, LaMonte SJ, et al. Colorectal cancer screening for average-risk adults: 2018 guideline update from the American Cancer Society. CA Cancer J Clin. 2018;68(4):250–81. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9167799/
World Health Organization. Global cancer observatory: colorectal cancer [Internet]. Lyon (FR): International Agency for Research on Cancer; c2024 [cited 2025 Dec 13]. Available from: https://gco.iarc.fr
MedlinePlus. Colorectal cancer screening tests [Internet]. Bethesda (MD): U.S. National Library of Medicine; c2024 [cited 2025 Dec 13]. Available from: https://medlineplus.gov/lab-tests/colorectal-cancer-screening-tests/
U.S. Pharmacist. The importance of colorectal cancer screening [Internet]. Cranbury (NJ): U.S. Pharmacist; 2024 [cited 2025 Dec 11]. Available from: https://www.uspharmacist.com/article/the-importance-of-colorectal-cancer-screening
Mayo Clinic. Colon cancer: symptoms and causes [Internet]. Rochester (MN): Mayo Foundation for Medical Education and Research; c2024 [cited 2025 Dec 11]. Available from: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/colon-cancer/symptoms-causes/syc-20353669
National Cancer Institute. Possible signs of colorectal cancer in younger adults [Internet]. Bethesda (MD): National Institutes of Health; 2023 [cited 2025 Dec 11]. Available from: https://www.cancer.gov/news-events/cancer-currents-blog/2023/colorectal-cancer-young-people-warning-signs
National Center for Biotechnology Information. Lynch syndrome (hereditary nonpolyposis colorectal cancer) [Internet]. Bethesda (MD): National Institutes of Health; c2023 [cited 2025 Dec 11]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431096/