Hạ đường huyết: Hiểu rõ để sống khỏe cùng bệnh đái tháo đường

1. Bạn cần biết về hạ đường huyết

1.1. Hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết (low blood sugar hay hypoglycemia) xảy ra khi nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới mức khỏe mạnh đối với cơ thể bạn [3, 4]. Glucose là nguồn năng lượng chính cho cơ thể và não bộ hoạt động [3, 4]. Khi đường huyết xuống quá thấp, các chức năng của cơ thể có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

1.2. Mức đường huyết an toàn là bao nhiêu?

Đối với nhiều người, mức đường huyết dưới 70 miligam trên decilit (mg/dL) hoặc 3.9 milimol trên lít (mmol/L) được coi là hạ đường huyết [3, 4, 1]. Tuy nhiên, mức an toàn có thể khác nhau ở mỗi người. Bạn nên hỏi bác sĩ hoặc đội ngũ y tế để biết mức đường huyết mục tiêu phù hợp với mình [3].

1.3. Ai có nguy cơ bị hạ đường huyết?

Hạ đường huyết phổ biến ở người bệnh đái tháo đường, đặc biệt là những người [3, 2]:

Mắc đái tháo đường típ 1.
Sử dụng insulin hoặc một số loại thuốc điều trị đái tháo đường khác làm tăng tiết insulin.
Từ 65 tuổi trở lên.
Đã từng bị hạ đường huyết trước đó.
Có các vấn đề sức khỏe khác như bệnh thận, bệnh tim hoặc suy giảm nhận thức.
Không nhận biết được các triệu chứng của hạ đường huyết (hạ đường huyết không có triệu chứng báo trước).

2. Nguyên nhân gây hạ đường huyết ở người bệnh đái tháo đường

Có nhiều lý do khiến đường huyết của bạn có thể xuống thấp [1, 2, 3]:

2.1. Sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường không đúng cách

Tiêm quá nhiều insulin: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây hạ đường huyết ở người bệnh đái tháo đường [1, 3].
Sử dụng một số loại thuốc uống: Một số loại thuốc điều trị đái tháo đường, như sulfonylurea và meglitinide, có thể làm tăng tiết insulin, dẫn đến hạ đường huyết [2, 3].
Thời điểm dùng thuốc không phù hợp: Dùng thuốc nhưng không ăn hoặc ăn quá ít có thể khiến đường huyết giảm đột ngột [1].

2.2. Chế độ ăn uống không hợp lý

Không ăn đủ tinh bột đường: Tinh bột đường là nguồn cung cấp glucose chính cho cơ thể. Nếu bạn không ăn đủ tinh bột, bỏ bữa hoặc trì hoãn bữa ăn, đường huyết có thể giảm xuống [2, 3].
Bỏ bữa hoặc ăn không đúng giờ: Ăn uống thất thường có thể làm mất cân bằng đường huyết [3].

2.3. Hoạt động thể chất quá mức

Vận động nhiều hơn bình thường: Hoạt động thể chất có thể làm giảm đường huyết trong và sau khi tập luyện tới 24 giờ. Nếu bạn không điều chỉnh lượng thức ăn hoặc thuốc, nguy cơ hạ đường huyết sẽ tăng lên [1, 2, 3].

2.4. Các yếu tố khác

Uống rượu: Rượu làm cho cơ thể khó giữ đường huyết ổn định, đặc biệt nếu bạn uống khi đói [1, 2]. Rượu cũng có thể che lấp các triệu chứng ban đầu của hạ đường huyết [2].
Bị ốm: Khi ốm, bạn có thể ăn ít hơn hoặc không nạp được thức ăn, dẫn đến đường huyết thấp [2].
Thời tiết nóng ẩm, thay đổi lịch trình bất ngờ, dậy thì, chu kỳ kinh nguyệt cũng có thể ảnh hưởng đến đường huyết [1].

3. Dấu hiệu nhận biết hạ đường huyết

Các triệu chứng hạ đường huyết thường xuất hiện nhanh chóng và có thể khác nhau ở mỗi người [2, 3].

3.1. Dấu hiệu nhẹ và vừa

Đây là những dấu hiệu ban đầu, thường xuất hiện khi đường huyết bắt đầu giảm và người bệnh còn tỉnh táo, có thể tự xử trí được [1, 2, 3]:

Run rẩy, bủn rủn.
Đói cồn cào.
Đổ mồ hôi.
Tim đập nhanh hoặc không đều.
Lo lắng, bồn chồn.
Chóng mặt, choáng váng.
Đau đầu.
Khó tập trung.
Mệt mỏi, thiếu năng lượng.
Dễ cáu gắt hoặc bối rối.
Tê hoặc ngứa ran ở môi, lưỡi, má.

3.2. Dấu hiệu nặng

Nếu hạ đường huyết không được điều trị kịp thời, các triệu chứng có thể trở nên nghiêm trọng hơn [1, 2, 3]:

Lú lẫn, hành vi bất thường (ví dụ: không thể thực hiện các công việc thường ngày).
Mất phương hướng, vụng về, mất phối hợp.
Khó nói, nói lắp.
Mắt nhìn mờ hoặc nhìn đường hầm.
Không thể ăn hoặc uống.
Co giật.
Mất ý thức hoặc hôn mê.
Trong trường hợp hiếm gặp, có thể dẫn đến tử vong [3].

3.3. Hạ đường huyết không có triệu chứng báo trước (Hypoglycemia unawareness)

Một số người không có bất kỳ triệu chứng nào khi đường huyết thấp [1, 3]. Tình trạng này được gọi là hạ đường huyết không có triệu chứng báo trước. Nếu không có triệu chứng, việc điều trị sớm sẽ khó khăn hơn, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết nghiêm trọng [1]. Tình trạng này thường xảy ra nếu bạn [1]:

Mắc đái tháo đường hơn 5-10 năm.
Thường xuyên bị hạ đường huyết.
Sử dụng một số loại thuốc nhất định (ví dụ: thuốc chẹn beta).

Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy kiểm tra đường huyết thường xuyên hơn, đặc biệt trước khi lái xe hoặc hoạt động thể chất [1].

4. Cách xử trí khi bị hạ đường huyết

Việc xử trí kịp thời khi bị hạ đường huyết là rất quan trọng để tránh các biến chứng nguy hiểm.

4.1. Quy tắc 15-15 (Đối với hạ đường huyết nhẹ và vừa)

Nếu bạn cảm thấy có các triệu chứng hạ đường huyết nhẹ hoặc vừa, hãy kiểm tra đường huyết ngay lập tức. Nếu mức đường huyết thấp hơn 70 mg/dL, hãy áp dụng quy tắc 15-15 [2]:

Ăn hoặc uống 15-20 gram tinh bột đường tác dụng nhanh ngay lập tức. Ví dụ [2]:
- 4 viên glucose hoặc 1 tube gel glucose.
- 1/2 ly (120ml) nước ép trái cây (không phải loại ít calo hoặc ít đường). Nước ép táo, nho, nam việt quất là lựa chọn tốt (tránh nước cam nếu bạn có bệnh thận do hàm lượng kali cao).
- 1/2 lon (120-180ml) nước ngọt có đường (không phải loại ít calo hoặc ít đường).
- 1 thìa canh đường, mật ong hoặc siro bắp.
Đợi 15 phút và kiểm tra lại đường huyết. Nếu đường huyết vẫn thấp, hãy ăn hoặc uống thêm 15-20 gram đường nữa [2].
Kiểm tra lại đường huyết sau 15 phút. Lặp lại các bước này cho đến khi đường huyết trở lại mức mục tiêu [2].
Nếu bữa ăn tiếp theo còn hơn 1 giờ nữa, hãy ăn nhẹ (ví dụ: bánh quy hoặc một miếng trái cây) để giữ đường huyết ổn định [2].

4.2. Khi nào cần sự giúp đỡ y tế khẩn cấp?

Hạ đường huyết nghiêm trọng cần được cấp cứu ngay lập tức. Hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất nếu bạn hoặc người thân có các dấu hiệu sau [3]:

Mất ý thức hoặc không thể nuốt.
Co giật.
Không có glucagon để sử dụng hoặc không biết cách sử dụng.

4.3. Hướng dẫn người thân cách hỗ trợ

Điều quan trọng là người thân, bạn bè và đồng nghiệp của bạn biết cách nhận biết và xử lý hạ đường huyết trong trường hợp khẩn cấp [3].

Dạy họ cách nhận biết các triệu chứng hạ đường huyết của bạn.
Cho họ biết nơi bạn cất giữ bộ kit glucagon (một loại hormone giúp tăng đường huyết nhanh chóng) và cách sử dụng nó [2, 3].
Nếu bạn mất ý thức hoặc không thể nuốt, người khác không nên tiêm insulin hoặc cho bạn ăn/uống bất cứ thứ gì vì có thể gây sặc [3]. Thay vào đó, họ cần tiêm glucagon hoặc gọi cấp cứu ngay lập tức [3].
Mang theo vòng/thẻ nhận dạng y tế để người khác biết bạn mắc bệnh đái tháo đường và cần được chăm sóc khẩn cấp [2].

5. Phòng ngừa hạ đường huyết hiệu quả

Phòng ngừa là chìa khóa để kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường và tránh các biến chứng nguy hiểm của hạ đường huyết.

5.1. Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ

Sử dụng thuốc theo đúng liều lượng, thời gian và hướng dẫn của bác sĩ [3]. Không tự ý tăng hoặc giảm liều mà không có chỉ định.

5.2. Xây dựng chế độ ăn uống khoa học

Ăn đủ bữa, đúng giờ và không bỏ bữa [3].
Đảm bảo lượng tinh bột phù hợp với phác đồ điều trị và hoạt động thể chất của bạn [2, 3].
Nếu bạn uống rượu, hãy uống cùng với bữa ăn hoặc đồ ăn nhẹ, và kiểm tra đường huyết thường xuyên, vì rượu có thể gây hạ đường huyết muộn [3].

5.3. Tập luyện thể dục thể thao hợp lý

Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh kế hoạch ăn uống và thuốc men khi bạn tăng cường hoạt động thể chất [2, 3]. Bạn có thể cần ăn nhẹ trước khi tập luyện để phòng ngừa hạ đường huyết [2].
Kiểm tra đường huyết trước, trong và sau khi hoạt động thể chất [2].

5.4. Theo dõi đường huyết thường xuyên

Kiểm tra đường huyết theo lịch trình do bác sĩ chỉ định. Đây là cách duy nhất để đảm bảo đường huyết của bạn nằm trong phạm vi mục tiêu [3].
Nếu bạn thường xuyên bị hạ đường huyết hoặc không nhận biết được triệu chứng, việc sử dụng máy đo đường huyết liên tục (CGM) có thể hữu ích để cảnh báo khi đường huyết xuống thấp [2].
Ghi lại nhật ký đường huyết, các bữa ăn, thuốc men và hoạt động thể chất để bạn và đội ngũ y tế có thể tìm ra các yếu tố gây hạ đường huyết và điều chỉnh kế hoạch điều trị [3].

5.5. Luôn mang theo nguồn đường dự phòng

Luôn mang theo các loại đường tác dụng nhanh như viên glucose, kẹo, nước ép trái cây hoặc nước ngọt có đường để xử lý ngay lập tức khi cần [2, 3].

6. Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh đồng hành cùng bạn

Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, chúng tôi cam kết đồng hành cùng người bệnh đái tháo đường trong hành trình kiểm soát bệnh, bao gồm cả việc phòng ngừa và quản lý biến chứng hạ đường huyết.

6.1. Đội ngũ chuyên gia Nội tiết giàu kinh nghiệm

Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội tiết hàng đầu, có nhiều năm kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị đái tháo đường, chúng tôi luôn cập nhật các phác đồ điều trị mới nhất, cá nhân hóa cho từng người bệnh.

6.2. Trang thiết bị hiện đại

Bệnh viện được trang bị hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại giúp chẩn đoán chính xác, theo dõi đường huyết hiệu quả và phát hiện sớm các biến chứng của đái tháo đường, bao gồm cả hạ đường huyết.

6.3. Quy trình chăm sóc toàn diện

Chúng tôi cung cấp dịch vụ chăm sóc toàn diện, từ khám, tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn tập luyện, giáo dục về bệnh đái tháo đường và cách tự quản lý, đến hỗ trợ tâm lý, giúp người bệnh tự tin sống khỏe mạnh.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hạ đường huyết có nguy hiểm không? Hạ đường huyết có thể rất nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Các trường hợp nặng có thể dẫn đến co giật, mất ý thức, tổn thương não và thậm chí tử vong [2, 3, 4].
Có phải tất cả người bệnh đái tháo đường đều bị hạ đường huyết? Không phải tất cả người bệnh đái tháo đường đều bị hạ đường huyết. Tình trạng này chủ yếu xảy ra ở những người sử dụng insulin hoặc một số loại thuốc uống nhất định làm tăng tiết insulin [2, 3, 4].
Tôi nên làm gì nếu thường xuyên bị hạ đường huyết? Nếu bạn thường xuyên bị hạ đường huyết, hãy liên hệ ngay với bác sĩ. Bác sĩ có thể cần điều chỉnh liều thuốc, kế hoạch ăn uống hoặc chế độ tập luyện của bạn để ngăn ngừa các đợt hạ đường huyết tái phát [3].
Tôi có thể ăn gì để nhanh chóng tăng đường huyết? Bạn có thể ăn hoặc uống 15-20 gram đường tác dụng nhanh như 4 viên glucose, 120ml nước ép trái cây (không đường), 120-180ml nước ngọt có đường (không đường), hoặc 1 muỗng canh đường/mật ong [2].
Hạ đường huyết vào ban đêm có dấu hiệu gì không? Hạ đường huyết vào ban đêm có thể gây đổ mồ hôi ướt đẫm ga trải giường hoặc quần áo, gặp ác mộng, hoặc cảm thấy mệt mỏi, cáu kỉnh, bối rối khi thức dậy [2, 3].

8. Thông tin kiểm duyệt & tài liệu tham khảo

Thông tin kiểm duyệt:

Tư vấn chuyên môn: Trần Quang Nam - Khoa Nội tiết, Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
Ngày cập nhật: 2025-12-07

Tài liệu tham khảo:

[1] CDC (2024). Low Blood Sugar (Hypoglycemia) | Diabetes. https://www.cdc.gov/diabetes/about/low-blood-sugar-hypoglycemia.html. Truy cập: 2025-12-07.
[2] NIDDK (2021). Low Blood Glucose (Hypoglycemia). https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-problems/low-blood-glucose-hypoglycemia. Truy cập: 2025-12-07.
[3] Mayo Clinic (2023). Diabetic hypoglycemia - Symptoms & causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetic-hypoglycemia/symptoms-causes/syc-20371525. Truy cập: 2025-12-07.
[4] Mathew, P., & Thoppil, D. (2022). Hypoglycemia - StatPearls - NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534841/. Truy cập: 2025-12-07.

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.